Chảo lửa Trung Đông: Tiềm lực của Iran là không thể phủ nhận, và những điều Tehran còn giấu?

Những ngày gần đây, tình hình Trung Đông tiếp tục diễn biến phức tạp khi Israel với sự hợp sức của Mỹ đã tấn công vào Tehran gây thương vong lớn. Trung Đông bùng nổ xung đột khi các cuộc trả thù của Iran nhằm vào các căn cứ quân sự của Mỹ trên khắp Vùng Vịnh. Các động thái quân sự không chỉ tác động tới an ninh khu vực mà còn khiến thị trường năng lượng, tài chính toàn cầu biến động mạnh. Trong bối cảnh đó, câu hỏi đặt ra là: Thế giới đang đứng trước điều gì, và Việt Nam sẽ chịu ảnh hưởng ra sao?

Cựu Đại sứ Nguyễn Quang Khai - nguyên Đại sứ Việt Nam tại Iraq, UAE và nhiều quốc gia Trung Đông, người có nhiều năm trực tiếp theo dõi và nghiên cứu khu vực này và Tiến sĩ Vũ Đình Ánh- nguyên là Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường - giá cả (Bộ Tài Chính) - một trong những chuyên gia hàng đầu về lĩnh vực giá ở Việt Nam sẽ giải đáp những vấn đề bạn đọc quan tâm.

Quý độc giả quan tâm đến tọa đàm, có các câu hỏi, kiến nghị, đề xuất có thể comment ngay dưới bài viết này. Xin trân trọng cảm ơn!

14:31 Lý do tấn công phủ đầu là vô lý, nhất là trong bối cảnh đàm phán hạt nhân có tiến triển vừa qua

Để nhìn nhận đúng về nguy cơ leo thang, trước hết chúng ta cần hiểu bản chất chiến lược của cuộc đối đầu hiện nay. Đây có phải là sự bùng phát nhất thời do các sự kiện cụ thể, hay là hệ quả tích tụ của cạnh tranh quyền lực kéo dài nhiều thập kỷ giữa các chủ thể trong khu vực? Và điều quan trọng hơn, mỗi bên đang theo đuổi điều gì trong giai đoạn nhạy cảm này. Xin hỏi Đại sứ Nguyễn Quang Khai, nếu nhìn lại tiến trình quan hệ Iran – Israel trong nhiều năm qua, ông đánh giá đâu là những điểm mấu chốt khiến căng thẳng hiện nay mang tính trực diện hơn so với các giai đoạn trước?

Đại sứ Nguyễn Quang Khai: Phải nói rằng quan hệ giữa Iran và Israel trong suốt chiều dài lịch sử luôn hết sức căng thẳng, đặc biệt là sau khi cuộc Cách mạng Hồi giáo Iran thành công năm 1979.

Từ năm 1979 đến nay, mối quan hệ này đã trải qua rất nhiều giai đoạn thăng trầm. Trước đây, sự căng thẳng giữa hai nước thường diễn ra thông qua các tổ chức khu vực. Họ không xung đột trực tiếp với nhau mà thường thông qua các tổ chức kháng chiến Hồi giáo ở Trung Đông như Hezbollah, Hamas, Houthi hay Jihad Islami...

Tuy nhiên, trong những năm vừa qua, đặc biệt là 2-3 năm trở lại đây, quan hệ giữa hai nước đã trở nên căng thẳng tột độ. Điển hình là việc Israel tấn công vào khu vực Tổng lãnh sự quán của Iran tại Damascus (Syria). Mặc dù họ không đánh thẳng vào lãnh thổ Iran, nhưng phía Iran sau đó cũng đã có động thái đáp trả.

Có thể khẳng định rằng đợt xung đột lần này là lớn nhất trong lịch sử quan hệ giữa Iran và Israel. Hai bên đã xung đột quân sự trực tiếp và sử dụng tất cả những loại vũ khí hiện đại nhất. Cuộc xung đột này có sự tham gia của cả Mỹ, còn phía Iran thì có sự hỗ trợ của một số tổ chức trong "Trục kháng chiến". Như vậy, đây là cuộc xung đột quy mô nhất và căng thẳng nhất từ trước đến nay giữa hai nước.

Tôi phải nhấn mạnh rằng, cuộc tấn công lần này của Mỹ và Israel vào Iran là hành động vi phạm thô bạo độc lập chủ quyền của một quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc; đồng thời vi phạm Hiến chương Liên Hợp Quốc và luật pháp quốc tế. Đây là hành động hết sức vô cớ.

Họ lý giải rằng đây là một cuộc đánh phủ đầu. Nhưng thực tế, Iran chưa bao giờ đe dọa sẽ tấn công Mỹ hay Israel, vậy thì lấy lý do gì để đánh phủ đầu? Hoặc họ đưa ra lý do nhằm ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân...

Điều này càng vô lý trong bối cảnh cuộc đàm phán hạt nhân giữa Iran và Mỹ tại Geneva vừa qua đã đạt được những tiến bộ to lớn. Chính Ngoại trưởng Oman - ông Badr Albusaidi, người đứng ra làm trung gian hòa giải cho Mỹ và Iran về vấn đề hạt nhân tại Geneva - sau khi kết thúc vòng đàm phán thứ 3 đã tuyên bố rằng: Từ trước đến nay chưa bao giờ đạt được những tiến bộ lớn và chưa từng có như thế.

Ngay trong cuộc gặp với Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance, bản thân ông J.D. Vance cũng thừa nhận cuộc đàm phán ở Geneva đã đạt kết quả rất tích cực. Hai bên đều có tinh thần thiện chí, hợp tác và đã thỏa thuận sẽ tiến hành vòng đàm phán thứ 4 - đáng lẽ được tổ chức vào tuần này. Hai bên đã trao đổi các dự thảo về thỏa thuận cuối cùng và chỉ còn chờ chính phủ hai nước phê duyệt.

Trong tình hình như vậy, tôi cho rằng việc họ tiến hành cuộc tấn công là hoàn toàn vô cớ, phá hoại toàn bộ những nỗ lực ngoại giao của hai bên. Đó là một hành động quân sự không có bất kỳ cơ sở nào để chống lại nước Cộng hòa Hồi giáo Iran.

14:33: Kế hoạch quân sự nguy hiểm

Trả lời câu hỏi các động thái quân sự gần đây chủ yếu mang tính răn đe chiến lược, hay đã phản ánh sự thay đổi về học thuyết an ninh của một hoặc cả hai bên, Đại sứ Nguyễn Quang Khai nói:

Theo tôi, các động thái quân sự gần đây giữa các bên không còn là hành động răn đe nữa. Cả 2 bên đã đánh nhau rất lớn. Họ sử dụng nhiều loại vũ khí tối tân, tiêu diệt cả Đại giáo chủ Ali Khamenei. Ngoài ra theo nhiều nguồn tin, các cuộc không kích của Mỹ và Israel còn khiến 48 quan chức cấp cao của Iran thiệt mạng.

Trước đó, Mỹ đã tập hợp lực lượng lớn chưa từng thấy ở Địa Trung Hải. 2 tàu sân bay Ford và Abraham Lincoln cũng như 40 nghìn quân Mỹ đang đóng ở Trung Đông.

