Giải pháp nào để giảm nghèo vùng lõi một cách hiệu quả trong giai đoạn 2026 -2030?

PV Báo Dân Việt đã có cuộc phỏng vấn với ông Nguyễn Lê Bình - Phó chánh văn phòng Quốc gia giảm nghèo về giải pháp giảm nghèo vùng lõi - huyện nghèo trong thời gian tới.

Thưa ông, ông có thể chia sẻ tại sao chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo lại đặt mục tiêu trọng tâm trong thời gian tới là giảm nghèo ở vùng lõi? Tiêu chí nào để đánh giá một địa phương là vùng lõi nghèo và hiện nay ở Việt Nam có bao nhiêu vùng lõi nghèo?

- Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021-2025 tập trung vào vùng đặc biệt khó khăn theo chỉ đạo của Đảng, Quốc hội và Chính phủ. Đây là những vùng có tỷ lệ hộ nghèo cao và khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản còn hạn chế.

Để xác định các địa bàn này, Thủ tướng đã ban hành Quyết định 36, quy định nguyên tắc, tiêu chí xác định huyện nghèo và xã đặc biệt khó khăn vùng bãi ngang, ven biển và hải đảo. Trong giao tiếp thông thường, chúng ta hay gọi đây là "vùng lõi nghèo".

Hiện nay, chúng ta xác định có 74 huyện nghèo; 54 xã đặc biệt khó khăn vùng bãi ngang ven biển và hải đảo (thuộc chương trình giảm nghèo); Gần 2.000 xã đặc biệt khó khăn vùng dân tộc thiểu số và miền núi (thuộc chương trình phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc thiểu số và miền núi).

Thưa ông Bình, trong số rất nhiều vấn đề như cơ sở hạ tầng, việc làm, thu nhập, giáo dục, y tế, biến đổi khí hậu, tập quán canh tác... thì vấn đề nào chúng ta đã và đang giải quyết tốt, và vấn đề nào cần phải tăng cường hơn nữa?

- Giảm nghèo ở vùng lõi là công việc khó nhất, đòi hỏi sự thường xuyên, liên tục và lâu dài. Có thể kể tới những khó khăn như: Điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, cơ sở hạ tầng yếu kém. Biến đổi khí hậu, bão lũ có thể xóa sạch những thành tựu đầu tư, buộc chúng ta phải làm lại từ đầu. Về phía bộ máy quản lý nhà nước, cán bộ ở vùng khó khăn cũng gặp nhiều thách thức trong việc tiếp cận và triển khai. Về phía người dân, nhận thức về phát triển sản xuất, nâng cao năng lực bản thân còn hạn chế, đặc biệt là ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn có rào cản ngôn ngữ.

Chúng ta đã đầu tư rất nhiều qua các chương trình như 135, 30a trong gần 20 năm. Dù đạt được nhiều thành tựu, vẫn còn gần 100 huyện nghèo và 2.000 xã đặc biệt khó khăn. Mỗi khi chuẩn nghèo được nâng lên, một bộ phận người dân lại tái nghèo. Vì vậy, chúng ta phải xác định rằng công tác giảm nghèo là một quá trình liên tục, chia sẻ thành quả phát triển chung của đất nước với những vùng còn khó khăn.

Thưa ông, có ý kiến cho rằng một số mô hình giảm nghèo thất bại là do người dân còn ỷ lại, trông chờ vào sự hỗ trợ của nhà nước. Ông đánh giá thế nào về điều này và cần làm gì để thúc đẩy người nghèo tham gia tích cực hơn?

- Đúng là có những hộ không thể thoát nghèo dù đã được hỗ trợ nhiều. Đảng và Quốc hội đã có chỉ đạo về chính sách bảo trợ xã hội thường xuyên đối với những đối tượng không còn sức lao động.

Đối với các hộ còn khả năng lao động, có những mô hình thành công và không thành công. Nguyên nhân có thể đến từ chính sách, ví dụ như hỗ trợ với quy mô quá nhỏ, không đầy đủ. Chúng ta hỗ trợ cây con giống nhưng không hướng dẫn kỹ thuật thì người dân vẫn làm theo cách cũ và dẫn đến thất bại.

Người ta hay nói "cho cần câu chứ không cho con cá". Nhưng tôi nghĩ khác: cho cần câu mà không hướng dẫn cách câu, không cho mồi, không chỉ chỗ có cá thì cũng không câu được. Vì vậy, người làm công tác giảm nghèo trước hết phải có tâm và phải hiểu biết sâu sắc về từng hộ dân mình đang giúp đỡ, vì mỗi hộ có một đặc thù riêng.

