Eo biển Hormuz thành "mặt trận" internet, đe doạ 97% lưu lượng toàn cầu và 10 nghìn tỷ USD giao dịch tài chính mỗi ngày

Cáp ngầm là các loại cáp quang hoặc cáp điện được đặt dưới đáy biển nhằm truyền tải dữ liệu và điện năng giữa các quốc gia. Theo Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU) cơ quan chuyên môn về công nghệ kỹ thuật số của Liên Hợp Quốc – hệ thống này hiện đảm nhận khoảng 99% lưu lượng truy cập internet toàn cầu.

Không chỉ đóng vai trò truyền tải dữ liệu, các tuyến cáp ngầm còn tham gia vào việc kết nối điện năng xuyên biên giới, hỗ trợ vận hành các dịch vụ đám mây và duy trì liên lạc trực tuyến trên phạm vi toàn cầu. Dù đảm nhiệm lượng dữ liệu khổng lồ, cấu trúc của cáp lại khá nhỏ gọn, với lõi là sợi quang thủy tinh được bao bọc bởi nhiều lớp vật liệu như đồng hoặc nhôm, thép và polyetylen để tăng độ bền.

Tuy nhiên, chính cấu trúc này cũng khiến cáp ngầm dễ bị tổn thương. Khi xảy ra hư hỏng, hệ quả không chỉ là giảm tốc độ truyền tải mà còn gây mất kết nối, gián đoạn thương mại điện tử, trì hoãn giao dịch tài chính và ảnh hưởng đến hoạt động của các dịch vụ đám mây.

Vì sao eo biển Hormuz là “điểm nghẽn” kỹ thuật số?

Không chỉ là tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng, eo biển Hormuz còn là một trong những nút thắt quan trọng nhất của hạ tầng internet toàn cầu. Hơn 97% lưu lượng truy cập internet thế giới đi qua khu vực này thông qua nhiều tuyến cáp chính.

Các tuyến cáp tiêu biểu gồm tuyến Á – Phi – Âu 1 (AAE-1), kết nối Đông Nam Á với châu Âu qua Ai Cập; mạng FALCON, liên kết Ấn Độ và Sri Lanka với các quốc gia vùng Vịnh, Sudan và Ai Cập; hệ thống cáp Gulf Bridge, kết nối toàn bộ các quốc gia vùng Vịnh, bao gồm cả Iran; cùng hệ thống Tata TGN-Gulf.

Những tuyến cáp này không chỉ phục vụ truyền dữ liệu thông thường mà còn hỗ trợ hơn 10 nghìn tỷ USD giao dịch tài chính mỗi ngày. Các trung tâm dữ liệu của các tập đoàn công nghệ lớn như Amazon Web Services, Oracle, Microsoft Azure, OpenAI cùng các cơ sở hạ tầng trí tuệ nhân tạo quy mô lớn tại Ả Rập Xê Út, UAE, Oman và Bahrain đều phụ thuộc vào các tuyến cáp này.

Mặc dù không quốc gia nào trong khu vực hoàn toàn phụ thuộc vào cáp ngầm – do vẫn có mạng lưới trên đất liền – nhưng dung lượng của hệ thống này không đủ để xử lý toàn bộ lưu lượng nếu xảy ra sự cố lớn dưới biển. Việc định tuyến lại dữ liệu có thể gây tắc nghẽn, làm giảm hiệu suất và tăng chi phí vận hành.

Một ví dụ điển hình xảy ra vào cuối tháng 2/2024, khi tàu MV Rubymar bị tấn công bằng tên lửa đạn đạo. Sau đó, con tàu trôi dạt và mỏ neo cắm xuống đáy biển, làm gián đoạn các tuyến cáp. Khoảng 25% lưu lượng dữ liệu giữa châu Á, Trung Đông và châu Âu đã bị ảnh hưởng.

