Gạo Việt Nam phải cạnh tranh với gạo của quốc gia đông dân nhất thế giới, nước mua gạo nhiều nhất thế giới cấm nhập khẩu

Sau gần hai năm duy trì ở vùng giá cao kỷ lục, thị trường gạo thế giới đang đảo chiều nhanh hơn dự kiến.

Từ chỗ khan hiếm nguồn cung vì thời tiết và chính sách hạn chế xuất khẩu của một số quốc gia, nay bức tranh đang dần đổi màu khi các nước sản xuất lớn đồng loạt được mùa, trong khi nhu cầu nhập khẩu lại chững lại rõ rệt.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam - 1 trong 3 quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới đang chịu sức ép cạnh tranh ngày càng lớn, đặc biệt khi Ấn Độ đang nổi lên như “ngòi nổ” của làn sóng dư cung toàn cầu...

Giá gạo thế giới trượt dài - Ấn Độ trở thành “ngòi nổ” dư cung gạo toàn cầu

Theo ghi nhận từ các tổ chức thương mại quốc tế, giá gạo 5% tấm trên thị trường thế giới đã liên tục suy giảm kể từ tháng 5 năm ngoái.

Trong tháng 9 vừa qua, giá gạo xuất khẩu FOB 5% tấm của Thái Lan giảm xuống mức thấp nhất trong gần 9 năm, chỉ còn khoảng 358 USD/tấn, trong khi giá gạo cùng loại của Ấn Độ sau khi chạm đáy 3 năm cũng chỉ hồi phục nhẹ lên 363 USD/tấn.

Gạo Việt Nam không nằm ngoài xu hướng này, khi giá trung bình xuất khẩu tháng 9 dao động quanh 451 USD/tấn, thấp hơn hơn 22% so cùng kỳ năm ngoái.

Diễn biến giảm giá cho thấy sự thay đổi căn bản trong cán cân cung-cầu toàn cầu. Báo cáo mới nhất của Hội đồng Ngũ cốc Quốc tế (IGC) cho thấy, sản lượng gạo toàn cầu trong niên vụ 2025-2026 dự kiến đạt mức kỷ lục 727 triệu tấn, tăng 1,5% so với vụ trước.

Bên cạnh đó, tồn kho toàn cầu được ước tính tăng 4,7%, đạt khoảng 183 triệu tấn - dấu hiệu rõ ràng cho thấy dư địa cung đang vượt xa cầu.

“Điểm” nổi bật nhất trong bức tranh này là Ấn Độ - quốc gia đang nắm giữ gần 40% tổng sản lượng xuất khẩu gạo toàn cầu.

Sau thời gian áp dụng hạn chế xuất khẩu để kiểm soát lạm phát lương thực, nước này đã mở rộng hoạt động bán ra mạnh mẽ trong năm 2025, với sản lượng dự kiến 145 triệu tấn, tăng 7% so cùng kỳ.

Sản xuất lúa tại Việt Nam. Ảnh: Hữu Nghĩa.

Với sản lượng vượt trội và chi phí thấp, Ấn Độ đang khiến cán cân cung cầu toàn cầu nghiêng mạnh về phía dư thừa, kéo giá gạo thế giới xuống nhanh.

Các doanh nghiệp xuất khẩu lớn tại Ấn Độ kỳ vọng kim ngạch xuất khẩu sẽ đạt 22-23 triệu tấn, thậm chí có thể lên tới 30 triệu tấn và nếu điều kiện thời tiết thuận lợi thì mức tăng còn có thể tới 50% so với năm trước.

Với sản lượng vượt trội và chi phí thấp, Ấn Độ đang khiến cán cân cung cầu toàn cầu nghiêng mạnh về phía dư thừa, kéo giá gạo thế giới xuống nhanh.

Trong khi đó, phía cầu lại ảm đạm hơn dự kiến. Philippines - quốc gia nhập khẩu gạo lớn nhất thế giới đã tạm dừng nhập khẩu trong hai tháng kể từ ngày 1/9 để bảo hộ sản xuất trong nước đúng mùa thu hoạch cao điểm.

Diễn biến giá gạo 5% tấm của Việt Nam (Nguồn: LESG tổng hợp).

Đáng chú ý, Bộ Nông nghiệp nước này đang đề xuất kéo dài lệnh cấm đến tháng 4/2026 và chỉ mở cửa nhập khẩu trong một tháng duy nhất vào tháng 1 năm sau.

Nếu kế hoạch này được thông qua, thị trường toàn cầu sẽ mất đi một điểm cầu trọng yếu trong nhiều tháng, khiến giá gạo càng chịu áp lực giảm.