Kế hoạch của Mỹ và Israel rõ ràng là đánh Iran, thay đổi chế độ. Bên ngoài họ nói là để ngăn cản Iran sở hữu vũ khí hạt nhân nhưng đó chỉ hoàn toàn là cái cớ cho hành động quân sự của họ nhằm thay đổi chế độ Iran, điều đó tôi cho là rất nguy hiểm.

14:45: Tính chất cuộc chiến này khác hoàn toàn với những xung đột trước đây

Thưa Tiến sĩ Vũ Đình Ánh, mỗi khi căng thẳng địa chính trị bùng phát, thị trường tài chính thường phản ứng ngay lập tức. Theo ông, những chỉ báo nào cho thấy giới đầu tư quốc tế đang đánh giá mức độ rủi ro của cuộc đối đầu này ở mức cao hay vẫn còn trong tầm kiểm soát?

Tiến sĩ Vũ Đình Ánh: Vâng, trước khi nói về những tác động, tôi hoàn toàn chia sẻ với ý kiến của anh Khai. Tức là, đây không phải là một cuộc xung đột đơn giản giữa Israel với Mỹ và Iran, mà thậm chí có nguy cơ xảy ra một cuộc chiến tranh thật sự, mang tầm khu vực.

Với tính chất như vậy, rõ ràng nó sẽ tác động đến toàn cầu, cả về kinh tế lẫn tài chính. Đặc biệt, khu vực này được xem là "rốn dầu" của thế giới, nên sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến toàn bộ thị trường năng lượng toàn cầu.

Theo đó, tôi cho rằng có mấy khía cạnh chúng ta cần quan tâm:

Như anh Khai đã nói – và tôi cũng rất đồng tình – cội nguồn của xung đột này hoàn toàn không mới. Ngay khi Israel lập quốc, họ đã gần như ở trạng thái phải đối đầu với toàn bộ thế giới Ả Rập hơn 1 tỷ người. Đây là cộng đồng chịu sự chi phối rất mạnh của tôn giáo, cụ thể là Hồi giáo với hai nhánh cơ bản là Sunni và Shiite. Trong quá trình đó, dù có nhiều thay đổi, nhưng đây luôn là khu vực nóng bỏng và xung đột thường xuyên xảy ra, tác động tức thì đến kinh tế và tài chính toàn cầu.

Gần đây, năm 2025, chúng ta vẫn chưa quên cuộc chiến ngắn ngày, chỉ kéo dài 12 ngày. Tôi cho rằng đó là một cuộc "thử lửa" để xem liệu người ta có thể vượt qua các giới hạn hay không. Và chính sau cuộc chiến ấy, bắt đầu từ ngày 28 tháng 2 vừa qua, cuộc chiến tranh này đã bùng nổ.

Ngay lập tức, như Đại sứ Nguyễn Quang Khai đã chia sẻ, chúng ta thấy đòn đánh đầu tiên của liên minh Mỹ và Israel – mặc dù cùng tham gia nhưng họ lại đưa ra hai tên chiến dịch khác nhau – đã đánh phủ đầu vào chính bộ máy lãnh đạo cao nhất của Iran. Bên cạnh những thiệt hại đó, tôi được biết ngay cả con gái, con rể và cháu của Đại giáo chủ Khamenei cũng đã bị sát hại trong vụ phủ đầu này. Sáng nay, tôi còn nhận được thông tin là vợ của ông Khamenei cũng đã từ trần do vết thương quá nặng.

Rõ ràng, tính chất cuộc chiến này khác hoàn toàn với những xung đột trước đây. Iran với vị thế hiện nay – dân số xấp xỉ 90 triệu người, cùng tiềm lực kinh tế và sức mạnh quân sự – luôn đứng tuyến đầu và là trung tâm đối đầu với Israel, cũng như hạn chế ảnh hưởng của Mỹ và phương Tây tại Trung Đông.

Dựa trên những điều đó, tác động của cuộc chiến này còn nhiều yếu tố cần tiếp tục đánh giá. Ví dụ: khả năng cuộc chiến kéo dài đến đâu? Các nước trong và ngoài khu vực sẽ tham gia với vị thế nào? Tất cả hiện vẫn là những ẩn số chúng ta phải theo dõi.

Tuy nhiên, khái quát đầu tiên tôi khẳng định là thế giới không bất ngờ về cuộc chiến này. Trước khi Mỹ và Israel tấn công Iran ngày 28/2, họ đã chuẩn bị khá lâu. Một tháng trước, họ đã tập trung lực lượng, đặc biệt là không quân, tên lửa và hai tàu sân bay như anh Khai đã nêu để triển khai ở khu vực. Gần như chắc chắn họ sẽ tấn công. Tuy nhiên, vấn đề là thời điểm. Thời điểm này khá bất ngờ đối với Iran, khi Lãnh tụ tối cao của họ đã ra đi ngay từ giờ đầu tiên của cuộc tấn công.

14:51: Cuộc chiến này đang thúc đẩy sự thay đổi trật tự kinh tế tài chính toàn cầu một cách mạnh mẽ, bất định hơn

Tiếp tục câu chuyện tác động, Tiến sĩ Vũ Đình Ánh cho rằng có những điểm chính sau:

Thứ nhất, về thị trường năng lượng: Đây là điều kinh tế thế giới đã dự báo. Khu vực này là nơi tập trung sản xuất dầu thô, khí tự nhiên và khí hóa lỏng. Dầu thô của Ả Rập Saudi, Qatar hay các cường quốc khác đều đóng vai trò rất quan trọng. Theo dự báo có phần cực đoan, giá dầu có thể bị đẩy lên mức 150-200 USD/thùng. Tôi cho rằng mức này hơi quá, nhưng khả năng giá dầu thô lên tới 100 USD/thùng trong thời gian tới là gần như chắc chắn.

Nền kinh tế thế giới hiện nay phụ thuộc rất nhiều vào dầu thô, do đó biến động giá sẽ ảnh hưởng đến toàn cầu, đặc biệt là những khu vực nhạy cảm như Đông Bắc Á (Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc) hay Châu Âu. Do chiến tranh Nga - Ukraine, Châu Âu đã từ chối nguồn năng lượng từ Nga và phụ thuộc nhiều vào Mỹ cũng như Trung Đông. Khi cuộc chiến này xảy ra, nó sẽ tác động rất tiêu cực đến các nền kinh tế lớn như Châu Âu.

Thứ hai, về vận tải đường biển: Yếu tố này liên quan trực tiếp đến dầu thô. Chúng ta biết eo biển Hormuz hiện do Iran kiểm soát. Với khả năng quân sự và tên lửa đạn đạo, Iran gần như kiểm soát toàn bộ khu vực, nơi 20% sản lượng dầu thô thế giới đi qua. Thậm chí, khi cuộc chiến bùng nổ, kênh đào Suez – tuyến vận tải cực kỳ quan trọng – cũng không thể vận hành do mối đe dọa từ tên lửa.

Lập tức, logistics toàn cầu thay đổi lớn. Hầu hết tàu bè phải bỏ kênh đào Suez để đi vòng qua Mũi Hảo Vọng (Nam Phi), khiến chi phí vận tải tăng vọt. Điều này làm gián đoạn nguồn cung nhiều loại hàng hóa, không chỉ dầu thô mà còn cả hóa chất và phân bón (sản phẩm của lọc hóa dầu). Nếu nguồn cung phân bón bị gián đoạn, lĩnh vực nông nghiệp sẽ chịu tác động lớn. Đây là hệ quả nhãn tiền.

