Cựu Bộ trưởng Lê Huy Ngọ: “Người đi trong bão” và trái tim dành trọn cho nông dân

Sau khi hoàn thiện bài viết, tôi muốn hỏi thêm ông một câu đang rất thời sự: Thủ tướng Phạm Minh Chính vừa quyết định điều động ông Trần Đức Thắng, Phó Tổng Thanh tra thường trực Thanh tra Chính phủ, về công tác tại Bộ Nông nghiệp và Môi trường, giao quyền Bộ trưởng. Ý kiến của ông hẳn sẽ rất đáng giá, bởi ông từng là Phó Trưởng Ban Thường trực Ban Tổ chức Trung ương, và nhiều năm giữ cương vị người đứng đầu Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, tiền thân của Bộ Nông nghiệp và Môi trường ngày nay.

Tôi gọi điện cho ông. Chuông vẫn đổ dài, nhưng không ai bắt máy. Trong lòng dấy lên linh cảm chẳng lành. Xưa nay, nếu không nghe máy lúc gọi đến, thế nào ông cũng gọi lại. Vậy mà lần này… im lặng.

Thế rồi bất ngờ 2 ngày sau tôi nhận được cuộc gọi của ông, ông bảo: mình còn yếu lắm, đi lại phải chống gậy... Nhưng khi câu chuyện chuyển sang các vấn đề thời sự của Bộ, ông như bừng tỉnh, nói say sưa về vấn đề "Nông thôn mới". Ông hẹn cuối tuần qua nhà hàn huyên.

Mới tháng trước đây thôi, còn ngồi với ông, tuy ông yếu hơn nhiều so với mấy năm trước đây. Trí tuệ của ông còn rất minh mẫn, nhớ không sót một sự kiện nào trong cuộc đời ông.

Tôi cứ trách ông mãi rằng sao không để tôi đến thăm ông rồi nhận sách “Người đi trong bão” mà lại “làm tội” người bạn của ông lặn mọ đến tận nhà tặng sách cho tôi. Ông cười: “Tính mình nó thế. Có là phải làm ngay!”

Vâng, hôm ấy là chủ nhật. Khoảng 6h tối thì ông gọi cho tôi: “Em chuyển nhà rồi phải không? Ở đâu để anh bảo đưa sách đến tặng em? Sách mới ra”. Tôi cảm ơn ông rồi bảo: “Anh cứ để đấy, mai kia em đến thăm anh chị rồi lấy luôn”. Ông không chịu. Tôi đành nhắn địa chỉ nhà cho ông. Chừng 8h tối thì có người gọi. Tôi xuống sảnh tòa nhà thì thấy một ông cụ chừng ngoài bảy chục, hớt hải: “Trời tối, loanh quanh mãi mới tìm được nhà anh. Anh Ngọ mệt, nhờ tôi và bảo phải trao tận tay anh”. Thực tình tôi cứ áy náy mãi. Tưởng ông Ngọ nói cậu shipper hoặc chí ít cũng là bảo đứa cháu nào đó chứ ai lại đi bảo một ông bạn thân của mình đưa sách đến cho tôi.

Cuốn sách có tựa đề “Người đi trong bão”, tập hợp các bài viết, phỏng vấn, trò chuyện của ông với các nhà báo, nhà văn chủ, yếu là trong thời gian ông còn trên cương vị Bộ trưởng Bộ NN&PTNT và hơn một phần ba số bài trong cuốn sách viết khi ông đã nghỉ hưu.

Gần hai chục năm về trước khi Nhà xuất bản của Bộ NN&PTNT đã có nguyện vọng muốn làm một cuốn sách như thế này về ông. Ông không đồng ý “đang làm việc, anh em quý mến muốn làm, nhưng làm như thế người ta lại bảo tự khen mình”. Rồi khi ông đã nghỉ hưu, Nhà xuất bản lại đề đạt nguyện vọng ấy. Ông cũng chần chừ: “Không đồng ý thì anh em bảo mình khó tính, nhưng thực tình mình không muốn nói về mình”.

