Coi người nghiện ma túy là tội phạm: Chặt đứt nguồn "cầu"

Tại phiên họp chuyên đề về xây dựng pháp luật ngày 23/7, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đưa ra một định hướng mang tính bước ngoặt trong cuộc chiến chống ma túy: “Cần thể chế hóa quan điểm mới của Đảng, theo đó người đã nghiện ma túy là phạm tội".

Có thể nói, trong nhiều năm, chúng ta đã tiếp cận người nghiện dưới lăng kính của lòng nhân đạo, coi họ là những “người bệnh” cần được cứu chữa. Chính sách này đã thể hiện truyền thống nhân văn của dân tộc và đạt được những kết quả nhất định.

Thế nhưng, trong bối cảnh mới, khi ma túy đã thực sự trở thành “tội phạm của các loại tội phạm” như Tổng Bí thư Tô Lâm từng nhận định, việc duy trì một cách tiếp cận đơn thuần đã không còn phù hợp. Đã đến lúc chúng ta cần một lăng kính kép: Vừa nhân văn, vừa pháp quyền; vừa cứu chữa và vừa răn đe.

Có thể nói, dưới góc độ tội phạm học, luận điểm cốt lõi của Thủ tướng “ngăn chặn người nghiện là ngăn chặn phát triển nguồn cầu”, là chiến lược tấn công thẳng vào gốc rễ của vấn đề.

Tội phạm học kinh điển đã chỉ ra rằng, bất kỳ một thị trường tội phạm nào cũng vận hành theo quy luật cầu - cung. Chừng nào “cầu” còn tồn tại và gia tăng, “cung” sẽ tìm mọi cách để đáp ứng, bất chấp quy định nghiêm khắc đến mấy của pháp luật.

Trong nhiều năm, chúng ta đã dồn tổng lực để tấn công vào nguồn cung: Triệt phá hàng ngàn đường dây, bắt giữ hàng vạn đối tượng buôn bán, sản xuất. Nhưng thực tế cho thấy, các đường dây này vẫn liên tục mọc lên. Vì sao? Vì “nguồn cầu” là đội quân hàng trăm nghìn người nghiện vẫn còn đó, vẫn là một thị trường béo bở, một mảnh đất màu mỡ cho tội phạm gieo rắc cái chết trắng.

Hơn thế nữa, việc coi người nghiện là “người bệnh” đã vô tình tạo ra một sự “bình thường hóa” nguy hiểm trong nhận thức của một bộ phận xã hội. Hành vi sử dụng ma túy, vốn là một hành vi vi phạm pháp luật, đôi khi bị xem nhẹ, bị coi là một sự sa ngã cá nhân. Sự mập mờ về mặt nhận thức này đã làm suy yếu ranh giới giữa cái đúng và cái sai, làm giảm tính răn đe vốn có của pháp luật.

Việc Công an TP.HCM ngày 23/7 triệt phá đường dây ma túy liên quan đến nhà thiết kế thời trang nổi tiếng Nguyễn Công Trí là một minh chứng cho thấy “nguồn cầu” ma túy không chỉ tồn tại ở những nhóm đối tượng bên lề xã hội, mà đã len lỏi vào cả những tầng lớp có danh tiếng, địa vị, có ảnh hưởng.

Và chỉ một ngày sau đó, một minh chứng khác, rapper Bình "Gold" (Vũ Xuân Bình) có hành vi lái xe lạng lách, chèn ép, chặn đầu các ô tô khác trên cao tốc Nội Bài - Lào Cai và sau đó bị phát hiện dương tính với ma túy, đã cho thấy một sự thật không thể chối cãi: Hành vi sử dụng ma túy không còn là "chuyện cá nhân".

Đối tượng này vấp phải chỉ trích nặng nề của dư luận vì hàng loạt những MV có nội dung dung tục, phản cảm như Bốc bát họ, Ông bà già tao lo hết... cổ xúy cho lối sống ăn chơi, coi thường pháp luật... Nó cho thấy ma túy có sức cám dỗ rất lớn, có thể hủy hoại bất kỳ ai, bất kể địa vị. Và hành vi sử dụng nó, dù ở đâu, cũng là một mắt xích nuôi dưỡng cho cả một hệ sinh thái tội phạm.