Với nguồn cung dồi dào từ Ấn Độ, tồn kho tăng cao ở các quốc gia sản xuất, cộng thêm nhu cầu nhập khẩu sụt giảm, thị trường gạo toàn cầu đang bước vào giai đoạn dư cung rõ rệt nhất trong gần một thập kỷ.

Thách thức và cơ hội nào cho gạo Việt Nam?

Là quốc gia đứng thứ ba thế giới về xuất khẩu gạo, Việt Nam đang đối mặt với thách thức không nhỏ khi giá gạo quốc tế giảm tốc trong khi chính sách thương mại của các đối tác liên tục thay đổi.

Sau giai đoạn tăng nóng vào cuối tháng 8 và đầu tháng 9, giá gạo 5% tấm của Việt Nam đã quay đầu giảm, hiện chỉ còn 440-450 USD/tấn, phản ánh sự điều chỉnh cung-cầu cả trong nước lẫn trên thị trường toàn cầu.

Theo Cục Hải quan Việt Nam, trong 9 tháng đầu năm nay, xuất khẩu gạo của Việt Nam giảm nhẹ 2% về sản lượng, đạt hơn 6,8 triệu tấn. Tuy nhiên, giá trị xuất khẩu lại giảm tới 20%, chỉ còn 3,49 tỷ USD.

Riêng trong tháng 9, sản lượng xuất khẩu sang các thị trường chủ lực giảm gần một nửa, chỉ đạt 377.000 tấn, do ảnh hưởng trực tiếp từ lệnh tạm ngừng nhập khẩu của Philippines - bạn hàng lớn nhất của gạo Việt Nam.

Sản lượng xuất khẩu gạo của Ấn Độ (Nguồn: USDA và Liên đoàn các nhà xuất khẩu gạo Ấn Độ (IREF) )

Không chỉ mất thị trường truyền thống, Việt Nam còn phải đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng quyết liệt từ Ấn Độ và Thái Lan tại các khu vực như châu Phi, Malaysia và Trung Quốc

. Trong khi Ấn Độ đang bán ra mạnh với mức giá thấp hơn trung bình 80-100 USD/tấn, thì Thái Lan lại đẩy mạnh xuất khẩu các dòng gạo chất lượng cao, khiến gạo Việt Nam chịu sức ép ở cả hai phân khúc giá rẻ và cao cấp.

Tuy nhiên, nhìn về phía trước, bức tranh không hoàn toàn u ám. Gạo Việt Nam vẫn giữ được vị thế đáng kể nhờ chất lượng và uy tín. Các giống gạo thơm và gạo dẻo như Đài thơm 8, OM18, OM5451 tiếp tục được thị trường quốc tế, đặc biệt là Philippines và châu Phi, đánh giá cao về hương vị và độ ổn định.

Xuất khẩu gạo Việt Nam đi các thị trường chính, trong đó đỉnh điểm của sản lượng xuất khẩu là tháng 5=4.2025. (Nguồn: Agromonitor tổng hợp).

Dù chưa được cấp phép nhập khẩu chính thức, nhiều thương nhân Philippines vẫn chủ động đặt hàng trước với mức thanh toán từ 50-70% giá trị hợp đồng và yêu cầu giữ hàng tới tháng 11 - một tín hiệu cho thấy niềm tin đối với gạo Việt vẫn bền vững.

Trong ngắn hạn, giá gạo Việt Nam có thể tiếp tục chịu sức ép giảm khi vụ Hè-Thu đã gần cạn, trong khi vụ Thu-Đông chưa vào thu hoạch rộ, nhưng biên độ giảm sẽ không lớn. Về dài hạn, biến đổi khí hậu có thể khiến diện tích và năng suất lúa toàn cầu suy giảm, làm nguồn cung gạo thế giới thắt lại, qua đó hỗ trợ giá.

Điểm tựa lớn nhất của ngành gạo Việt Nam vẫn là chất lượng và khả năng thích ứng nhanh với thị trường.

Những năm gần đây, các doanh nghiệp xuất khẩu đã chuyển hướng mạnh sang phân khúc gạo đặc sản, gạo hữu cơ và gạo thơm cao cấp, vừa nâng giá trị gia tăng, vừa giảm phụ thuộc vào một vài thị trường truyền thống.

Đây sẽ là hướng đi giúp gạo Việt Nam không chỉ “trụ vững” trong chu kỳ dư cung hiện nay, mà còn củng cố vị thế lâu dài trên bản đồ thương mại gạo toàn cầu.

×