Tính ông vẫn vậy, cẩn trọng, khiêm nhường, nhất là khi “bắt” ông kể chuyện về bản thân mình. Tôi chơi thân với ông từ khi ông vừa về nhậm chức Bí thư Thanh Hóa, rồi khi về hưu thi thoảng ông lại gọi cho tôi bảo đến chơi. Hôm thì ông bảo: “Có đứa cháu ở quê gửi ra cho con cá nheo, đến nhé! Rủ cả Xuân Ba (phóng viên báo Tiền phong-NV) nữa”. Hôm thì ông bảo: “Có món bánh đa hến ở quê ra nhé”. Chúng tôi đến nhà ông ở phố Đội Cấn, nhâm nhi món quà quê rồi hàn huyên, nhiều hôm nhớ lại chuyện cũ.

Hơn 20 năm đã trôi qua, tôi vẫn không thể nào quên cái ngày đầu tháng 6 năm 2004 ấy. Hôm ấy tôi và nhà báo Xuân Ba tới thăm ông vào cuối giờ làm việc, khi buổi sáng các đại biểu Quốc hội vừa bỏ phiếu chấp nhận đơn xin từ nhiệm của ông. Dường như ông ngồi đợi chúng tôi đã lâu. Trên bàn ông bày sẵn vài lon bia Halida, đĩa lạc luộc và một ít nem chua Thanh Hoá.

Ông tươi cười bắt tay từng người. Ông nắm chặt tay tôi. Tôi nhìn sâu vào mắt ông: một nỗi buồn mênh mông... Không, chính xác hơn là một nỗi đau... Tôi không hiểu trong giây phút ấy ông nghĩ gì, nhưng tôi dám chắc rằng ông vẫn chưa qua “cơn sốc”. Đành rằng ông đã chuẩn bị cho giờ phút này từ khi ông đặt bút viết dòng đầu tiên vào lá đơn xin từ nhiệm. Ông buồn, ông đau... không phải vì ông phải rời cái ghế Bộ trưởng Bộ NN&PTNT mà bởi tại gần như cả cuộc đời ông gắn bó với nông thôn, với nông dân. Nay rời nó sao không buồn cho được.

Nhưng có lẽ ông đau là bởi tại ông buộc phải rời vị trí “hạn hán, lụt bão”, “Tám cây, hai con”, với “đại dịch cúm gà”... là do “có một phần trách nhiệm về quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp”. Ông từng tâm sự: “về trách nhiệm và ý thức chính trị thì mình ý thức rằng mình nên làm theo tổ chức (tức là xin từ nhiệm - NV). Còn thực tình trong thâm tâm mình vẫn luôn khao khát được tiếp tục cống hiến cho sự nghiệp phát triển nông nghiệp và nông thôn. Bởi vì gần như cả cuộc đời mình gắn bó với nó, lăn lộn với nó".

Tôi còn nhớ hôm ấy ông nói rằng suốt thời gian qua ông nhận được rất nhiều thư từ, điện thoại của bạn bè, của những người thân và của rất nhiều người mà ông không hề biết mặt biết tên. Trong số họ có những người “quanh năm chân lấm tay bùn”. Họ chỉ biết ông qua màn ảnh nhỏ khi ông đứng giữa biển nước mênh mông trong những trận chống lũ lụt.

“Thôi, Ngọ ơi, rời vị trí lúc này là đẹp lắm rồi!” - Nhà văn Nguyễn Khải, bạn ông gọi điện từ TP.HCM. “Bác thật là dũng cảm vì bác dám làm một cái việc mà không phải ai cũng có thể làm được. Tuy nhiên, bà con chúng tôi cho rằng nếu bác dũng cảm hơn thì bác phải tiếp tục làm việc nữa...” - một nông dân ở ĐBSCL gửi thư cho ông.

Ông đưa cho chúng tôi một lá thư. “...Chúng tôi xin mạnh dạn và tha thiết kiến nghị Đảng, Quốc hội, Chính phủ vẫn để đồng chí Ngọ đảm đương trọng trách Bộ trưởng Bộ NN&PTNT đến hết nhiệm kỳ của Chính phủ” - đơn của 12 vị nguyên là Thứ trưởng, Vụ trưởng, Viện trưởng các vụ, viện của Bộ Lâm nghiệp cũ và Bộ NN&PTNT gửi các cơ quan lãnh đạo cấp cao của Đảng và Nhà nước.

Tôi lại nhớ hôm đến nhà thăm và động viên vợ ông. Bà bảo: "Hôm nghe đài báo đưa tin, đứa cháu ngoại 6 tuổi hỏi: “Bà ơi, ông từ chức là gì hở bà?”. “Là từ nay ông sẽ ít đi công tác và ở nhà chơi với cháu” - Tôi trả lời”.

