Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan: "Quyền cơ bản của người dân là tiếp cận thực phẩm an toàn"

Sáng 16/4, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan đã có buổi làm việc với UBND TP.HCM nhằm đánh giá mô hình Sở An toàn thực phẩm. Giữa bối cảnh siêu đô thị hơn 14 triệu dân đối mặt với vô vàn thách thức về chất lượng bữa ăn, mô hình một đầu mối của TP.HCM đang mang lại những bài học thực tiễn quý giá để Bộ Y tế hoàn thiện đề án quản lý cấp quốc gia.

Mô hình Sở An toàn thực phẩm: Đột phá từ sự thống nhất quản lý

Theo thông tin từ UBND TP.HCM, trong Dự thảo "Báo cáo Đánh giá mô hình hoạt động Sở An toàn thực phẩm", TP.HCM hiện quản lý một địa bàn rộng lớn với hơn 30.000 cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm.

Trước đây, việc quản lý lĩnh vực này bị phân tán rải rác ở 3 Sở: Y tế, Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn và Công Thương. Sự chồng chéo này đã được giải quyết triệt để khi Sở An toàn thực phẩm TPHCM chính thức đi vào hoạt động từ ngày 1/1/2024, quy trách nhiệm về một đầu mối duy nhất.

Sự hợp nhất này đã đem lại những con số ấn tượng trong công tác cải cách hành chính. Cụ thể, 100% thủ tục hành chính đã được thực hiện trực tuyến ở mức độ 4, với tỷ lệ giải quyết đúng hạn đạt mốc 99,9%.

Lực lượng thanh tra, kiểm tra được quy tụ giúp công tác "chống thực phẩm bẩn" đạt hiệu quả rõ rệt hơn, đồng thời tạo thuận lợi cho doanh nghiệp khi không còn chịu cảnh bị nhiều cơ quan ban ngành kiểm tra chồng chéo trong cùng một năm.

Dù đã gặt hái được những tín hiệu tích cực, quá trình vận hành Sở An toàn thực phẩm vẫn vấp phải không ít khó khăn. Đáng lo ngại nhất là sự gia tăng của các vụ ngộ độc thực phẩm. Riêng trong năm 2025, thành phố ghi nhận 13 vụ với 783 người mắc.

Theo bà Phạm Khánh Phong Lan - Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, bối cảnh kinh tế khó khăn đã đẩy người tiêu dùng tìm đến các loại thực phẩm giá rẻ, trong khi doanh nghiệp cũng có xu hướng cắt giảm chất lượng để giữ giá, làm tăng nguy cơ mất an toàn.

Bên cạnh đó, áp lực công việc đang đè nặng lên hệ thống do tình trạng thiếu hụt nhân lực trầm trọng, đặc biệt là tại tuyến cơ sở. Nhiều xã, phường chỉ bố trí được nhân sự kiêm nhiệm, mỏng về số lượng và yếu về chuyên môn kiểm nghiệm.

Cơ chế thanh tra, xử phạt hiện hành cũng bị đánh giá là rườm rà, qua nhiều cấp tốn thời gian; việc phải báo trước khi thanh tra theo kế hoạch khiến cơ quan chức năng khó phát hiện vi phạm thực chất. Đặc biệt, khâu kiểm nghiệm chất lượng thường mất nhiều ngày chờ đợi, dẫn đến tình trạng khi có kết quả thì hàng hóa kém chất lượng đã được tiêu thụ hết ra thị trường.

Có thể nhân rộng mô hình Sở An toàn thực phẩm ra toàn quốc?

Phát biểu tại buổi làm việc, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan nhấn mạnh an toàn thực phẩm là lĩnh vực đặc biệt "khó và nóng" bởi đối tượng quản lý quá rộng lớn.

Bộ trưởng đưa ra một so sánh thuyết phục: Thuốc thì có thể chỉ người ốm mới dùng, còn ăn thì ai cũng phải ăn. Với 130.000 loại mặt hàng thực phẩm lưu thông, việc bảo đảm an toàn không chỉ là yêu cầu của Đảng, Nhà nước mà còn là quyền cơ bản của người dân.

"Quyền cơ bản của người dân là tiếp cận thực phẩm an toàn”, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan khẳng định.

Bà Lan bày tỏ sự thấu hiểu sâu sắc trước áp lực của TP.HCM khi lực lượng quản lý chỉ hơn 400 người nhưng phải giám sát hơn 30.000 cơ sở. Tuy nhiên, bà khẳng định TP.HCM đã hoàn thành sứ mệnh của người "mở đường". Việc thí điểm kéo dài từ năm 2017 đến nay là đủ thời gian để đưa ra câu trả lời cuối cùng về sự cần thiết của mô hình này. Đây là nhiệm vụ cấp bách được Tổng Bí thư và Thủ tướng Chính phủ đặc biệt quan tâm, chỉ đạo trực tiếp.

Về định hướng hoàn thiện đề án để nhân rộng toàn quốc, Bộ trưởng khẳng định tinh thần "làm đến đâu hoàn thiện đến đó", không cầu toàn nhưng cũng không nóng vội. Bài toán quan trọng nhất lúc này là phải gắn kèm các điều kiện thực thi cụ thể.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan: "Quyền cơ bản của người dân là tiếp cận thực phẩm an toàn”. Ảnh: N.M

Về nguồn lực thực chất, theo bà không thể thành lập một cơ quan mà không có đủ nhân lực, tài chính và trang thiết bị. Mọi sự đầu tư phải chi đúng cho nhiệm vụ, tránh hình thức.

Đồng thời, cấp xã là mắt xích yếu nhất hiện nay do nhân sự quá mỏng. Đề án tới đây phải nghiên cứu kỹ mô hình cấp xã để đảm bảo tính thực thi.

Về cơ chế thanh tra đặc thù, cũng phải cải tiến cách thức kiểm tra để mang lại hiệu quả thực chất, thay vì các thủ tục hành chính rườm rà làm chậm hiệu quả xử lý.

Bà Lan nhấn mạnh: “Cần xác định rõ một đầu mối quản lý nhà nước, đồng thời phát huy vai trò của chính quyền địa phương và lực lượng công an trong phát hiện, xử lý vi phạm; bảo đảm thống nhất quản lý nhưng không chồng chéo với chức năng chuyên ngành”.

Bà Lan kỳ vọng từ những kinh nghiệm và cả những kiến nghị mạnh dạn của TP.HCM, Bộ Y tế sẽ sớm hoàn thiện đề án để tạo ra một mô hình quản lý thống nhất, hiệu quả, giải quyết bài toán an toàn thực phẩm cho cả nước.

×