Chính phủ Hàn Quốc tài trợ 6 tỷ Won cho Việt Nam triển khai dự án chuỗi giá trị vừng tại Nghệ An, Đồng Tháp

Vừng là cây lấy dầu ngắn ngày, cây trồng truyền thống của nông dân Việt Nam, được biết đến là cây trồng có lợi thế hơn các loại cây khác vì dễ trồng, chịu được nắng nóng, khô hạn và có thể trồng trên đất cằn, thiếu nước, nghèo dinh dưỡng.

Những năm gần đây, giá bán vừng khá ổn định, dao động từ 40.000-70.000 đồng/kg. Đặc biệt, các sản phẩm chế biến như dầu mè, các loại bánh từ vừng, gia vị trong các món ăn, bột đạm từ bã vững… đạt giá trị lên đến 120.000-150.000 đồng/lít (đối với dầu mè), 350.000-500.000 đồng/kg (đối với các sản phẩm bánh hạt thực dưỡng từ vừng) có giá trị với nhiều sản phẩm chế biến có giá trị từ vừng như làm bánh, gia vị, bánh dầu, bột đạm từ bã vừng…

Từ đó, nông dân có thể thu lãi hàng chục triệu đồng/ha từ trồng vừng, cao gấp 5-6 lần so với trồng lúa.

Giải quyết những "nút thắt" chuỗi giá trị cây vừng tại Việt Nam

Theo tài liệu của dự án, trong giai đoạn 2022-2024, Tổng cục Phát triển Nông thôn Hàn Quốc (RDA) thông qua Trung tâm KOPIA Việt Nam đã tài trợ cho Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Đậu đỗ (LRDC), Viện Cây lương thực và Cây thực phẩm (FCRI) thuộc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam thực hiện dự án“Tuyển chọn giống vừng có năng suất cao và phát triển kỹ thuật canh tác chuẩn tại tỉnh Đồng Tháp”.

Dự án đã đạt được một số kết quả nổi bật như tuyển chọn được 3 giống vừng có năng suất cao (trên 1,5 tấn/ha) và thời gian sinh trưởng ngắn, phù hợp với điều kiện sinh thái ĐBSCL. Xây dựng bộ quy trình kỹ thuật canh tác đồng bộ (mật độ gieo, dinh dưỡng, quản lý sâu bệnh) cho điều kiện ruộng lúa luân canh.

Thiết lập mô hình trình diễn tại 3 điểm dự án tại tỉnh Đồng Tháp cũ (huyện Cao Lãnh, huyện Lấp Vò, TP. Cao Lãnh) với tỷ lệ áp dụng đạt trên 80% hộ nông dân mục tiêu; Tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật và hội thảo đầu bờ với sự tham gia của hơn 300 nông dân và cán bộ kỹ thuật địa phương.

Tuy nhiên, quá trình triển khai thực tế cũng cho thấy một số khó khăn và khoảng trống trong việc phát triển loại cây trồng này, đặc biệt là chưa có chuỗi liên kết tiêu thụ ổn định giữa nông dân-HTX-doanh nghiệp; thu hoạch còn thủ công, gây thất thoát năng suất và chất lượng dầu. Sản phẩm chưa có phân hạng chất lượng hay nhãn hiệu chứng nhận, khó tiếp cận thị trường cao cấp; thiếu mô hình hợp tác công-tư để mở rộng vùng nguyên liệu và chế biến quy mô nhỏ và vừa tại địa phương...

Ví dụ tại Nghệ An, mặc dù là nơi có diện tích trồng vừng lớn nhất cả nước, nhưng giống vừng gieo trồng chủ yếu vẫn là các giống địa phương (vừng đen, vừng vàng…) do nông dân tự gieo trồng, bị thoái hóa, dễ bị sâu bệnh, năng suất thấp. Trong khi 3 giống vừng mới là V6; VĐ11; VĐ16 có năng suất cao, có thể đạt từ 0,8-1,0 tấn/ha tùy vào trình độ canh tác, vượt trội về kháng bệnh, tách trái, chống đổ và chịu hạn tốt..., nhưng chưa được bà con chú trọng đầu tư nhân rộng.