Vâng cách thể hiện tình cảm, chia sẻ với ông thì có khác nhau, nhưng không ai không cảm thông và có chút tiếc nuối. Trong tờ trình QH “về việc miễn nhiệm chức vụ Bộ trưởng Bộ NN&PTNT của ông Lê Huy Ngọ” do Phó Thủ tướng thường trực lúc bấy giờ là ông Nguyễn Tấn Dũng trình bày, Chính phủ cũng đánh giá cao những công hiến của ông đối với sự nghiệp phát triển nông nghiệp và nông thôn và hợp tác quốc tế trong lĩnh vực này.

Thời ấy, từ khi xảy ra vụ án Lã Thị Kim Oanh người ta nói rất nhiều đến trách nhiệm của ông. Là người đứng đầu một Bộ mà ở đó xảy ra vụ án nghiêm trọng, có tới 2 thứ trưởng bị truy cứu trách nhiệm hình sự thì ông không thể không chịu trách nhiệm. Và ông đã nhận trách nhiệm ấy: ông đã từ nhiệm.

Tuy nhiên nếu chúng ta nghe ông bộc bạch thì sẽ thông cảm với ông là tội của ông một phần cũng còn là do cơ chế: “Bộ NN&PTNT là bộ lớn, mới hợp nhất từ 3 bộ (Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Thuỷ lợi), quản lý nhiều lĩnh vực; có tới 18 tổng công ty và gần 400 doanh nghiệp thành viên và trực thuộc. Từ khi thực hiện chế độ phi chủ quản, nhiều vấn đề về quản lý doanh nghiệp không có tổ chức chuyên sâu để đảm bảo quản lý doanh nghiệp; việc quy định chế độ báo cáo tài chính của doanh nghiệp đối với Bộ bị buông lỏng; việc thực hiện kiểm tra, kiểm soát đối với doanh nghiệp là hết sức khó khăn, hạn chế và có nhiều sơ hở, bất cập.

Tôi về Bộ NN&PTNT tháng 10/1997, trong khi đó các vấn đề về tổ chức cán bộ, tổ chức bộ máy của Công ty tiếp thị đầu tư NN&PTNT và Dự án triển lãm đã được quyết định và phê duyệt từ năm 1994-1997 và khi tôi về, dự án đang được tiếp tục triển khai. Tôi không được bàn giao từ Bộ trưởng cũ về vấn đề này. Bộ NN&PTNT có tới 18 tổng công ty và gần 400 doanh nghiệp. Bộ trưởng không nắm các doanh nghiệp và phân công cho các thứ trưởng phụ trách theo lĩnh vực của mình. Bộ trưởng thì phải tin các Thứ trưởng. Những người như anh Hà, từng là Bộ trưởng Bộ Lâm nghiệp, lại là nhà khoa học có nhiều kinh nghiệm và cống hiến, nếu không tin những con người như vậy thì còn tin ai nữa”.

Nhiều người “kết tội” ông là sau khi phát hiện ra bê bối của Công ty đầu tư tiếp thị, Thứ trưởng của Bộ lúc bấy giờ là ông Nguyễn Quang Hà đã đề nghị ông cho kiểm tra nhưng ông không làm mà lại bảo “vướng trên vướng dưới, khó lắm, Hà ơi!”.

“...Sau khi được vụ Tài chính kế toán và Thanh tra Bộ báo cáo về công tác tài chính của Công ty tiếp thị và công tác quản lý tài chính của Giám đốc Lã Thị Kim Oanh có hiện tượng không bình thường mình đã chỉ đạo tiến hành công tác kiểm tra (tháng 2/1999).

Sau gần 4 tháng kiểm tra, công tác kiểm tra gặp khó khăn và không đạt yêu cầu, sổ sách không đầy đủ, nên tháng 6/1999, mình đã quyết định thành lập Đoàn thanh tra và thực hiện thanh tra. Sau một năm, ngày 24/5/2000, mới có kết luận thanh tra. Căn cứ vào kết quả thanh tra mình đã yêu cầu ban giám đốc công ty khắc phục hậu quả. Ngày 22/5/2001, mình báo cáo Phó Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng. Sau đó đã chủ động gặp đề nghị đồng chí Lê Thế Tiệm và cơ quan công an giúp đỡ để ngăn ngừa diễn biến phức tạp của vụ việc. Đấy có phải là mình không làm đâu”.

