Doanh nghiệp tư nhân có cơ hội lớn, đầu tư sản xuất, chuyển giao công nghệ đường sắt

Khuyến khích tư nhân đầu tư sản xuất, chuyển giao công nghệ đường sắt

Luật Đường sắt số 95/2025/QH15 đã được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 9 ngày 27/6/2025 và sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2026.

Từ đó, Luật Đường sắt tạo dựng hành lang pháp lý thông thoáng, huy động tối đa nguồn lực xã hội, rút ngắn thủ tục đầu tư, tăng cường tính minh bạch, đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển giao công nghệ và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Để thực thi các quy định của Luật Đường sắt 2025 cũng như những cơ chế, chính sách đặc thù được hiệu quả, tại buổi Talkshow “Bứt phá hạ tầng đường sắt: Cơ chế, chính sách và kỳ vọng mới”, ông Nguyễn Tiến Thịnh - Phó Cục trưởng Cục Đường sắt Việt Nam cho biết, hiện nay, Bộ Xây dựng đã hoàn thiện và trình Chính phủ ban hành trong tháng 12 này 2 nghị định; đã ban hành 2 thông tư và đang chuẩn bị ban hành thêm 1 thông tư trong tháng 12 để bảo đảm tất cả các nghị định, thông tư nói trên có hiệu lực đồng thời với hiệu lực thi hành Luật Đường sắt từ ngày 01/01/2026.

Đề cập tới các cơ chế khuyến khích nhiều doanh nghiệp tư nhân quan tâm đầu tư sản xuất hoặc chuyển giao công nghệ đường sắt, như sản xuất thép, thiết bị thông tin tín hiệu…, ông Thịnh chia sẻ, trong thời gian qua, phát triển công nghiệp đường sắt còn rất hạn chế do nhu cầu thị trường đối với các sản phẩm công nghiệp đường sắt thấp.

Cùng đó, dây chuyền công nghệ sản xuất chủ yếu do các doanh nghiệp tự đầu tư nên còn manh mún, nhỏ lẻ, tập trung vào những sản phẩm có hàm lượng công nghệ thấp như sản xuất tà vẹt, lắp ráp đầu máy, sản xuất khung vỏ toa xe...

Theo ông Thịnh, đối với quy định hiện hành, các dự án đường sắt đều phải thực hiện đấu thầu cạnh tranh trong nước và quốc tế. Điều này khiến doanh nghiệp Việt Nam khó tham gia chuỗi cung ứng thiết bị đường sắt, nhất là các sản phẩm công nghệ hiện đại, do không cạnh tranh được với các doanh nghiệp nước ngoài có sẵn công nghệ và kinh nghiệm.

Nhằm thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng tại Nghị quyết 29 (2022), Kết luận 49-KL/TW (2023) và Nghị quyết 57 (2024) về đột phá khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Luật Đường sắt 2025 đã bổ sung nhiều quy định quan trọng.

Cụ thể: Một số sản phẩm công nghiệp đường sắt thuộc Danh mục công nghệ cao được ưu tiên đầu tư, theo pháp luật về công nghệ cao.

Dự án đường sắt có gói thầu đấu thầu quốc tế phải kèm điều kiện ràng buộc nhà thầu nước ngoài chuyển giao công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực cho phía Việt Nam, nhằm từng bước làm chủ công nghệ, vận hành, khai thác và bảo trì.

“Chủ đầu tư, nhà thầu phải ưu tiên sử dụng hàng hóa, dịch vụ trong nước có khả năng sản xuất, nhằm tạo thị trường đủ lớn, thúc đẩy công nghiệp phụ trợ”, ông Thịnh cho biết.

Doanh nghiệp được đảm bảo đầu ra ổn định

Ông Thinh cho hay, Luật bổ sung quy định về danh mục dịch vụ, hàng hóa công nghiệp đường sắt được giao nhiệm vụ hoặc đặt hàng, cùng tiêu chí lựa chọn doanh nghiệp Việt Nam để giao nhiệm vụ/đặt hàng.

Ngoài ra, Luật khuyến khích nghiên cứu, ứng dụng, nhận chuyển giao công nghệ, kèm theo chính sách đặc thù cho tổ chức, cá nhân thực hiện nhiệm vụ khoa học - công nghệ phục vụ phát triển công nghiệp đường sắt.

Doanh nghiệp được đảm bảo đầu ra ổn định, qua đó yên tâm đầu tư dây chuyền công nghệ vốn có chi phí rất lớn.

Với các quy định này, Nhà nước sẽ thu hút được thêm nguồn lực ngoài ngân sách cho phát triển công nghiệp đường sắt; vốn đầu tư được đa dạng hóa, giảm gánh nặng cho ngân sách; đồng thời bảo đảm mục tiêu phát triển công nghiệp đường sắt theo chủ trương của Đảng và Nhà nước.

Đây là tiền đề quan trọng tạo động lực phát triển công nghiệp đường sắt và ngành công nghiệp phụ trợ trong thời gian tới.

Nhằm khuyến khích doanh nghiệp tham gia đầu tư, kinh doanh vận tải đường sắt và phát triển công nghiệp đường sắt, Luật Đường sắt đã có những chính sách ưu đãi, hỗ trợ.

Đối với kinh doanh vận tải đường sắt, ông Thịnh nhấn mạnh: "Luật quy định đây là ngành nghề ưu đãi đầu tư".

"Doanh nghiệp được vay vốn tín dụng đầu tư của Nhà nước hoặc được Chính phủ bảo lãnh vốn vay khi mua sắm phương tiện giao thông đường sắt", ông Thịnh phân tích thêm.

Theo ông Thịnh, đối với phát triển công nghiệp đường sắt, Luật Đường sắt có quy định riêng.

Cụ thể, với các gói thầu tổ chức đấu thầu quốc tế, tổng thầu và nhà thầu phải cam kết chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực cho phía Việt Nam để làm chủ công tác quản lý, vận hành, bảo trì.

Các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ, hàng hóa công nghiệp đường sắt theo Danh mục do Thủ tướng Chính phủ quyết định sẽ được bảo đảm đầu ra theo cơ chế đặt hàng khi đáp ứng các tiêu chí do Chính phủ quy định. Chủ đầu tư và nhà thầu phải ưu tiên sử dụng hàng hóa, dịch vụ trong nước có khả năng sản xuất, cung cấp.

Doanh nghiệp đầu tư, nghiên cứu, ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển giao công nghệ và phát triển công nghiệp đường sắt được trích tối đa 20% thu nhập tính thuế thu nhập doanh nghiệp để lập Quỹ phát triển khoa học và công nghệ của doanh nghiệp.

Tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động khoa học - công nghệ, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực đường sắt được hưởng các chính sách ưu đãi như doanh nghiệp công nghệ cao.

×