Tương tự, Đồng Tháp là tỉnh dẫn đầu khu vực ĐBSCL về diện tích gieo trồng, với đỉnh cao 8.513 ha vào năm 2016. Nhờ điều kiện thổ nhưỡng và thời gian sinh trưởng ngắn, năng suất bình quân cây vừng tại đây thường đạt 1,0-1,4 tấn/ha, lợi nhuận từ cây vừng cũng thường cao gấp 2-3 lần so với lúa.

Tuy nhiên, trong những năm gần đây, diện tích vừng toàn vùng có xu hướng sụt giảm nhanh: năm 2021 còn 1.091 ha, năm 2022 giảm còn 828 ha, năm 2023 còn 493 ha và đến năm 2024 chỉ còn khoảng 191 ha.

Nguyên nhân chủ yếu là do sản xuất vừng phải đối mặt nhiều hạn chế: thiếu hụt lao động nông nghiệp, mức độ cơ giới hóa còn thấp, thiếu cơ sở cung cấp giống đạt chuẩn dẫn đến tình trạng thoái hóa, giá vừng thô biến động và chưa hình thành dây chuyền chế biến sâu để gia tăng giá trị sản phẩm.

Về thị trường, phần lớn vừng được tiêu thụ dưới dạng nguyên liệu thô tại các chợ địa phương qua thương lái trung gian, hoặc được thu gom bởi các doanh nghiệp nhỏ. Chỉ có một phần nhỏ sản lượng vừng được các cơ sở tư nhân sơ chế hoặc ép dầu để phục vụ nhu cầu tiêu dùng trong tỉnh và một số tỉnh thành lân cận.

Theo đại diện Trung tâm Khuyến nông quốc gia, từ những kết quả và bài học trên, Dự án “Nâng cao năng suất và tăng cường chuỗi giá trị vừng tại Việt Nam” được thiết kế nhằm kế thừa các thành tựu nghiên cứu giống và kỹ thuật canh tác của dự án trước; Mở rộng phạm vi triển khai sang tỉnh Nghệ An - vùng sinh thái khác biệt để kiểm chứng khả năng nhân rộng; Giải quyết các “nút thắt” còn tồn tại: tổ chức liên kết chuỗi, ứng dụng công nghệ chế biến và công nghệ sau thu hoạch tiên tiến của Hàn Quốc, nâng cao năng lực từ chế biến tới tiếp thị;

Dự án cũng thiết lập mô hình trình diễn chế biến nông sản (APC) quy mô nhỏ để làm đầu mối kết nối sản xuất và tiêu thụ vừng trong vùng dự án, từ đó góp phần xây dựng thương hiệu vừng, nâng cao thu nhập và hiệu quả kinh tế cho người sản xuất vừng tại Việt Nam.

Sản phẩm đặc biệt "Hosame" từ chuỗi giá trị vừng

Ông Jong Ha Bae, Giám đốc Dự án cho biết, thông qua các hoạt động khảo sát thực tế tại các địa phương, nhà tài trợ đã xác định việc tăng cường năng lực cho hệ thống giống và hỗ trợ kỹ thuật thông qua mô hình trình diễn trung tâm chế biến nông sản là điều kiện quan trọng để thực hiện công nghệ sản xuất giống đảm bảo chất lượng, góp phần mở rộng diện tích sản xuất vừng, tăng hiệu quả kinh tế và thu nhập cho người dân ở các vùng sản xuất vừng có thu nhập thấp, phù hợp với định hướng tái cơ cấu kinh tế trong nông nghiệp.

Trong khuôn khổ của dự án cũng sẽ thúc đẩy sản xuất vừng theo chuỗi giá trị bền vững bằng cách liên kết giữa các nhà sản xuất giống, nhà sản xuất vừng thương phẩm, nhà tiêu thụ, chế biến.

"Tại Nghệ An, Đồng Tháp hiện rất cần các trung tâm chế biến nông sản để đảm bảo việc chế biến vừng sau khi thu hoạch. Dự án đã nhiều lần khảo sát thực địa và chọn được khu đất tại Nghệ An cũng như ở Đồng Tháp để triển khai nhà máy chế biến vừng đồng bộ, gồm nhà điều hành, nhà kho, nhà máy chế biến vừng... Hi vọng cơ sở hạ tầng tại khu vực này sẽ sớm được hoàn thiện để đưa nhà máy vào hoạt động", ông Jong Ha Bae cho biết.