Thứ ba, phản ứng của thị trường tài chính: Hầu hết giới doanh nghiệp đánh giá rằng nếu cuộc chiến này không chấm dứt sớm – chẳng hạn kéo dài 1 tháng như Tổng thống Donald Trump dự định – thì sẽ gây hệ quả rất tiêu cực. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang phục hồi mong manh sau đại dịch Covid-19 giai đoạn 2024-2025, cuộc chiến này sẽ cản trở sự phát triển kinh tế thế giới.

Kéo theo đó, các chỉ số chứng khoán lập tức phản ứng. Ngay cả thị trường Việt Nam, ngày hôm qua hay hôm nay (3/3), nhiều cổ phiếu cũng đã "đỏ lửa". Các thị trường quốc tế cũng phản ứng tương tự.

Đáng lưu ý, chỉ đến ngày thứ hai, tên lửa Iran đã bắn tới UAE. Dubai không chỉ là cửa ngõ dầu lửa mà 10 năm nay đã trở thành trung tâm tài chính toàn cầu. Khi chiến sự xảy ra, trung tâm tài chính Dubai gần như "đông cứng", tác động lớn tới thị trường tài chính toàn cầu, vượt xa câu chuyện luân chuyển dòng vốn hay hàng hóa.

Hình ảnh mang tính biểu tượng là khách sạn nổi tiếng tại UAE – nơi giới siêu giàu thế giới tụ hội – đã bị trúng tên lửa và bốc cháy. Ngành du lịch khu vực bị tác động mạnh. Các tuyến bay, kể cả của Việt Nam, đều phải tránh khu vực Trung Đông và bay vòng.

Cuối cùng, về tiền tệ và giá vàng: Đây là lĩnh vực chuyên môn của tôi. Giá vàng lập tức phản ứng, thiết lập đỉnh mới 5.322 USD/ounce vào hôm qua (quy đổi khoảng 170 triệu đồng/lượng tại Việt Nam). Khi có biến động, người ta thường tìm đến "hầm trú ẩn" là vàng, thậm chí cả bạc và đồng khi vàng khan hiếm.

Bên cạnh đó là biến động tỷ giá hối đoái. Theo dự báo mới nhất, chỉ có hai đồng tiền sẽ lên giá là USD và Franc Thụy Sĩ. Các đồng tiền khác, đặc biệt của những nền kinh tế nhập khẩu năng lượng, có khả năng mất giá rất lớn. Điều này tạo ra tương quan bất lợi trong quan hệ quốc tế.

Tóm lại, tôi cho rằng cuộc chiến này đang thúc đẩy sự thay đổi trật tự kinh tế tài chính toàn cầu một cách mạnh mẽ hơn, với những hướng đi khá bất định trong thời gian tới.

14:57: Mỗi bên đều có những lằn ranh đỏ không cho phép vượt qua

Điều dư luận toàn cầu lo ngại nhất không chỉ là xung đột song phương, mà là nguy cơ lan rộng. Trung Đông vốn là không gian địa chính trị phức tạp, nơi lợi ích của nhiều cường quốc đan xen. Trong lịch sử, không ít cuộc chiến khu vực đã vượt khỏi tầm kiểm soát khi các liên minh quân sự bị cuốn vào. Liệu chúng ta đang chứng kiến một bước ngoặt tương tự, hay các bên vẫn còn cơ chế kiểm soát khủng hoảng?

Thưa Đại sứ Nguyễn Quang Khai, theo ông, những “lằn ranh đỏ” quan trọng nhất của Iran và Israel hiện nay là gì? Nếu vượt qua các giới hạn này, kịch bản leo thang sẽ diễn ra theo chiều hướng nào?

Đại sứ Nguyễn Quang Khai: Phải nói rằng lằn ranh đỏ hiện nay có một số điểm không thể vượt qua, không cho phép vượt qua. Ví dụ như lằn ranh đỏ của Israel về chương trình hạt nhân của Iran. Dứt khoát Mỹ và Israel không cho phép, đồng thời tìm mọi cách ngăn cản Iran sở hữu vũ khí hạt nhân. Đó là lằn ranh đỏ lớn nhất.

Họ không cho phép Iran làm giàu uranium lên mức chế tạo vũ khí, tức là 90%. Hiện nay, Iran đã có thể làm giàu uranium lên đến mức 60% rồi. Mỹ và Israel đang tìm cách ngăn cản, buộc Iran phải cam kết từ bỏ việc làm giàu uranium. Và hiện nay, chính ông Donald Trump yêu cầu Iran – Tehran phải hủy bỏ hoàn toàn chương trình hạt nhân, tức là đưa tỷ lệ làm giàu về 0.

Cái thứ hai là Iran phải từ bỏ việc ủng hộ các lực lượng thuộc "trục kháng chiến", gồm có Hezbollah, Hamas, Houthi và một số lực lượng Hồi giáo khác trong khu vực. Mỹ và Israel yêu cầu Iran phải chấm dứt hoàn toàn việc ủng hộ những lực lượng này.

Và cái thứ ba là việc hủy diệt Hezbollah. Cho nên trong mấy năm trở lại đây, Israel luôn tìm cách tấn công vào miền Nam Lebanon. Hiện nay, phải nói rằng lực lượng Hezbollah đã bị suy yếu rất nhiều, Israel thậm chí đã tiêu diệt cả Tổng thư ký của phong trào là ông Nasrallah. Đó là những điều không thể vượt qua, nếu Iran vượt qua thì chắc chắn sẽ phải hứng chịu những cuộc tấn công.

Còn lằn ranh đỏ của Iran là gì?

Thứ nhất, Iran tuyên bố bất cứ cuộc tấn công nào của Israel và Mỹ vào lãnh thổ Iran cũng phải bị đáp trả một cách xứng đáng.

Thứ hai là không được tấn công vào lĩnh vực dầu khí của Iran, bởi vì đấy là nguồn lực phục vụ cho đời sống kinh tế của đất nước.

Và cái thứ ba là sự tồn vong của chế độ: không được tìm cách lật đổ chế độ Hồi giáo của Iran.

Thế nhưng trong thời gian vừa qua, phải nói rằng Israel và Mỹ đã vượt qua tất cả những lằn ranh đỏ này, cho nên Iran buộc phải có những bước đáp trả. Chúng ta phải thấy rằng chính Mỹ và Israel, mặc dù có hệ thống tình báo hết sức tinh nhuệ, hiện đại – trong đó có Mossad được gọi là tinh nhuệ nhất thế giới – nhưng cũng không dự đoán được. Họ không biết Iran có bao nhiêu loại vũ khí có thể dùng để tấn công lại như thế.

Họ đã coi thường sức mạnh quân sự của Iran, nghĩ rằng chỉ tấn công một hai ngày là có thể tiêu diệt được, nhưng đến nay Iran vẫn đáp trả. Iran vẫn còn rất nhiều loại vũ khí. Người ta tuyên bố rằng đến nay, thậm chí những loại vũ khí hiện đại nhất họ chưa sử dụng đến, và họ có thể đánh chìm những tàu sân bay của Mỹ. Chúng ta phải chờ đợi thêm xem tình hình sẽ diễn biến như thế nào.