Việc chính thức định danh “người nghiện là tội phạm” là một hành động cần thiết để tái thiết lập một chuẩn mực xã hội rõ ràng và nghiêm khắc. Rằng, sử dụng ma túy không phải là một căn bệnh đơn thuần, đó là một hành vi phạm tội. Sự thay đổi này sẽ tạo ra một thông điệp mạnh mẽ, cảnh tỉnh toàn xã hội, đặc biệt là giới trẻ. Nó nâng cao nhận thức về hậu quả pháp lý nghiêm trọng của việc thử ma túy dù chỉ một lần, từ đó thực hiện mục tiêu “phòng ngừa từ sớm, từ xa” mà Thủ tướng Chính phủ đề ra.

Khi xã hội có một nhận thức thống nhất và lên án mạnh mẽ hành vi sử dụng ma túy, chúng ta sẽ tạo ra một môi trường xã hội “không khoan nhượng”, làm xói mòn mảnh đất sống của tệ nạn này. Đây chính là cách chúng ta tấn công vào hệ sinh thái nuôi dưỡng “tội phạm của các loại tội phạm”, bởi lẽ một đường dây buôn bán ma túy không thể tồn tại nếu không có một cộng đồng ngầm chấp nhận và tiêu thụ sản phẩm của chúng.

Có thể nói, việc sớm hình sự hóa hành vi sử dụng ma túy sẽ tạo ra một cơ sở pháp lý vững chắc để các cơ quan chức năng can thiệp sớm, chủ động, thay cho cứ phải chờ đợi hậu quả xảy ra.

Về mặt hình sự, việc xác định hành vi sử dụng ma túy là một tội phạm sẽ cho phép áp dụng các chế tài hình sự tương xứng, thay vì chỉ dừng lại ở các biện pháp xử lý hành chính hoặc cai nghiện vốn có tính răn đe chưa cao.

Điều này đặc biệt quan trọng đối với các đối tượng nghiện lâu năm, có thái độ chống đối, coi thường pháp luật. Một người sử dụng ma túy không phải là một chủ thể đơn lẻ. Họ là mắt xích cuối cùng, nhưng lại là mắt xích không thể thiếu trong một chuỗi đồng phạm. Hành vi mua ma túy của họ đã trực tiếp tiếp tay cho tội phạm tàng trữ, mua bán trái phép chất ma túy. Nếu không có người mua, sẽ không có người bán. Do đó, việc xem xét hành vi của họ dưới lăng kính của chế định đồng phạm là hoàn toàn đủ căn cứ.

Và hơn nữa, việc này sẽ cho phép áp dụng các biện pháp tố tụng hình sự cần thiết. Cụ thể, cơ quan điều tra sẽ có đủ thẩm quyền để áp dụng các biện pháp ngăn chặn, thu thập chứng cứ, làm rõ nguồn cung cấp ma túy từ chính người nghiện. Mỗi người nghiện bị phát hiện không chỉ là một đối tượng cần xử lý, mà còn là một đầu mối quan trọng để lần ra cả một đường dây đằng sau.

Đây chính là tư duy “phòng ngừa từ sớm, từ xa” mà Thủ tướng Chính phủ đã nhấn mạnh. Thay vì chờ người nghiện gây ra các tội phạm thứ cấp, chúng ta ngăn chặn họ ngay từ hành vi gốc.

Tất nhiên, việc chuyển đổi một quan điểm đã tồn tại hàng thập kỷ sẽ đối mặt với những thách thức. Việc hình sự hóa có thể làm gia tăng áp lực lên hệ thống tư pháp và đòi hỏi một sự phân bổ nguồn lực hợp lý. Hơn nữa, cần có những quy định chi tiết, chặt chẽ để phân hóa vai trò, đảm bảo tính nhân đạo, đặc biệt với những đối tượng yếu thế, trẻ vị thành niên như Thủ tướng Chính phủ đã lưu ý, để mục tiêu trừng phạt và giáo dục được thực hiện song song, hiệu quả.

Quan điểm coi người nghiện là tội phạm không phải là sự chối bỏ lòng nhân đạo, mà là một bước tiến cần thiết để bảo vệ sự an toàn của cả cộng đồng, để cứu lấy chính những gia đình đang có người thân lún sâu vào vũng lầy này.

×