Các trung tâm dữ liệu dù chứa máy chủ nhưng vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào các trạm tiếp bờ cáp (CLS) để nhận và truyền dữ liệu. Nếu thiếu kết nối này, chúng gần như không thể hoạt động hiệu quả.

Ngay cả khi không xảy ra mất kết nối hoàn toàn, việc hư hỏng cáp cũng khiến lưu lượng dữ liệu chậm lại và chi phí truyền tải tăng cao. Điều này đặc biệt ảnh hưởng đến các hệ thống vận hành theo thời gian thực như tài chính, thương mại điện tử và điện toán đám mây.

Dù có những phương án thay thế như vệ tinh, nhưng đây không phải là giải pháp hoàn hảo. Vệ tinh phụ thuộc vào hạ tầng mặt đất và phù hợp hơn với các phương tiện di chuyển như tàu thuyền hoặc máy bay, thay vì xử lý khối lượng dữ liệu khổng lồ như cáp ngầm.

Vì sao việc sửa chữa cáp ngầm trở nên khó khăn trong khu vực xung đột?

Theo Ủy ban Bảo vệ Cáp Quốc tế (ICPC), mỗi năm có khoảng 150–200 sự cố liên quan đến cáp ngầm, trong đó 70–80% là do hoạt động vô tình của con người, chủ yếu từ đánh bắt cá và neo tàu. Ngoài ra, các yếu tố tự nhiên như động đất, dòng hải lưu, núi lửa dưới biển và bão cũng góp phần gây hư hại.

Và một trong những yếu tố khiến tuyến cáp quang ở eo biển Hormuz trở nên dễ tổn thương là địa hình đáy biển. Nhiều tuyến cáp hội tụ tại vùng nước nông ở lối vào eo biển, với độ sâu chỉ vài chục mét, trước khi tách ra các hướng khác nhau về bán đảo Ả Rập, Biển Đỏ, vùng Levant, châu Phi và châu Âu.

Các tuyến cáp nằm gần những tuyến hàng hải nhộn nhịp, khiến chúng dễ bị ảnh hưởng bởi neo tàu, va chạm hoặc các sự cố hàng hải. Ngoài ra, các hoạt động địa chấn do xung đột cũng có thể gây hư hại.

Việc sửa chữa trong điều kiện này đòi hỏi tàu chuyên dụng, thiết bị định vị chính xác và thời gian kéo dài nhiều tuần. Trong bối cảnh khu vực có hoạt động quân sự, điều này gần như không khả thi.

Ngành công nghiệp đã triển khai nhiều biện pháp giảm thiểu rủi ro như chôn cáp, bọc thép và lựa chọn tuyến đường an toàn. Tuy nhiên, trong bối cảnh xung đột, việc sửa chữa trở nên phức tạp hơn nhiều.

Dù không quá khó về mặt kỹ thuật, quá trình sửa chữa bị cản trở bởi các yếu tố như thủy lôi, hoạt động quân sự và nguy cơ leo thang xung đột. Ngoài ra, việc xin phép hoạt động trong vùng biển xảy ra sự cố cũng mất nhiều thời gian và là một trong những trở ngại lớn nhất.

Iran cảnh báo về những rủi ro đối với các tuyến cáp ngầm dưới biển ở eo biển Hormuz

Dữ liệu tình báo cho thấy vào tháng 12 năm 2025, Iran đã thành lập một cơ quan tác chiến chung giữa Bộ Tình báo (VAVAK) và cục tình báo của Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC). Mục tiêu của cơ quan này là lập bản đồ các tuyến cáp, các điểm đổ bộ và những điểm yếu nhất trong các tuyến đường tiếp cận eo biển. Điều này cho thấy cơ sở hạ tầng kỹ thuật số không còn đơn thuần là thiệt hại ngoài ý muốn, mà đã trở thành một phần trong các tính toán chiến lược.