Cần phải nâng cao nhận thức để người dân tự thấy rằng họ phải vươn lên. Sau đó mới tìm hiểu họ cần gì, có gì để hỗ trợ cho phù hợp. Chính sách của nhà nước là chung, nhưng khi triển khai, người thực hiện phải có tâm và sự sáng tạo. Nhận thức phải thay đổi từ người làm chính sách đến cả người dân thì mới thành công được.

Việc sáp nhập các đơn vị hành chính gần đây sẽ tác động như thế nào đến công tác giảm nghèo ở các vùng lõi, thưa ông?

- Về bản chất, người dân nghèo sống ở vùng khó khăn không thay đổi. Việc sáp nhập tạo nên cả thuận lợi và khó khăn. Về thuận lợi: Bộ máy hành chính tinh gọn hơn, chính quyền gần dân hơn. Chính sách từ trung ương đến xã sẽ trực diện hơn, người dân cũng dễ nắm bắt và hiểu rõ vấn đề hơn.

Bên cạnh đó, các chương trình cũng đối diện với nhiều những khó khăn như: Đội ngũ cán bộ làm công tác giảm nghèo có sự thay đổi và có thể sẽ ít hơn. Một cán bộ xã phải phụ trách nhiều lĩnh vực, trong khi địa bàn lại rộng hơn, số người nghèo nhiều hơn.

Tuy nhiên, với quyết tâm của Đảng, Chính phủ và sự thay đổi trong cách tiếp cận, tôi tin rằng công cuộc giảm nghèo thời gian tới sẽ có những thành công mới.

Vậy trong giai đoạn tới, việc thiết kế chính sách sẽ được thực hiện như thế nào để giảm tối đa sự chồng chéo giữa các chương trình mục tiêu quốc gia và phát huy hiệu quả giảm nghèo ở vùng lõi?

- Đây là vấn đề Chính phủ rất quan tâm. Một thuận lợi là công tác giảm nghèo đã được giao về Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, cũng là cơ quan chủ quản chương trình Nông thôn mới. Bộ đã có định hướng đề xuất sáp nhập hai chương trình này thành một, điều này sẽ giải quyết được sự chồng chéo giữa giảm nghèo và nông thôn mới.

Tuy nhiên, giảm nghèo chủ yếu diễn ra ở vùng dân tộc thiểu số và miền núi, nên vẫn còn vấn đề chồng chéo với Chương trình phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc thiểu số. Chúng tôi đang phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Dân tộc để xác định rõ nhiệm vụ của từng chương trình, tránh việc hai chương trình cùng thực hiện một nhiệm vụ trên cùng một địa bàn. Câu trả lời chính xác sẽ có trong tương lai, nhưng tôi khẳng định hai bộ đang phối hợp chặt chẽ để giải quyết vấn đề này.

 Ở góc độ cơ quan quản lý, chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững sẽ giải quyết những tồn đọng ở vùng lõi nghèo như thế nào trong thời gian tới, thưa ông?

- Chính sách giảm nghèo có hai phần: chính sách thường xuyên (hỗ trợ học phí, BHYT, tiền điện...) sẽ tiếp tục được thực hiện. Đối với chương trình mục tiêu quốc gia, chúng tôi sẽ tập trung vào hai vấn đề chính: nội dung chương trình và cơ chế triển khai.

Để giải quyết chồng chéo, định hướng từ trung ương sẽ tập trung vào một chương trình để giải quyết vấn đề nghèo đói. Ví dụ, chương trình giảm nghèo (có thể kết hợp nông thôn mới) sẽ giải quyết vấn đề nghèo, còn chương trình dân tộc thiểu số sẽ giải quyết các vấn đề đặc thù của đồng bào.

Về giải pháp, chúng tôi tiếp tục quan tâm đến sinh kế, nâng cao thu nhập và năng lực cho người dân thông qua giáo dục, đào tạo nghề, nâng cao nhận thức về thị trường.

Trong giai đoạn 2026-2030, tôi nghĩ chương trình sẽ không chỉ hướng đến giảm nghèo mà còn hướng đến hạnh phúc của người dân. Khi người dân cảm thấy hạnh phúc, gắn bó với cộng đồng, họ sẽ có động lực để tự vươn lên. Điều này bao hàm cả việc giải quyết các vấn đề về vật chất, văn hóa và tâm lý.

Về cơ chế, giai đoạn 2021-2025 chúng ta đã phân cấp, phân quyền rất nhiều. Dù ban đầu địa phương còn lúng túng, nhưng cơ chế đã được cởi mở. Giai đoạn tới sẽ tiếp tục theo hướng này. Với chính quyền mới, tâm thế mới và công nghệ hiện nay, tôi tin rằng các địa phương sẽ thành công.

Xin cảm ơn ông!

×