“Tôi có một tuổi thơ có thể nói là rất khó khăn” - mỗi lần ngồi hàn huyên, nhớ lại tuổi thơ của mình ông thường bắt đầu câu chuyện như vậy. Tôi đã có dịp về quê ông: xã Tĩnh Hải, huyện Tĩnh Gia, Thanh Hoá. Điều kỳ lạ là mặc dù ông đã rời quê gần sáu bảy chục năm rồi mà người dân Tĩnh Hải vẫn còn lưu mãi hình ảnh ông - một cậu bé nghèo mà học giỏi, lam lũ mà hiếu thảo...

Ông sinh năm Mậu Dần (1938), trong một gia đình nghèo có tới 6 người con, ở một trong những miền quê thuộc loại nghèo nhất nước. “Có thể nói hầu như cả cuộc đời ấu thơ tôi chưa bao giờ được ăn một bữa no nê” - ông kể. “Bố mất sớm. Nhà lại nghèo, nên ông đến trường bữa được, bữa không. Ấy vậy mà bao giờ ông ấy cũng học giỏi hơn những đứa trẻ no đủ khác cùng trang lứa” - một ông lão ở Tĩnh Hải kể với tôi.

Học xong phổ thông, ông phải ra Hà Nội bán nước mắm thuê cho một người cùng làng có xưởng nước mắm ở phố Cát Linh để kiếm sống và hàng tháng gửi tiền về cho mẹ. “Hàng ngày gánh hai chục chai nước mắm đi khắp hang cùng ngõ hẻm của Hà Nội. “Công việc kéo dài chừng nửa năm thì một chuyện hoàn toàn ngẫu nhiên xảy ra đã làm thay đổi cả cuộc đời tôi.

Hôm ấy không biết trời xui đất khiến thế nào tôi lại đưa nước mắm lên tận Chèm để bán. Loay hoay đong nước mắm cho một bà lão xong, lấy tiền cho vào túi, ngẩng đầu lên, tình cờ nhìn thấy tấm bảng xi măng nhỏ có dòng chữ “Trường Trung cấp Nông Lâm Trung ương”. Trong đầu tôi như loé lên một tia chớp: Tại sao ta không thử thi vào trường này nhỉ? Sau đó tôi đã thi và đã đỗ...”- ông kể.

“Cái số mình nó khổ. Thậm chí làm Bộ trưởng rồi mà ...” - ông trầm ngâm. Dường như ông đang nhớ lại những ngày tháng bận rộn ấy. “Tháng 10/1997 mình về Bộ. Còn nhớ, hôm ấy bay từ TP.HCM ra Hà Nội để nhận chức Bộ trưởng Bộ NN&PTNT, vừa xuống sân bay Nội Bài, chưa kịp về số 2 Ngọc Hà (trụ sở Bộ NN&PTNT- NV) thì đúng lúc cơn bão số 5 ập tới.

Mình quyết định lên máy bay bay ngược trở lại TP.HCM để từ đó dùng trực thăng bay tức tốc ra Côn Đảo chỉ đạo chống lụt bão với anh em ngoài đó. Có lẽ đây là điềm báo trước rằng những ngày tháng tới đối với mình sẽ hết sức khó khăn. Quả đúng là như vậy. Không năm nào là không có bão lụt và hạn hán. Có anh em gọi đùa mình là “Bộ trưởng bão lụt” là thế.

Nhưng có người lại gọi ông là "Bộ trưởng nông dân"?

- Ông cười: "Hôm họp Chính phủ về sớm, mình quyết định bắt xe ôm về Bộ. Đưa tới cổng cơ quan, anh xe ôm nói: "Bây giờ bác đi đâu cháu lại chở bác đi theo và không lấy tiền đâu". Mình ngạc nhiên nhưng cậu ấy bảo: "Cháu biết bác là Lê Huy Ngọ, Bộ trưởng chống bão lụt ấy mà!".

Lại một lần khác, mình ra phố Thuỵ Khuê ăn phở Cò Cử, 2 cậu công nhân của Công ty vệ sinh môi trường mua 4 bát phở và nói: “Chúng cháu mỗi người ăn một bát còn bác phải ăn 2 bát”. Mình lại ngạc nhiên, các cậu ấy nói: “Bác là bác Lê Huy Ngọ, bác phải ăn 2 bát mới đủ sức để chống bão lụt”. Một lần đi chống lụt ở Phú Yên, ra quán mấy bà bán nước cứ ép uống mà không lấy tiền vì nói vừa nhìn thấy mình hôm qua trên truyền hình giữa đồng nước mênh mông. Những chuyện đại loại như vậy thật là cảm động”.