Ngày 22 tháng 4/2026, IRGC thông qua các phương tiện truyền thông nhà nước như Tasnim News Agency đã phát đi cảnh báo về tính dễ bị tổn thương của các tuyến cáp ngầm dưới biển. Dù mang tính gián tiếp và không chính thức, thông điệp này đã làm nổi bật một phần hạ tầng toàn cầu vốn thường bị bỏ qua.

Theo Tasnim, việc tập trung nhiều tuyến cáp internet tại một eo biển hẹp đã biến Hormuz thành điểm yếu của nền kinh tế kỹ thuật số khu vực, nơi các tuyến cáp sau khi đi qua sẽ kết nối với các trạm tiếp bờ và các trung tâm dữ liệu lớn ven biển.

Trong bối cảnh đó, các tuyên bố của IRGC đã làm dấy lên lo ngại rằng hạ tầng kỹ thuật số có thể trở thành một mặt trận quan trọng trong các xung đột âm ỉ. Một báo cáo của Iran International cho rằng thông điệp từ Tasnim hàm ý các tuyến cáp ngầm và trung tâm dữ liệu hiện nằm sát các cảng biển, tuyến vận tải và cơ sở năng lượng – những điểm nóng trong bản đồ xung đột đang mở rộng.

Các quốc gia vùng Vịnh hiện phụ thuộc rất lớn vào hệ thống cáp ngầm để duy trì kết nối toàn cầu, hỗ trợ các hệ thống tài chính, điện toán đám mây và cơ sở hạ tầng trí tuệ nhân tạo. Trong những năm gần đây, khu vực này đã đầu tư mạnh vào AI, và chính các tuyến cáp đi qua eo biển Hormuz đóng vai trò then chốt trong việc kết nối các trung tâm dữ liệu của họ với châu Âu, châu Á và châu Phi.

Cáp ngầm dưới biển vẫn là phương thức truyền dữ liệu internet nhanh và ổn định nhất hiện nay. Tuy nhiên, ngay cả những hư hỏng nhỏ ở một vài tuyến cáp chính cũng có thể gây ra sự chậm trễ hoặc gián đoạn kết nối trên diện rộng, ảnh hưởng đến Trung Đông, Nam Á và thậm chí cả một phần châu Âu. Các sự cố trước đây cho thấy quá trình sửa chữa có thể kéo dài từ vài tuần đến vài tháng, đặc biệt tại các khu vực biển tranh chấp nơi việc tiếp cận bị hạn chế.

Theo CBS News, trong khi lực lượng hải quân chính quy của Iran bị suy yếu đáng kể sau các cuộc xung đột trước đây, thì khoảng 60% lực lượng hải quân của IRGC được thiết kế cho chiến tranh bất đối xứng vẫn duy trì hoạt động. Lực lượng này bao gồm các tàu cao tốc tấn công nhanh, có khả năng tham gia vào các chiến dịch phá hoại nhằm vào hạ tầng cáp ngầm.

Dù chưa ghi nhận bất kỳ cuộc tấn công trực tiếp nào, các cảnh báo từ phía Iran đã làm dấy lên những lo ngại rộng hơn về an ninh dữ liệu và thông tin liên lạc toàn cầu. Nếu xảy ra hư hại, việc sửa chữa cáp ngầm không chỉ mất nhiều tháng mà còn tiêu tốn hàng triệu USD, đồng thời buộc lưu lượng dữ liệu phải chuyển hướng sang các tuyến thay thế, gây áp lực lên toàn bộ hệ thống.

Trong bối cảnh đó, Stimson Center cho biết Ả Rập Xê Út, UAE và Qatar đã bắt đầu hợp tác xây dựng các tuyến cáp mới, không chỉ dưới biển mà còn trên đất liền, nhằm đa dạng hóa hạ tầng và giảm phụ thuộc vào các điểm nghẽn như eo biển Hormuz. Tuy nhiên, việc triển khai cáp quang trên đất liền cũng đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm các yêu cầu pháp lý phức tạp khi dữ liệu đi qua nhiều quốc gia.

×