15:10: Ưu tiên của Mỹ đã làm đảo lộn các vấn đề an ninh, kinh tế với khu vực

Thưa Đại sứ Nguyễn Quang Khai, ông nhận xét vai trò của Mỹ hiện nay là duy trì cân bằng quyền lực, bảo vệ đồng minh, hay đang chủ động tái định hình cấu trúc an ninh Trung Đông?

Đại sứ Nguyễn Quang Khai: Phải nói rằng, Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump muốn cấu trúc lại an ninh khu vực Trung Đông, để chuyển sang khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Ông Trump đã có những bước đi, bình thường hóa quan hệ giữa Israel các nước Ả Rập trong khu vực.

Tuy nhiên, tuyên bố là thế, nhưng hành động của ông Trump lại hoàn toàn ngược lại. Rõ ràng, ông ấy đã gây ra cuộc chiến với Iran hiện nay. 

Trước đó, ông Trump cũng đã hoàn toàn đứng về phía Israel trong cuộc xung đột Gaza. Bất chấp kế hoạch ngừng bắn 20 điểm của ông Trump, Israel hiện vẫn không chịu rút quân tại Gaza.

Ông Trump trên thực tế liên tục đứng về phía các đồng minh.

Ưu tiên của Mỹ, đặc biệt dưới thời ông Trump, đã làm đảo lộn hết các vấn đề an ninh, kinh tế với các nước trong khu vực.

15:31: Gần như tất cả các quốc gia đều chịu tác động tiêu cực do tăng giá, gián đoạn nguồn cung và tăng chi phí logistics

Một câu hỏi dành cho TS. Vũ Đình Ánh, thưa ông, nếu thị trường quốc tế bắt đầu tin rằng nguy cơ xung đột toàn diện là hiện hữu, dòng vốn toàn cầu sẽ dịch chuyển như thế nào? Các tài sản trú ẩn như vàng, trái phiếu Mỹ, đồng USD có thể biến động ra sao?

Tiến sĩ Vũ Đình Ánh: Vâng, trước hết, chúng ta thấy rằng nếu cuộc chiến này lan rộng, căng thẳng hơn, tàn phá lớn hơn và kéo dài – điều mà tôi và Đại sứ Khai đều không mong muốn – thì hệ quả sẽ cực kỳ lớn và gần như đều là tiêu cực.

Vừa rồi khi cuộc chiến nổ ra, thị trường chứng khoán Mỹ bị ảnh hưởng tiêu cực, tuy nhiên nhóm cổ phiếu năng lượng lại phát triển tốt. Vị thế của Mỹ đã thay đổi: từ một quốc gia nhập khẩu dầu từ Trung Đông vài chục năm trước, nhờ khai thác dầu đá phiến, họ đã chuyển sang xuất khẩu. Đây là vị thế rất có lợi khi tình hình Trung Đông nóng bỏng, nguồn cung gián đoạn và giá dầu tăng. Vị thế năng lượng, dầu thô của Mỹ sẽ được củng cố. Đó là điểm thứ nhất.

Tuy nhiên, gần như tất cả các quốc gia còn lại đều chịu tác động tiêu cực do tăng giá, gián đoạn nguồn cung và tăng chi phí logistics khi hàng hóa phải vận chuyển đường vòng.

Thứ hai, bên cạnh năng lượng, ngành công nghiệp quốc phòng và sản xuất vũ khí cũng sẽ phát triển nhờ cuộc chiến này. Có một bình luận rất thú vị rằng: với cường độ tấn công trả đũa như hiện nay, nước nào tồn tại được sẽ phụ thuộc vào việc nước nào còn lại vũ khí cuối cùng. Tiềm lực quân sự, số lượng vũ khí và khả năng chịu đựng trước các cuộc tấn công dồn dập sẽ quyết định nước chiến thắng. Chúng ta chưa dám khẳng định Mỹ, Israel hay Iran sẽ có lợi thế. Như Đại sứ Khai đã nêu, tiềm lực của Iran là không thể phủ nhận, nhưng họ còn giấu những gì và khả năng tự lực đến đâu thì chưa rõ. Đây là điều chúng ta phải quan tâm.

Quay trở lại thị trường tài chính, ngoài hai ngành năng lượng và vũ khí (chủ yếu liên quan đến kinh tế Mỹ, vốn chiếm hơn 1/5 GDP toàn cầu), thì 4/5 còn lại của thế giới đều chịu ảnh hưởng tiêu cực. Điều này đe dọa mục tiêu tăng trưởng toàn cầu năm 2026 (dự báo khoảng 3,4 - 3,5%), chắc chắn sẽ rất khó khăn trong bối cảnh biến động năng lượng như vậy.

15:35: Vị thế trung tâm tài chính của Dubai có thể bị tước bỏ ngay lập tức, giá vàng chịu tác động lớn, các đồng tiền mạnh sẽ chịu tác động tiêu cực

Tiếp tục nhận định về tác động đến thị trường, Tiến sỹ Vũ Đình Ánh cho biết:

Về câu hỏi luân chuyển dòng vốn: Khi kinh tế co hẹp và lạm phát leo cao, dòng vốn thường quay về những thị trường an toàn nhất. Như đã chia sẻ, vị thế trung tâm tài chính của Dubai có thể bị tước bỏ ngay lập tức. Các nguồn tài chính từ dầu mỏ hay các quỹ khổng lồ của Abu Dhabi, Dubai sẽ bị đóng băng, không thể vận hành. Điều này gây ảnh hưởng rất tiêu cực, tạo ra sự đóng băng và cắt khúc các dòng vốn đầu tư toàn cầu.

Tiếp theo là trái phiếu chính phủ Mỹ - một công cụ tiền tệ quan trọng. Hiện quy mô nợ của Mỹ rất cao: GDP khoảng 30.000 tỷ USD nhưng nợ đến cuối năm 2025 dự kiến lên tới 37-38 ngàn tỷ USD (trên 100% GDP). Các nước sở hữu nhiều trái phiếu Mỹ như Trung Quốc, Nhật Bản đang tìm cách chuyển dịch cơ cấu dự trữ ngoại hối từ trái phiếu Mỹ sang các loại khác.

Điều này tác động lớn đến giá vàng. Rất nhiều dự báo gần đây cho thấy năm 2025, giá vàng có thể tăng tới 64% - mức tăng khủng khiếp chưa từng có. Kịch bản được gợi ra là cuộc chiến này sẽ gây khủng hoảng năng lượng không kém gì những năm 70 của thế kỷ trước. Hậu quả lịch sử đó đã làm đồng USD mất chế độ "bản vị vàng" và phá giá liên tục, thay đổi thế giới ở nhiều góc cạnh. Liệu điều đó có lặp lại? Trong bối cảnh đó, vàng sẽ lên ngôi. Thậm chí có dự báo từ đầu năm 2026 đến nay vàng đã tăng 25%. Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc cũng đã dịch chuyển dự trữ sang vàng rất nhiều. Tại Việt Nam, giá vàng hôm qua cũng thiết lập đỉnh 191 triệu đồng/lượng. Rõ ràng tác động vào vàng là cực kỳ lớn.

Không chỉ chuyển sang vàng, người ta còn chuyển dịch thông qua các đồng tiền. Theo dự báo, chỉ có hai loại tiền tệ được hưởng lợi: Một là đồng Đô la Mỹ (do Mỹ được bảo vệ tốt và có thể thu lợi từ khủng hoảng năng lượng), hai là đồng Franc Thụy Sĩ. Các đồng tiền mạnh khác như Euro, Yên Nhật hay Nhân dân tệ sẽ chịu tác động tiêu cực và chắc chắn mất giá nếu vấn đề năng lượng không sớm được giải quyết.