Ông sinh ra và lớn lên ở Thanh Hoá, nhưng dường như Vĩnh Phú mới là nơi gắn bó với thời trai trẻ của ông? 

- Có thể nói một trong những khoảng thời gian đẹp nhất của mình là gắn với mảnh đất Vĩnh Phú (vợ ông cũng là người Vĩnh Phú - NV). Có buồn, có vui, có những ngày tràn đầy hạnh phúc, nhưng cũng có những phút giây buồn đến nao lòng. Gần như cả thời trai trẻ của mình là ở đây: đi lên từ một cán bộ khuyến nông của Sở Nông nghiệp, rồi trưởng phòng, trưởng ban, Phó Giám đốc, Giám đốc, Phó Chủ tịch tỉnh, rồi Chủ tịch, Phó Bí thư, Bí thư tỉnh uỷ”.

Ông có thể kể đôi điều “vui- buồn” về thời làm cán bộ ở Vĩnh Phú không?

- Trước hết xin nhắc lại lịch sử Vĩnh Phú một chút: Ngày 26/1/1968, Ủy ban thường vụ Quốc hội ra Nghị quyết số 504-NQ/TVQH hợp nhất hai tỉnh Phú Thọ và Vĩnh Phúc thành tỉnh Vĩnh Phú. Tôi làm cán bộ từ khi còn Vĩnh Phúc, sau sáp nhập thì là Vĩnh Phú.

Dạo ấy anh em công nhân dọn dẹp đường phố để chuẩn bị chào mừng ngày lễ lớn. Khi đốn cây, một cành cây đã không may rơi vào nhà một anh thương binh làm vợ anh ấy bị thương nhẹ. Không hiểu nghe ai nói đường phố dọn dẹp là theo chỉ đạo của Chủ tịch tỉnh. 5h sáng hôm sau tôi vừa mở cửa ra ngoài sân tập thể dục thì anh thương binh này cầm một con dao lớn lao ngay vào nhà tôi và nói: “Vợ tôi bị cây đè sắp chết rồi, tôi sẽ chém chết ông”.

Tôi bảo: Trước khi anh chém tôi, cho tôi được nói một câu. Ngay bây giờ tôi sẽ gọi tới Bệnh viện tỉnh để anh em ở đó tới cứu chị ngay. Hoặc là anh chém, tôi chết, vợ anh không ai cứu cũng chết. Anh sẽ đi tù. Vậy anh chọn đi!. Anh ta lưỡng lự rồi buông dao xuống: “Thôi bác gọi điện đi!”. Tôi gọi điện, 10 phút sau xe cứu thương tới. Tôi bảo anh ta: “Bây giờ anh chém tôi hay về đưa vợ đi viện?”. Anh ta bảo: “Tôi về đưa vợ đi viện”. Tôi nói: Vậy thì anh về đi và hãy để con dao lại nhà tôi. Anh ta ra về, tôi gửi theo cân đường, hộp sữa. Hôm sau anh ta tới xin lỗi tôi và nói vợ đã khỏi rồi, chỉ bị xước nhẹ thôi. Tôi trả lại anh ta con dao...

Thưa ông, có một sự kiện mà sau này nổi tiếng trong lịch sử phát triển ngành nông nghiệp nước ta đó là “khoán hộ”. Ý nghĩa của nó thì ai cũng biết rồi, nhưng khi ông đang là cán bộ ở đây thì Bí thư Vĩnh Phú lúc bấy giờ là ông Kim Ngọc đã đi trước một bước mà sau này người ta hay gọi là “khoán chui”. Việc đó diễn ra như thế nào?

- Tháng 12/1968, Trung ương ra chỉ thị “chấn chỉnh khoán hộ”, thực chất là “sửa sai”. Bí thư Tỉnh ủy Vĩnh Phú Kim Ngọc chấp hành nghiêm túc, triển khai kế hoạch hai năm, cử các đoàn về huyện, xã kiểm tra, tiếp thu. Lúc đó tôi được phân công về xã Đa Phúc, huyện Kim Anh.

