Công trình tưởng niệm COVID-19 ở TP.HCM: Ghi dấu ký ức, hướng về tương lai

Ký ức cần được khắc ghi để không ai quên

Đại dịch COVID-19 đã cướp đi hơn 20.000 sinh mạng tại TP.HCM, để lại khoảng 1.500 trẻ em mồ côi và gây ra những tổn thương nặng nề về kinh tế và tinh thần. Con số ấy không chỉ là dữ liệu thống kê mà là nỗi đau chung của cả cộng đồng.

Tại tọa đàm góp ý xây dựng công trình, do Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM tổ chức mới đây, ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng, nhấn mạnh rằng công trình này là sự tưởng nhớ và tri ân cần thiết.

“TP.HCM đã hồi sinh mạnh mẽ sau mất mát. Những ký ức về giai đoạn cam go ấy phải được nhắc lại để thế hệ sau hiểu rằng sự sống hôm nay đến từ hy sinh và đoàn kết”.

Theo ông, công trình được định hướng xây dựng tại khu đất số 1 Lý Thái Tổ, phường Vườn Lài, với diện tích khoảng 4,4 ha, gồm công viên cây xanh và đài tưởng niệm.

Tưởng niệm nhưng không bi lụy

“Vị trí được lựa chọn là yếu tố tạo nên giá trị biểu tượng của công trình”, Ông Phạm Đức Hải, nguyên Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Thành ủy TP.HCM, khẳng định

Theo ông Hải, khu đất Lý Thái Tổ là lựa chọn hợp lý. Một công trình tưởng niệm cần nằm trong công viên, để mỗi người có thể đến và chia sẻ giây phút lắng lòng.

Qua đó, ông đề xuất nội dung hình tượng phải phản ánh ba lớp ý nghĩa:

Đau thương và yêu thương – tình người là ngọn lửa thắp sáng bóng tối dịch bệnh.

Khốc liệt và kiên cường – nỗ lực phi thường của cả thành phố.

Khát vọng và tương lai – mong muốn một TP.HCM văn minh, khỏe mạnh, vững vàng hơn.

Còn theo PGS.TS Phan Xuân Biên, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, công trình cần hướng đến sự tĩnh lặng, không phô trương.

“Tưởng niệm không nghĩa là bi thương kéo dài. Công trình phải gợi lên sự suy ngẫm và niềm tin, tránh hoành tráng gây mệt mỏi cảm xúc”, TS Phan Xuân Biên bày tỏ.

Từ mất mát đến hồi sinh

Theo đại diện Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM, công trình sẽ mang ba mục tiêu cốt lõi:

Tưởng niệm và tri ân bệnh nhân và lực lượng tuyến đầu.

Giáo dục và cảnh tỉnh về sức khỏe cộng đồng, khoa học và tác động xã hội.

Hàn gắn và hồi sinh, giúp cộng đồng chữa lành tổn thương tinh thần.

Góp ý tại tọa đàm, TS Nguyễn Thị Hậu, nhấn mạnh góc nhìn phải xuất phát từ người dân.

“Phải tưởng niệm người dân bình thường. Đó là những người đã mất đi không tên tuổi, nhưng họ chính là trái tim của thành phố”, TS Nguyễn Thị Hậu đề xuất.

Bà nhận định, nét đặc trưng của người Nam Bộ trong đại dịch là đau thương nhưng không tuyệt vọng, nghĩa tình và đùm bọc.

Không gian ký ức đô thị và đề xuất giữ lại biệt thự nhà Chú Hỏa

Một trong những vấn đề được quan tâm là việc bảo tồn cụm biệt thự nhà Chú Hỏa trong khu đất. TS Võ Kim Cương, nguyên Phó Kiến trúc sư trưởng TP.HCM, khẳng định:

“Nên giữ lại biệt thự và cây xanh hiện hữu để tạo chiều sâu ký ức. Công trình không chỉ kể lại đại dịch, mà còn kết nối lịch sử đô thị Sài Gòn.”

Ông Võ Kim Cương cũng cho rằng công trình không cần quá lớn nhưng phải đạt được giá trị cảm xúc: “Khi đứng trước tượng đài, người ta phải có thể rơi nước mắt, và ngày mai bước ra với nhiều nghị lực hơn”.

Với KTS Khương Văn Mười, lưu ý cần đánh giá lại hiện trạng biệt thự và công viên để có giải pháp hài hòa, đảm bảo tính nghệ thuật và bền vững.

Đơn giản, chắt lọc, gợi suy ngẫm

Theo GS.TS Nguyễn Xuân Tiên, Chủ tịch Hội Mỹ thuật TP.HCM, cho rằng nghệ thuật trong công trình tưởng niệm phải đạt được chất bi – hùng.

“Không nên cầu kỳ về chi tiết. Sức mạnh của nghệ thuật nằm ở sự chắt lọc và biểu tượng. Công trình phải khiến người xem tự chạm vào ký ức của mình”, GS.TS Nguyễn Xuân Tiên bày tỏ

Còn TS Võ Kim Cương nhấn mạnh thêm, công trình phải mang yếu tố đặt câu hỏi hơn là đưa ra câu trả lời.

Theo ông, tượng đài phải gợi mở. Mỗi người đến đều tự trả lời, chúng ta đã mất gì? Đã học được gì? Và muốn xây tương lai như thế nào?”

Lắng nghe ý kiến người dân

Theo Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM, quá trình lấy ý kiến cộng đồng đang được triển khai với ba thông điệp trọng tâm:

Từ mất mát đến hồi sinh; Chung sức đồng lòng của nhân dân và lực lượng tuyến đầu và lời nhắc nhở cho tương lai.

Đại diện Sở nhấn mạnh, đây là công trình không có chức năng thương mại và hoàn toàn phục vụ cộng đồng.

Ghi nhớ để biết yêu thương nhau nhiều hơn

Chủ trương xây dựng Công trình tưởng niệm nạn nhân COVID-19 không chỉ là một không gian tưởng nhớ và tri ân, mà còn là nơi gìn giữ ký ức đô thị, nhắc nhở bài học ứng phó khủng hoảng và biểu tượng hồi sinh của thành phố.

Nơi đây để nhắc rằng, TP.HCM đã trải qua một giai đoạn lịch sử khắc nghiệt – nhưng đã không bao giờ ngừng yêu thương và dìu nhau đứng dậy.

Từ ký ức đó, thành phố bước tiếp mạnh mẽ hơn, nhân ái hơn và kiên cường hơn trước những thử thách mới.

×