Một yếu tố nữa không thể bỏ qua là quan hệ đặc biệt của Nga và Trung Quốc với Iran. Họ là những nhà đầu tư hàng đầu, có quan hệ trao đổi hàng hóa và dầu thô với Iran. Ngoài ra còn có Ấn Độ - một cường quốc trong khối BRICS ngay gần đó. Tôi cho rằng các mối quan hệ kinh tế, tài chính đầu tư trực tiếp và gián tiếp này sẽ định hình lại trật tự kinh tế, tài chính và luân chuyển dòng vốn thế giới trong thời gian tới.

Khoảng 10-15 năm nay, Trung Quốc có chiến lược mạnh dạn và quyết liệt tăng mức độ quốc tế hóa đồng Nhân dân tệ, với tham vọng hạ bệ vai trò của đồng USD trên thị trường tài chính thương mại toàn cầu. Dù chưa xảy ra, nhưng cuộc chiến này có thể thêm yếu tố thúc đẩy chiến lược khẳng định vị thế đồng Nhân dân tệ của Trung Quốc.

Đó là những kịch bản tôi cho rằng phụ thuộc rất nhiều vào diễn biến tới đây của cuộc chiến. Hệ quả có thể khuếch đại hoặc giảm nhẹ, và đặc biệt sẽ lan tỏa sang các cường quốc kinh tế tài chính thế giới.

15:46: Hai bên đã thiệt hại nặng nề. Cấp bách nhất hiện giờ là ngừng bắn ngay cập tức để đàm phán

Từ kinh nghiệm ngoại giao của mình, ông đánh giá khả năng xảy ra một cuộc chiến tranh quy mô lớn hơn – thậm chí mang tính toàn cầu – là bao nhiêu phần trăm trong bối cảnh hiện nay?

Đại sứ Nguyễn Quang Khai: Dự đoán về cuộc chiến này hiện là rất khó. Tôi nghĩ cuộc chiến này cần chấm dứt ngay lập tức. Thực tế, tôi nghĩ cuộc chiến này sẽ không kéo dài, bởi thiệt hại cho cả 2 bên.

Nếu cuộc chiến leo thang, 2 bên sẽ rất mệt mỏi. Iran mặc dù đã đánh trả mạnh mẽ nhưng cũng đã hứng chịu thiệt hại nặng nề. Mỹ và Israel cũng không thể kéo dài cuộc chiến này lâu, vì rõ rang họ không thể đè bẹp Iran. Các cuộc không kích của Mỹ và Israel mặc dù đã tiêu diệt được Đại giáo chủ Iran và các nhà lãnh đạo khác nhưng ngay sau đó, nước Cộng hòa Hồi giáo đã thành lập được ban lãnh đạo mới và họ tuyên bố sẵn sàng thực hiện đường lối cũ của Đại giáo chủ Khamenei.

Việc giết Đại giáo chủ Iran – người có quyền lực cao nhất, được tôn thờ như thánh ở Iran khiến Iran tuyên bố sẵn sàng trả thù. Iran thậm chí đã bắn trúng Văn phòng Thủ tướng Israel chẳng hạn.

Tôi cho rằng, sắp tới đây chiến dịch sẽ phải kết thúc. Việc cấp bách nhất tôi cho rằng phải dừng bắn ngay lập tức, để các bên đàm phán để đạt được thỏa thuận đáp ứng được nhu cầu của các bên.

Mỹ là một nước siêu cường mạnh nhất thế giới trong tất cả các lĩnh vực quân sự, kinh tế… Thế nhưng nhìn lại lịch sử, Mỹ đánh những nước yếu nhưng lại không thể thực hiện được mục tiêu chiến dịch quân sự của mình.

Tôi cho rằng nếu có lật đổ được chính quyền Iran hiện tại, thì chính quyền mới lên cũng sẽ có những chính sách chống lại Mỹ. Rõ ràng như ở Iraq, chính quyền hiện nay không ủng hộ Mỹ, không phải là đồng minh của Mỹ. Họ thậm chí đã buộc Mỹ phải rút khỏi Iraq từ năm 2011. Libya cũng vậy, cũng phải rút thôi. Đó là điều tôi muốn nói thêm.

15:52: Cần có thỏa thuận ngăn cản vũ khí hạt nhân. Vai trò của Nga và Trung Quốc

Một điểm nữa là cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran lần này sẽ thúc đẩy các nước khác sở hữu vũ khí hạt nhân. Bởi vì vũ khí hạt nhân là công cụ để răn đe và tự vệ.

Cho nên bây giờ vấn đề chỉ là làm sao để kiềm chế nhau, để có một hiệp định hay hiệp ước ngăn cản việc sử dụng vũ khí hạt nhân. Chứ còn cấm thì rất khó. Iran hiện nay có rất nhiều chuyên gia, nhà khoa học về chế tạo vũ khí hạt nhân, họ hoàn toàn có thể chế tạo được. Thậm chí họ đã nâng tỷ lệ làm giàu Uranium lên 60% vì thỏa thuận hạt nhân năm 2015 phía Mỹ và châu Âu không thực hiện, buộc họ phải có hành động đáp trả. Bây giờ cần phải đạt được một thỏa thuận giám sát chương trình hạt nhân của Iran để phục vụ mục đích hòa bình.

Về vai trò của Nga và Trung Quốc như anh Ánh nói là hết sức quan trọng. Nga và Trung Quốc có hiệp định đối tác chiến lược toàn diện. Nga hiện nay có dự án chiến lược rất lớn là hành lang Bắc - Nam, từ St. Petersburg đi ra Biển Đỏ, tới cảng Bandar Abbas ở vùng Vịnh của Iran để vận chuyển hàng hóa. Tuyến phía Bắc hiện rất khó khăn do băng giá quanh năm và sự chống đối của các nước cộng hòa Liên Xô cũ như Estonia, Latvia...

Còn Trung Quốc thì sao? Họ có sáng kiến "Một vành đai, một con đường" đi qua Iran. Iran có vị trí chiến lược hết sức quan trọng đối với Trung Quốc về cả quốc phòng, kinh tế lẫn chính trị. Các anh phải biết rằng 80% lượng dầu xuất khẩu của Iran là do Trung Quốc mua. Nếu Iran sụp đổ, điều đó sẽ ảnh hưởng cực kỳ nghiêm trọng đến nền kinh tế Trung Quốc.

Cho nên, dù Nga và Trung Quốc chưa can thiệp trực tiếp, nhưng họ đứng hoàn toàn về phía Iran. Đã có các cuộc tập trận chung giữa Iran, Nga và Trung Quốc tại vùng Vịnh. Và không loại trừ khả năng từ tháng 6/2025, Trung Quốc và Nga đã và đang cung cấp nhiều loại vũ khí hiện đại mà chúng ta chưa biết. Ngay trong thời điểm cuộc chiến 12 ngày đó, họ đã cung cấp những vũ khí rất hiện đại để Iran có thể cầm cự và chống lại cuộc xâm lăng của Mỹ và Israel.