Kết quả cho thấy, việc dừng khoán không được lòng dân. Dù hợp tác xã tổ chức lại sản xuất, lập các đội chuyên trách, nông dân vẫn âm thầm khoán chui. Họ tin chỉ có gia đình mình mới chăm lo tốt từ đầu đến cuối. Đặc biệt với cây màu, loại cây cần chăm sóc kỹ, dân càng quyết giữ lấy quyền sản xuất. Một số xã bắt đầu xin khoán màu.

Sau hai năm “sửa sai”, thực tế chứng minh: nếu không khoán, dân đói. Tháng 8/1979, ba tháng sau khi ông Kim Ngọc mất, Vĩnh Phú ra nghị quyết cho khoán dài ngày với người và nhóm người trồng màu, thực chất là khoán hộ với tên gọi khác. Năm 1980, Tỉnh ủy quyết định khoán cả lúa để phù hợp với mô hình canh tác đan xen ba vụ trong năm.

Đến 1981, Vĩnh Phú tiếp tục đi đầu với “khoán rừng” nhằm đảm bảo nguyên liệu cho Nhà máy giấy Bãi Bằng. Dù có 18 lâm trường, rừng vẫn không giữ được, sản lượng chỉ bằng một phần mười nhu cầu. Nguyên nhân: dân không còn quyền vào rừng, nên phá rừng để sống.

Từ mô hình rừng - vườn - ao - chuồng (RVAC) tại Đoan Hùng chúng tôi mới rút ra: dân giữ được rừng vì có quyền sở hữu, khai thác và hưởng lợi. Mô hình được nhân rộng sang Thanh Sơn, Hạ Hòa. Một hội thảo toàn tỉnh, rồi hội thảo quốc gia được tổ chức. Sau đó, “Kế hoạch kinh doanh rừng tổng hợp” của chúng tôi chính thức đi vào nghị quyết tỉnh, đánh dấu việc Vĩnh Phú là tỉnh đầu tiên “khoán rừng” ở miền Bắc, hai năm sau ngày “ông khoán hộ” Kim Ngọc qua đời.

Đang yên ổn tại Vĩnh Phú tại sao ông lại về Thanh Hóa? Nguyện vọng của ông hay sự điều động của trên?

- Dạo ấy tình hình Thanh Hoá có nhiều vấn đề không ổn, nội bộ mất đoàn kết nghiêm trọng. Một hôm anh Linh (tức Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh thời ấy - NV) cho gọi tôi từ Vĩnh Phú về và nói: “Bộ Chính trị có ý định điều anh về Làm Bí thư Thanh Hoá, anh có ý kiến gì không?”. Tôi thưa với anh Linh là tôi phục tùng sự điều động của Bộ Chính trị. Anh Linh hỏi: trước khi về Thanh Hoá anh có yêu cầu Bộ Chính trị giúp đỡ gì không?

Tôi nói có 2 yêu cầu: Một là, cho Thanh Hoá hoãn chuyển 1,8 tấn gạo ra Hà Nội cứu đói (lúc bấy giờ nạn đói đang hoành hành dữ dội ở Thanh Hoá - NV). Hai là, Bộ Chính trị cho phép tôi được sắp xếp lại Bộ máy nhân sự theo ý mình. Anh Linh đồng ý và thế là tôi về làm Bí thư Thanh Hoá. Đó là mùa hè năm 1988”.

Ông có thể kể một chuyện vui và đáng nhớ nhất thời ông làm Bí thư Thanh Hóa được không?

- Ông trầm ngâm một lúc rồi kể: Dạo ấy Thanh Hoá tổ chức một cuộc hội thảo lớn về nhà sử học Lê Văn Hưu. Các nhà khoa học kéo về đông lắm. Hôm tổng kết hội nghị mình trao đổi nhiều, nhưng chủ yếu là xin ý kiến các nhà khoa học về cách thức làm cho Thanh Hoá thoát nghèo, cuối buổi mình hứng khởi ra một vế đối: “Rừng cũng nhiều, biển cũng nhiều, người cũng nhiều, làm sớm chiều mà dân vẫn đói”.

Các nhà khoa học mỗi người đối một câu, nhưng cuối cùng thống nhất lại là vế đói của GS Hà Văn Tấn được chọn. Vế dối của GS Tấn: “Nghĩ cho khá, hiểu cho khá, làm cho khá, dẹp đấu đá Thanh Hoá sẽ giàu”. Mọi người cùng cười vỗ tay tán thưởng.

