Đại biểu Quốc hội - PGS.TS. Nguyễn Chu Hồi: Các khu bảo tồn biển có ý nghĩa chính trị rất lớn

Ngày 6/11, Quốc hội thảo luận tại tổ về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 15 luật trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường.

Cần giải pháp căn cơ để gỡ "thẻ vàng" IUU

Góp ý cho Luật Thủy sản, PGS.TS Nguyễn Chu Hồi, đại biểu Quốc hội đoàn Hải Phòng chỉ ra thực trạng đáng buồn tại các khu bảo tồn biển (MPAs). Dù đã quy hoạch 16 khu bảo tồn biển quốc gia từ năm 2010, đến nay mới có 11 khu có ban quản lý và quản lý chưa hiệu quả, dẫn đến tình trạng "biển không có cá".

"Các khu bảo tồn không có tác dụng, không phải là nơi dự trữ cuối cùng của nguồn lợi thủy sản nữa. Như thế thì rất nguy hiểm. Khi đánh giá thì chỉ có hai lý do chính, một là không có người, vấn đề thứ hai là không có tiền, dự án rất là ít, chủ yếu dựa vào nước ngoài", PGS.TS Nguyễn Chu Hồi thẳng thắn nêu thực tế và cho rằng đây là một bức tranh buồn về hệ thống bảo tồn, trong đó đặc biệt là bảo tồn biển.

Ông Hồi nêu rõ, ý nghĩa của khu bảo tồn biển không chỉ để bảo vệ nguồn lợi, phát triển kinh tế lâu dài cho đất nước mà còn là cơ sở pháp lý để bảo vệ chủ quyền.

"Ở đâu có vùng biển Việt Nam, chúng ta có quyền thiết lập những khu bảo tồn biển để giữ nguồn lợi tài nguyên của mình. Điều đó có ý nghĩa chính trị rất lớn. Nhưng mà tôi cho rằng ý thức về vấn đề này là chưa rõ", ông nói.

Theo đại biểu, nguồn lực nằm ở chính cộng đồng và doanh nghiệp. Cần mạnh dạn đưa người dân địa phương tham gia vào công tác bảo tồn, đưa họ từ người có thể xâm hại thành người bảo vệ sinh kế của chính mình. Đồng thời, các doanh nghiệp khai thác, sử dụng tài nguyên biển cũng phải có trách nhiệm đóng góp tài chính cho công tác bảo tồn.

Đại biểu cũng đưa ra những góp ý tâm huyết về chống khai thác IUU. Ông đề nghị luật hóa các "quy định xử phạt" từ thực tiễn 8 năm qua, chứ không chỉ dừng ở 14 tiêu chí nhận diện.

Bên cạnh việc ngăn chặn, ông cho rằng giải pháp căn cơ để gỡ "thẻ vàng" IUU phải là một phương án toàn diện, bao gồm cả việc cải thiện sinh kế, chuyển đổi nghề cho ngư dân, phục hồi nguồn lợi để "biển phải có cá" và tổ chức lại nghề cá trên biển, gắn kinh tế với sứ mệnh bảo vệ chủ quyền.

"Đường trải nhựa 6 tháng đã chuyển sang màu xám như xi măng"

Về Luật Bảo vệ môi trường, PGS.TS Nguyễn Chu Hồi cho biết, trong hệ thống tiêu chuẩn môi trường hiện nay, các quy chuẩn chủ yếu đưa ra ngưỡng nồng độ chất thải sau xử lý. Ví dụ, chỉ tiêu xyanua được quy định ở mức 0,3 mg/l. Nếu đạt quy chuẩn này, doanh nghiệp có thể được phép xả thải, kể cả xả ra biển.

Tuy nhiên, pháp luật lại chưa quy định rõ về tổng lượng xả thải theo thời gian. Tức là cùng nồng độ đó, nếu xả 100 kg/giờ thì tác động môi trường có thể không lớn, nhưng nếu xả tới 1 tấn/giờ thì hậu quả sẽ rất khác, dù đều đúng quy chuẩn. Điều đó cho thấy có sự khác biệt rõ ràng giữa "mức độ ô nhiễm" và "tác động môi trường".