16:4: Lạm phát gần như chắc chắn

Thưa quý vị, Trung Đông không chỉ là tâm điểm địa chính trị mà còn là trái tim năng lượng của thế giới. Bất kỳ gián đoạn nào tại các tuyến vận tải chiến lược đều có thể khiến giá dầu tăng vọt, từ đó tác động dây chuyền đến lạm phát và tăng trưởng toàn cầu. Như Tiến sĩ Vũ Đình Ánh đã phân tích ở phần trước, theo ông, điều này sẽ tác động như thế nào tới lạm phát toàn cầu, đặc biệt là đối với các nền kinh tế đang phục hồi yếu ớt sau đại dịch?

Tiến sĩ Vũ Đình Ánh: Vâng. Rõ ràng điều đầu tiên chúng ta thấy là khi giá năng lượng nói chung, và đặc biệt là giá dầu thô – yếu tố liên quan trực tiếp đến cuộc chiến tại Trung Đông này – tăng lên, thì sẽ kéo theo nhiều hệ lụy. Bên cạnh giá dầu thô, chúng ta cũng cần hết sức lưu ý đến một sản phẩm mà gần đây Việt Nam có quan hệ rất chặt chẽ, đó là khí hóa lỏng (LNG), cũng sẽ tăng vọt.

Và lạm phát thì gần như là điều chắc chắn. Bài học rõ rệt nhất về lạm phát khu vực (chưa hẳn là toàn cầu) chính là bài học từ châu Âu. Khi cuộc chiến Nga - Ukraine nổ ra, dưới sức ép của Mỹ, hàng loạt nước châu Âu đã phải dừng nhập khẩu, từ cắt giảm ban đầu cho đến dừng hoàn toàn cả dầu thô và khí đốt từ Nga. Hệ quả là lạm phát tăng vọt. Trong bối cảnh đó, rất nhiều người quen của tôi ở châu Âu đã than phiền về giá năng lượng, trong đó có giá điện, vốn bắt nguồn từ việc các nhà máy điện sử dụng nguyên liệu là khí hóa lỏng (Việt Nam chúng ta cũng có một số nhà máy điện tương tự). Do đó, câu chuyện lạm phát rất có thể sẽ quay trở lại ở mức cao.

Chúng ta cũng biết rằng, có những nền kinh tế gần như không tưởng tượng được lại phải chịu lạm phát như cách đây vài năm do dịch bệnh. Sau đó là hàng loạt chương trình nới lỏng tài chính để kích cầu, đẩy lạm phát tại các nền kinh tế lớn như Mỹ lên tới gần 10%, một mức khủng khiếp. Hàng loạt nước khác, đơn cử như Thổ Nhĩ Kỳ cách đây vài năm, lạm phát lên đến 60-70%. Như vậy, bối cảnh tiêu cực về lạm phát rất dễ xảy ra.

Kéo theo vấn đề lạm phát là khả năng nền kinh tế bị co hẹp lại do gián đoạn nguồn cung và thiếu hụt đầu vào. Đặc biệt quan trọng là sự phụ thuộc vào vận tải biển và chi phí vận tải tăng cao. Những yếu tố đó tạo ra cái mà trong kinh tế gọi là "chi phí đẩy", khiến cho dù nhu cầu và sản lượng không tăng, nhưng giá cả vẫn tăng. Đây là tình trạng rất dễ dẫn đến "đình lạm" trong kinh tế học, tức là đình trệ đi kèm với lạm phát. Nó khác với lạm phát do đầu tư quá nóng mà chúng ta thường thấy ở Việt Nam hay nhiều nền kinh tế khác. Đây là cảnh báo hết sức nghiêm trọng.

Về vấn đề dự báo, tôi hoàn toàn đồng tình với Đại sứ Khai là không thể dự báo được xác suất của cuộc chiến này. Lý do thứ nhất là Tổng thống Mỹ hiện nay rất khó lường. Rất nhiều quyết định của ông mang tính vượt quyền một cách bình thường.

Sau đó, Quốc hội Mỹ với cơ chế "tam quyền phân lập" có thể ra những quy định để điều chỉnh. Khi cơ quan hành pháp đứng đầu là Tổng thống ra những quyết định không hợp pháp, cơ quan lập pháp có thể hủy bỏ. Ngay cả quyết định về cuộc chiến này cũng chưa được Quốc hội Mỹ thông qua. Rất có thể một, hai tuần nữa sẽ có tuyên bố rằng quyết định này không hợp pháp hay không hợp hiến, và khi đó cuộc chiến lập tức phải dừng lại như mong muốn của Đại sứ Khai.

Đó là sự khó lường của ông Tổng thống Mỹ, nên không thể dự báo được.

Lý do thứ hai, mới hôm qua thôi, tôi đọc được thông tin từ Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Nga, ông Dmitry Medvedev. Ông ấy cảnh báo rằng gần như có thể xảy ra chiến tranh thế giới thứ ba. Dĩ nhiên, đây là những cảnh báo khá quen thuộc và nóng bỏng từ cựu Tổng thống Nga. Tuy nhiên, tôi cho rằng do các vấn đề về lợi ích – cả lợi ích hai chiều của Nga và lợi ích của Trung Quốc trong vấn đề Iran – nên rất khó dự báo liệu họ sẽ chấp nhận cái giá nào để cuộc chiến này kéo dài hay chấm dứt. Ở đây không chỉ là vai trò quyết định của Mỹ hay Israel, mà còn liên quan mật thiết đến hai cường quốc này.

Thêm một cường quốc nữa mà tôi chưa thấy họ lên tiếng, nhưng chắc chắn tới đây phải có ý kiến vì chịu tác động trực tiếp, đó là Ấn Độ. Trong khi Pakistan đã phản ứng khá mạnh thì Ấn Độ vẫn chưa có ý kiến gì. Đây cũng là những biến số gây khó khăn cho việc dự báo về cuộc chiến này.

16:6: Đại sứ Nguyễn Quang Khai: Tôi xin hỏi Tiến sĩ Ánh một câu: Nếu cuộc chiến tranh này kéo dài, liệu nó có ảnh hưởng tới những chỉ tiêu kinh tế mà chúng ta đề ra không? Thí dụ như mục tiêu đưa tăng trưởng lên đến hai con số?

Tiến sĩ Vũ Đình Ánh: Chắc chắn ạ. Theo cá nhân tôi, nếu cuộc chiến này gây ra hệ quả nặng nề không mong muốn, thì riêng đối với kinh tế Việt Nam, khả năng tăng trưởng đạt 5% đã là khó, chứ đừng nói đến hai con số.

Tiếp nối câu chuyện vừa rồi, nếu chuỗi cung ứng toàn cầu bị đứt gãy thêm lần nữa, theo Tiến sĩ, những ngành nào sẽ chịu ảnh hưởng mạnh nhất?

Tiến sĩ Vũ Đình Ánh: Đầu tiên, chúng ta phải thấy rằng Việt Nam phụ thuộc rất nhiều vào nhập khẩu dầu thô. Từ năm 1987-1988, chúng ta bắt đầu khai thác được dầu thô và luôn ở vị thế xuất khẩu ròng dầu thô, nhập khẩu ròng các sản phẩm xăng dầu (như xăng, dầu diesel). Tuy nhiên, trong khoảng 10 năm trở lại đây, chúng ta lại rơi vào tình thế nhập khẩu ròng dầu thô. Một mặt chúng ta vẫn xuất khẩu, nhưng mặt khác lại nhập khẩu dầu thô để phục vụ lọc hóa dầu trong nước tại hai nhà máy lớn là Dung Quất và Nghi Sơn.