(Sau này Trung ương nhận định ông Ngọ 4 năm về làm Bí thư Thanh Hoá đã làm được 3 việc: Một là, ổn định tình hình Thanh Hoá. Hai là, nội bộ lãnh đạo Thanh Hoá đoàn kết. Ba là, Thanh Hoá phát triển đi lên - NV)”.

Nếu nhìn lại cuộc đời mình thì điều ông tâm đắc nhất là gì, thưa ông?

- Trong suốt cuộc đời “làm cán bộ”, mình hầu như đã gắn bó chặt chẽ với lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn và nông dân. Từ vị trí cán bộ Ty Nông nghiệp, trưởng thành lên Trưởng Ty, Chủ tịch UBND tỉnh (1982- 1986), rồi Bí thư Tỉnh ủy Vĩnh Phú (1986- 1988). Thú thực mình luôn đau đáu về “tam nông” bởi đời sống người nông dân còn nhiều khó khăn, sản xuất nông nghiệp manh mún, và diện mạo nông thôn thì tiêu điều. Khi được điều động về làm Bí thư Tỉnh ủy Thanh Hóa, nơi có nền kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp, mình cũng đau đáu nỗi niềm này.

Khi đứng đầu Bộ NN&PTNT, mình cùng tập thể lãnh đạo bộ quyết tâm tạo ra những thay đổi đột phá cho “tam nông”. Mình tin rằng việc làm mới nông thôn sẽ bù đắp phần nào thiệt thòi cho người nông dân và phát triển sản xuất nông nghiệp. Mình cùng anh em không chỉ khảo sát thực tiễn trong nước mà còn nghiên cứu tại Hàn Quốc, Nhật Bản, từ đó mới nảy ra ý tưởng xây dựng nông thôn mới (NTM). Mình cũng lãnh đạo Bộ đã khởi xướng thí điểm NTM từ năm 2001 đến 2005, bắt đầu từ cấp thôn, làng, rồi mở rộng ra cấp xã. Qua ba lần thí điểm, bộ nhận diện NTM dần hình thành, làm cơ sở cho Trung ương ban hành các chính sách triển khai trên toàn quốc.

Đặc biệt, với Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/04/2009, Bộ tiêu chí NTM quốc gia lần đầu tiên được ban hành, định hình diện mạo nông thôn theo một bộ tiêu chí thống nhất. Chương trình này là một trong những chương trình mục tiêu quốc gia quy mô lớn nhất từ trước đến nay. Từ 2007 đến 2017, mình đảm nhận vai trò cố vấn của Chương trình Mục tiêu Quốc gia xây dựng NTM. Nhờ những mô hình thí điểm, bộ mặt nông thôn cả nước đã hoàn toàn thay đổi. Tính đến hết tháng 6/2023, đã có 6.022/8.177 xã (73,65%) đạt chuẩn NTM; 263 đơn vị cấp huyện thuộc 58 tỉnh, thành phố được công nhận hoàn thành nhiệm vụ.

Rồi ông kể cho tôi nghe những lần thăm các xã NTM, nơi mà bà con hân hoan dẫn ông đi thăm những làng quê sáng, xanh, sạch, đẹp. Ông vui mừng khi thấy những con đường mới, cột điện mới, nhà văn hóa, và các trang trại sản xuất tiên tiến. Tuy nhiên, ông cũng không quên nỗi buồn khi nhận ra rằng một số địa phương vẫn chạy theo thành tích, nợ đọng xây dựng cơ bản, và người nghèo phải đóng góp xây dựng. Sự chênh lệch giữa các vùng miền trong kết quả xây dựng NTM, đặc biệt là ở vùng khó khăn, vùng dân tộc thiểu số và miền núi, vẫn còn rõ rệt.

Hôm ấy ông Ngọ đã trao đổi khá nhiều về tình hình thời sự của đất nước, từ câu chuyện sắp xếp lại giang sơn, đến câu chuyện cải cách thể chế, sự ra đời của các Nghị quyết quan trọng, đặc biệt là Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân, mà theo ông mọi việc của đất nước đang tốt dần lên. “Nhưng làm gì thì làm điều quan trọng nhất là phải chăm lo cho đời sống của người nông dân”- ông Ngọ nói.

×