Theo Trung tâm Khuyến nông quốc gia, mục tiêu chung của dự án này nhằm cải thiện công nghệ canh tác và chuỗi giá trị vừng sau thu hoạch. Kiện toàn và tăng cường năng lực cho các tổ chức nông dân (tổ hợp tác, HTX, hội nông dân…).

Hình thành mô hình trình diễn chế biến nông sản và nhân giống vừng tại 2 tỉnh Nghệ An và Đồng Tháp nhằm tăng cường năng lực cho hệ thống giống vừng (01 khu trình diễn để nhân giống vừng 10.000 m2/tỉnh), hỗ trợ kỹ thuật và vận hành hệ thống thiết bị chế biến dầu vừng có khả năng phục vụ sơ chế, ép, đóng gói tối thiểu từ 4-6 tấn vừng/tuần;

Bên cạnh đó, sẽ có khoảng 30 cán bộ cấp quản lý, cán bộ cấp cao, cán bộ kỹ thuật được tham gia chương trình trao đổi thông tin và chuyển giao nâng cao trình độ và kỹ năng công nghệ và kinh nghiệm phát triển nông thôn tại Hàn Quốc (5 ngày);

Dự án cũng sẽ đào tạo, tập huấn cho hơn 2.000 lượt (cán bộ kỹ thuật, cán bộ khuyến nông, công ty chế biến vừng, cán bộ HTX và nông dân), tổ chức ít nhất 2 hội thảo chuyên đề và hội nghị đầu bờ trong thời gian thực hiện dự án.

Đặc biệt, theo ông Jong Ha Bae, sản phẩm từ dự án sẽ được mang nhãn hiệu riêng là "Hosame", trong đó "Ho" lấy theo họ Bác Hồ, "same" có nghĩa là hạt vừng/mè. Bao bì sản phẩm được thiết kế gần gũi, với cảm hứng từ hình ảnh ngôi nhà của Bác Hồ ở Kim Liên (Nghệ An), cùng với hình ảnh ruộng mè. Trọng lượng gói vừng là 195gr cũng hàm ý độc đáo khi lấy theo ngày sinh nhật của Bác Hồ.

Ông Lê Quốc Thanh, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông quốc gia cho biết, với vai trò là Chủ dự án, Trung tâm Khuyến nông quốc gia nhận thức sâu sắc rằng đây không chỉ là một nhiệm vụ chuyên môn, mà còn là cam kết trước Chính phủ hai nước, trước Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trước chính quyền địa phương và trước hàng nghìn hộ nông dân đang kỳ vọng vào sự thay đổi.

Chúng tôi cam kết sẽ phối hợp chặt chẽ với Nhà tài trợ, với các chuyên gia Hàn Quốc, với các đơn vị thuộc Bộ và hai tỉnh Nghệ An, Đồng Tháp để triển khai Dự án một cách minh bạch, hiệu quả và đúng tiến độ. Mỗi hạng mục được thiết lập, mỗi thiết bị được lắp đặt, mỗi lớp tập huấn được tổ chức đều phải hướng đến mục tiêu cuối cùng: tạo ra giá trị thực cho người sản xuất.

"Tôi tin rằng, khi mô hình trình diễn chế biến vừng đầu tiên đi vào vận hành, khi những khu nhân giống 10.000m² bắt đầu cho ra những giống vừng chất lượng cao, khi những chai dầu vừng được chế biến theo công nghệ hiện đại mang thương hiệu Việt Nam bước ra thị trường trong nước và quốc tế, chúng ta sẽ nhớ lại ngày hôm nay như một cột mốc quan trọng", ông Thanh bày tỏ.

Giám đốc Trung tâm Khuyến nông quốc gia cũng khẳng định sẽ bắt tay phát triển thị trường ngay từ khi khởi động dự án - đây là vấn đề mà chính quyền địa phương cũng như nông dân quan tâm đầu tiên, cụ thể là sẵn sàng đi bán hàng, xây dựng thương hiệu cho sản phẩm nhằm đáp ứng sự mong đợi, cũng như định vị được chuỗi dự án sản xuất vừng tại 2 tỉnh, thậm chí có thể nhân rộng ra các địa phương có điều kiện sinh thái tương tự, như Hà Tĩnh, Tây Ninh, An Giang...

×