Tôi xin cung cấp thông tin thế này: Năm 2025, Việt Nam dự kiến nhập khẩu khoảng 12 triệu tấn dầu thô. Trong đó, 80% (tương đương khoảng 10 triệu tấn) đến từ Kuwait – một quốc gia nằm ngay giữa khu vực Trung Đông và chịu tác động trực tiếp của cuộc chiến này. Nếu nguồn cung từ Kuwait bị đứt gãy, chúng ta buộc phải có phương án thay thế ngay lập tức. Chúng ta không thể đóng cửa hai nhà máy Dung Quất và Nghi Sơn vì thiếu nguồn dầu này. Đó là vấn đề thứ nhất.

Thứ hai là xăng dầu. Năm 2025, chúng ta nhập khẩu trên dưới 10 triệu mét khối xăng dầu, chủ yếu là diesel và một phần quan trọng là xăng máy bay. May mắn là chúng ta nhập khẩu nhiều nhất từ Hàn Quốc do có hiệp định miễn thuế. Tuy nhiên, Hàn Quốc lại không tự sản xuất dầu thô mà phải nhập khẩu, và cũng chủ yếu từ Trung Đông. Như vậy, sự ảnh hưởng gián tiếp này sẽ đe dọa nguồn cung các sản phẩm xăng dầu chế biến của chúng ta.

Thứ ba, một lĩnh vực chịu tác động rất mạnh trong khoảng 5 năm trở lại đây và chúng ta đang có chiến lược mở rộng, đó là khí hóa lỏng (LNG). Chúng ta chỉ tự chủ được khoảng 40-50% nhu cầu trong nước, còn lại phải nhập khẩu. Đáng lo ngại là nguồn nhập khẩu chủ yếu lại từ Qatar – quốc gia cũng đang nằm trong vòng xoáy cuộc chiến. Ngay lập tức, chúng ta sẽ đối mặt với nguy cơ khủng hoảng nguồn cung khí hóa lỏng.

Như vậy, vấn đề đầu tiên và lớn nhất là sự đứt gãy nguồn cung, xảy ra trước cả khi giá tăng hay chi phí vận tải tăng. Nếu không có phương án thay thế kịp thời, nó sẽ tác động cực kỳ tiêu cực tới nền kinh tế và khả năng phát triển của chúng ta.

Yếu tố thứ hai không kém phần quan trọng là về xuất nhập khẩu. Việt Nam hiện là một trong những nước hàng đầu thế giới về độ mở của nền kinh tế, với quy mô tổng kim ngạch xuất nhập khẩu so với GDP thuộc loại cao nhất. Chúng ta có lẽ chỉ đứng sau Singapore và Hồng Kông (Trung Quốc) về tỷ lệ này, nhưng họ là những nền kinh tế nhập khẩu để tái xuất, còn Việt Nam thì khác.

Chúng ta thực sự là một cường quốc về độ mở. Ví dụ, kết thúc năm 2025, GDP Việt Nam đạt khoảng 514 tỷ USD, nhưng tổng kim ngạch xuất nhập khẩu lên tới 920 tỷ USD (xuất khẩu 475 tỷ, nhập khẩu 455 tỷ, thặng dư 20 tỷ). Khi chuỗi cung ứng logistics toàn cầu bị đứt gãy, nó sẽ tác động trực tiếp ngay lập tức đến gần 1.000 tỷ USD kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam.

Yếu tố thứ ba không thể bỏ qua là việc chúng ta đang có sự chuyển dịch cơ cấu, hay nói cách khác là "xoay trục", nhằm tăng cường quan hệ thương mại, đầu tư, dịch vụ (bao gồm cả du lịch) với khu vực Trung Đông. Đặc biệt là với các quốc gia đang "nóng rực" hiện nay như Qatar, UAE, Kuwait, Ả Rập Saudi, và phần nào đó là Oman.

Tất cả những điều này đặt ra cho chúng ta bài toán làm thế nào để đảm bảo an ninh kinh tế trong bối cảnh biến động tại Trung Đông. Tôi được biết có cả những dự án của các quỹ đầu tư tài chính từ Trung Đông vào Việt Nam. Nếu cuộc chiến xảy ra, các dự án này ít nhất sẽ phải tạm dừng, thậm chí nếu kéo dài có thể phá hủy toàn bộ kế hoạch triển khai. Điều này sẽ tác động đến cả dòng hàng hóa, dòng vốn đầu tư, dòng khách du lịch cũng như các dịch vụ khác.

16:10: Để tránh ảnh hưởng tiêu cực của cuộc chiến Trung Đông

Đại sứ Nguyễn Quang Khai: Tôi xin bổ sung ý vừa rồi. Bên cạnh những khó khăn do cuộc chiến ở Trung Đông giữa Israel, Mỹ và Iran gây ra, chúng ta cũng phải thấy có những thuận lợi.

Ví dụ, khi chiến tranh xảy ra như thế, các nước Mỹ và phương Tây hiện nay đang bận rộn và bất ổn. Nhưng phải nói rằng, Việt Nam nổi lên là một nước có sự ổn định về chính trị, với một chính quyền, chính phủ rất mạnh. Đó chính là lý do các nước khác đang "dòm ngó", chọn Việt Nam là nơi để tăng cường quan hệ hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư.

Trong tình hình như vậy, tôi cho rằng Chính phủ phải có chính sách mềm dẻo và cởi mở hơn nữa để thu hút đầu tư, tăng cường quan hệ kinh tế thương mại với tất cả các nước.

Chúng ta không thể hoàn toàn dựa vào Mỹ hay châu Âu được. Ví dụ như Mỹ, ông Donald Trump sắp tới chưa biết sẽ như thế nào, vấn đề thuế hiện nay vẫn chưa đạt được thỏa thuận cuối cùng.

Châu Âu cũng vậy, họ gây sức ép mạnh với mình về vấn đề xuất khẩu, thẻ vàng hải sản và rất nhiều vấn đề khác. Vì vậy, chúng ta phải có chính sách tăng cường quan hệ với những đối tác mới, đặc biệt là khu vực châu Á ngay sát sườn chúng ta. Có như vậy mới tránh được những ảnh hưởng tiêu cực của cuộc chiến đang diễn ra ở Trung Đông.

16:16: Kỳ vọng về đối sách giảm thiểu thiệt hại

Tiến sĩ Vũ Đình Ánh: Điều quan trọng nhất, là niềm tin và kỳ vọng rằng chúng ta có những đối sách để giảm thiểu thiệt hại xuống mức thấp nhất. Kể cả các kế hoạch chiến lược định hình nền kinh tế hay chính sách đối phó trực diện.

Tôi ví dụ, nếu không nhập được dầu từ Kuwait cho nhà máy lọc dầu Nghi Sơn, chúng ta sẽ nhập ở đâu? Ai sẽ đứng ra nhập? Phải trả lời ngay những câu hỏi đó. Hoàn toàn chúng ta có thể giảm nhẹ và biến những thách thức thành cơ hội mới.