Ông nhắc lại sự cố môi trường biển miền Trung do Formosa gây ra là ví dụ điển hình của tác động cộng hưởng, điều mà các quy định hiện hành chưa kiểm soát đầy đủ.

Vì vậy, theo ông, trong luật cần quy định mang tính nguyên tắc về kiểm soát tổng lượng xả thải, còn các chỉ số kỹ thuật cụ thể nên do ngành chuyên môn hướng dẫn chi tiết.

“Luật không nhất thiết phải ghi con số, nhưng cần nêu rõ định hướng để các bộ, ngành có cơ sở thực hiện”, ông nói.

Ông cũng đề nghị cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Luật Xây dựng và Luật Bảo vệ môi trường để kiểm soát tình trạng ô nhiễm, đặc biệt là bụi từ vật liệu xây dựng, một trong những nguyên nhân chính gây ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn.

Đại biểu Nguyễn Chu Hồi cũng chỉ ra tình trạng bụi phát tán từ hoạt động vận chuyển và thi công xây dựng. Nhiều tuyến đường nhanh chóng bạc màu, đầy bụi, kể cả những trục giao thông đối ngoại như tuyến từ cầu Nhật Tân đi sân bay Nội Bài.

“Các đồng chí đi trên nhiều tuyến đường ở Việt Nam sẽ thấy, sau khi trải nhựa khoảng 6 tháng, mặt đường dần chuyển sang màu xám như xi măng. Điều đó cho thấy lượng bụi thải ra là rất lớn, bao gồm bụi trực tiếp trong không khí và bụi đất rơi vãi trên đường.

Trước đây, cầu Nhật Tân và tuyến đường lên sân bay rất đẹp, nhưng bây giờ, người ta lấy bùn đất từ sông Hồng chở đi ban đêm, chắc chắn phải được địa phương cho phép hoặc buông lỏng quản lý. Xe chạy qua làm rơi vãi đất, mà sáng không kịp rửa đường, khiến tuyến đường vốn là 'bộ mặt với quốc tế' trở nên nhếch nhác, bụi bẩn”, ông nêu thực trạng.

Trong khi đó, ông cho biết, ở nhiều nước phát triển, mặt đường sau 30 năm vẫn sạch và đen bóng, khu vực đất trống luôn được che phủ hoặc trồng cỏ để chống bay bụi.

“Họ xử lý rất kỹ các chi tiết nhỏ, còn chúng ta thì đặt ra nhiều quy định ‘trên mây’, rất hoành tráng, nhưng các vấn đề nhỏ, hàng ngày là nguồn gây ô nhiễm trực tiếp lại không được khắc phục. Điều này làm cho ô nhiễm không khí trong nước ngày càng nghiêm trọng”, ông nói.

Đối với Luật Địa chất và Khoáng sản, PGS.TS Nguyễn Chu Hồi nêu thực tế có hiện tượng một mỏ lớn chứa nhiều thân quặng có thể bị "xé lẻ", tách một số thân quặng ra để gọi là "mỏ nhỏ". Việc này nhằm mục đích thay đổi thẩm quyền cấp phép, dẫn đến tình trạng tranh giành, lạm dụng.

Theo ông, dù đây là vấn đề kỹ thuật chuyên ngành nhưng khi đã đưa vào luật thì phải được quy định rõ ràng, chặt chẽ để tránh tạo ra một hành lang pháp lý lỏng lẻo.

"Vừa rồi chúng ta cũng thấy thực tiễn về chuyện cấp phép khai thác, sử dụng trong lĩnh vực khoáng sản, để lại những hậu quả xấu đối với cán bộ. Luật là để điều chỉnh hành vi, cần phải siết chặt ngay từ đầu vào để ngăn chặn sai phạm, thay vì chỉ tập trung vào các nhiệm vụ của ngành", ông Hồi nhấn mạnh.

×