Đặc biệt, như Đại sứ Khai đã nói, chúng ta cần khai thác tốt nhất sự ổn định - điều ngày càng hiếm hoi trên thế giới hiện nay. Ổn định chính trị, ổn định kinh tế, ổn định quản lý và định hướng phát triển. Nếu tận dụng tốt, đó sẽ là lợi thế lớn trong bối cảnh kinh tế thế giới bất ổn. Thậm chí bây giờ không chỉ có chiến tranh lạnh hay chiến tranh nóng, mà còn có cả "chiến tranh ấm" - nửa này nửa kia. Ngay cạnh chúng ta cũng có hiện tượng như vậy.

Rõ ràng, chúng ta cần những phương án chủ động, linh hoạt, đúng hướng và sáng suốt để đối phó với những biến động này.

16:20: Việt Nam phải kiên trì và nhất quán với chính sách ngoại giao đa phương hóa, đa dạng hóa, nhằm giữ vững môi trường hòa bình, bảo vệ độc lập, chủ quyền, và nâng cao vị thế quốc gia.

Vậy thưa Đại sứ Nguyễn Quang Khai, về đối ngoại, Việt Nam nên giữ lập trường và cách tiếp cận như thế nào để vừa bảo vệ lợi ích quốc gia, vừa duy trì quan hệ cân bằng với các bên?

Đại sứ Nguyễn Quang Khai: Việt Nam phải kiên trì và nhất quán với chính sách ngoại giao đa phương hóa, đa dạng hóa, quan hệ với tất cả các nước nhằm giữ vững môi trường hòa bình, bảo vệ độc lập, chủ quyền, và nâng cao vị thế quốc gia.

 Đây là đường lối ‘Ngoại giao cây tre’ đã được đảng và nhà nước xây dựng, thực hiện nhiều năm nay để phục vụ lợi ích quốc gia - dân tộc.   

Chúng ta phải kết hợp thực hiện đồng thời 3 trụ cột ngoại giao, ngoại giao Đảng,nhà nước, nhân dân để phục vụ lợi ích của đất nước.

Chúng ta đã có hàng trăm hiệp định đối tác chiến lược toàn diện, hàng trăm đối tác chiến lược. Ta phải phát huy các hiệp định hợp tác về kinh tế tạo điều kiện thuận lợi thu hút đầu tư nước ngoài FDI. Đồng thời chúng ta phải đóng góp vào việc giải quyết các cuộc xung đột bằng giải pháp hòa bình để phục vụ lợi ích quốc gia, nâng cao uy tín của mình.

16:24: Cần kiên định cho mục tiêu bứt phá

Trước khi khép lại chương trình, chúng tôi mong muốn lắng nghe dự báo ngắn và trung hạn từ hai vị khách mời. Trong 6 đến 12 tháng tới, thế giới sẽ phải đối diện với những kịch bản nào? Và Việt Nam cần chuẩn bị điều gì để chủ động trước những biến động khó lường?

Tiến sĩ Vũ Đình Ánh: Đó là một câu hỏi rất khó. Bởi vì như tôi đã nói, rất thiếu căn cứ để chúng ta có thể đưa ra các dự báo được. Tuy nhiên, chắc nhiều quý vị biết năm nay là năm Song Hỏa theo như Kinh Dịch phương Đông của chúng ta. Và như vậy sẽ hứa hẹn nhiều cơ hội bứt phá, nhưng đồng thời sẽ có rất nhiều những căng thẳng. Và khởi đầu năm 2026 chúng ta đã thấy những căng thẳng đó thậm chí lan rộng lên ở phạm vi toàn cầu. Và nó tác động đến Việt Nam trong bối cảnh chúng ta đang rất mong muốn sẽ bứt phá, sẽ vươn mình, tăng trưởng hai con số trong năm 2026 này.

Tôi cho rằng chúng ta cần kiên định cho mục tiêu bứt phá. Bởi vì đây không chỉ là câu chuyện của năm 2026, mà nó sẽ là câu chuyện của 5 năm tới, 10 năm tới. Thậm chí là đến lúc chúng ta sẽ kỷ niệm 100 năm thành lập nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam năm 2045 cơ – một tầm nhìn khá là dài.

Và do rất khó dự báo nên chúng ta luôn luôn phải uyển chuyển, linh hoạt, chủ động trong bất kể bối cảnh nào để thực hiện cho được cái mục tiêu của mình. Và tôi tin rằng khi chúng ta đã nhận diện rõ vấn đề, khi chúng ta đã có một tổ chức bộ máy, khi chúng ta đã có những con người có đầy đủ năng lực, trí tuệ cũng như phẩm chất, thì hoàn toàn chúng ta có thể đưa hơn 100 triệu người dân Việt Nam của chúng ta tiến bước trong bối cảnh thế giới, khu vực luôn luôn có những biến động bất ngờ và rất khó dự báo.

16:30: Còn hết sức khó khăn, nhưng trước hết phải có ngừng bắn

Đại sứ Nguyễn Quang Khai: Trong 6 đến 12 tháng tới, tôi nghĩ rằng sẽ khó có thay đổi gì lớn. Bởi lẽ cuộc chiến giữa Israel và Hamas ở Gaza đã kéo dài 3 năm rồi. Ban đầu mọi người nghĩ chỉ vài tháng là xong, thế mà đến nay đã 3 năm vẫn chưa giải quyết được. Tình hình cứ kéo dài không biết đến bao giờ dù đã có rất nhiều nỗ lực.

Đặc biệt là các cuộc xung đột ở Trung Đông, ví dụ như giữa Israel và Palestine đã 75 năm nay vẫn chưa có lời giải. Hay như mâu thuẫn giữa Mỹ và Iran; thỏa thuận hạt nhân từ năm 2015 đến nay vẫn chưa đạt được, chưa giải quyết xong. Các cuộc đàm phán vẫn còn nhùng nhằng và không biết bao giờ mới đi đến hồi kết khi chiến tranh vẫn đang diễn ra như thế này.

Cho nên, nói về 6 đến 12 tháng tới, tôi cho rằng sẽ không có chuyển biến lớn. Có chăng thì có thể đạt được thỏa thuận ngừng bắn. Chắc chắn trong vòng 6 đến 12 tháng tới phải có ngừng bắn. Nhưng để giải quyết triệt để cuộc xung đột này, hay vấn đề hạt nhân Iran, xung đột ở Gaza, Israel - Palestine và các điểm nóng khác ở Trung Đông thì còn hết sức khó khăn. Đó không phải chuyện của 12 tháng, mà là câu chuyện của rất nhiều năm nữa.

16:33: Rất cảm ơn những chia sẻ quý báu từ Tiến sĩ Vũ Đình Ánh và Đại sứ Nguyễn Quang Khai.

Thưa quý vị, Trung Đông có thể cách xa Việt Nam về địa lý nhưng lại có những ảnh hưởng sâu rộng tới kinh tế và an ninh toàn cầu. Trong một thế giới liên kết chặt chẽ, mỗi biến động đều có thể tạo ra những làn sóng lan tỏa. Điều quan trọng là chúng ta phải theo dõi sát tình hình, chuẩn bị kịch bản điều hành linh hoạt và giữ vững ổn định vĩ mô.

Xin trân trọng cảm ơn Đại sứ Nguyễn Quang Khai và Tiến sĩ Vũ Đình Ánh đã tham gia buổi tọa đàm ngày hôm nay. Cảm ơn quý vị khán giả đã quan tâm theo dõi. Chương trình xin được khép lại tại đây. Xin kính chào và hẹn gặp lại.

×