Loại củ "khổng lồ", bổ dưỡng trồng ở vùng lòng hồ Sông Đà, tỉnh Phú Thọ, trông thấy là "xuống tiền" mua ngay

Khoai sọ Hòa Bình: Từ món ăn dân dã đến đặc sản trứ danh

Không ai còn nhớ rõ cây khoai sọ đã bén rễ trên đất Phúc Sạn, Tân Mai từ khi nào. Người dân địa phương chỉ biết rằng, nó đã gắn bó với họ qua bao thế hệ.

Trong quá khứ, khoai sọ chỉ được xem là cây trồng phụ, chủ yếu phục vụ bữa ăn hàng ngày, nấu canh, đồ xôi hoặc làm thức ăn chăn nuôi.

Những năm tháng giáp hạt, mất mùa, khoai sọ trở thành nguồn lương thực cứu đói quan trọng. Tuy nhiên, giá trị kinh tế của nó gần như bằng không, người nông dân trồng khoai chỉ "lấy công làm lãi".

Ấy vậy mà qua thời gian, chính thứ cây dân dã ấy lại trở thành “đặc sản” của vùng lòng hồ được nhiều người săn tìm.

Ông Bùi Ngọc Đại, Chủ tịch UBND xã Tân Mai, không giấu được niềm tự hào: “Khoai sọ Phúc Sạn chính là giống cây trồng bản địa. Điều làm nên sự khác biệt lớn nhất là quy trình canh tác sạch tuyệt đối. Bà con trồng xong gần như không cần bón phân hóa học hay sử dụng bất kỳ loại thuốc bảo vệ thực vật nào.

Người dân chỉ làm cỏ định kỳ bằng phương pháp thủ công. Giống khoai được tự tuyển chọn kỹ lưỡng sau mỗi vụ, đảm bảo củ giống khỏe, không sâu bệnh.

Chính cách làm truyền thống, thuận tự nhiên này đã giúp củ khoai giữ trọn được hương vị nguyên bản: thơm, dẻo, ngọt bùi mà không thể lẫn lộn. Có thể nói, mỗi củ khoai Phúc Sạn là sự chắt lọc tinh túy của đất trời và tri thức canh tác lâu đời của đồng bào Thái, Mường vùng lòng hồ sông Đà".

Chính nhờ hương vị độc đáo và quy trình sản xuất sạch, khoai sọ Phúc Sạn ngày càng hút khách.

Chị Khà Thị Mích, một người con Tân Mai hiện đang sinh sống tại Hà Nội, chia sẻ: “Mỗi lần về quê, tôi đều tìm mua bằng được khoai sọ Phúc Sạn mang đi biếu. Cái vị dẻo, bùi, thơm lạ ấy khiến cả gia đình tôi mê mẩn. Bạn bè ở thành phố ăn thử một lần cũng thấy ngon, liên tục nhờ tôi mua giúp”.

Không chỉ được nấu trong những bữa cơm gia đình, khoai sọ Phúc Sạn còn là món ăn quen thuộc ở nhiều nhà hàng, quán ăn vùng Tây Bắc. Người sành ăn thường chọn khoai loại 1 - củ tròn, chắc, vỏ nâu ánh hồng, ruột trắng ngần. Chỉ cần luộc hoặc đồ chín, khoai tự tan nơi đầu lưỡi, dẻo mà không dính, bùi mà không ngấy.

Chị Hà Thị Đề, tổ dân phố Chiềng Sại, xã Mai Châu cho biết: “Khoai Phúc Sạn rất nhanh chín, chỉ cần ninh 10 phút là mềm, dẻo quánh. Tôi thường nấu cùng xương ống, thêm chút hành hoa, vừa thơm vừa béo ngậy”.

Xây dựng thương hiệu khoai sọ

Nhận thấy tiềm năng và giá trị kinh tế của giống khoai bản địa, UBND xã Tân Mai đã định hướng phát triển khoai sọ Phúc Sạn thành sản phẩm nông nghiệp đặc sản chủ lực của địa phương.

Năm 2020, sản phẩm chính thức được Cục Sở hữu trí tuệ cấp chứng nhận nhãn hiệu tập thể “Khoai sọ Phúc Sạn” cho 10 hộ dân, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trên hành trình xây dựng thương hiệu nông sản quê hương.

Khoai sọ Phúc Sạn được trồng tập trung tại các xóm Sạn Sộp, Nọt... Người dân thường xuống giống từ tháng Giêng đến tháng Hai âm lịch và thu hoạch rộ vào tháng 10–11 dương lịch. Năng suất trung bình đạt 6–7 tấn/ha, thâm canh đúng kỹ thuật có thể đạt tới 10 tấn/ha, cho hiệu quả kinh tế cao.

Hiện, khoai sọ Phúc Sạn loại 1 được bán với giá 45.000 - 50.000 đồng/kg; loại 2 từ 30.000 - 35.000 đồng/kg. Sản phẩm đã được sơ chế, gọt vỏ, hút chân không, bảo quản lạnh và tiêu thụ ở nhiều tỉnh thành.

Tuy nhiên, con đường đưa khoai sọ Phúc Sạn trở thành cây làm giàu vẫn còn không ít khó khăn.

Sản xuất vẫn còn manh mún, nhỏ lẻ, chủ yếu quy mô hộ gia đình. Xã Tân Mai chưa hình thành được vùng chuyên canh tập trung quy mô lớn. Việc áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, đặc biệt là khâu chọn giống, thâm canh và tưới tiêu, còn hạn chế, dẫn đến năng suất chưa thực sự ổn định.

Quan trọng hơn, nút thắt lớn nhất vẫn nằm ở khâu tiêu thụ. Hiện tại, đầu ra chủ yếu phụ thuộc vào các thương lái thu gom hoặc bán lẻ tại các chợ địa phương. Sự phụ thuộc này khiến giá cả còn bấp bênh, điệp khúc "được mùa - mất giá" vẫn luôn rình rập, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập và tâm lý của người nông dân.

Sản phẩm đạt sao OCOP từ củ khoai sọ và liên kết chuỗi giá trị

Để khắc phục những hạn chế và hướng đến phát triển bền vững, chính quyền xã Tân Mai đang dồn lực thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp.

Trọng tâm là định hướng xây dựng sản phẩm OCOP (Mỗi xã một sản phẩm) cho "khoai sọ Phúc Sạn", coi đây là "giấy thông hành" để đưa sản phẩm tiến vào các kênh phân phối hiện đại như siêu thị, cửa hàng thực phẩm sạch.

Song song đó, xã đang tích cực phối hợp với các cơ quan chuyên môn, tổ chức các lớp tập huấn, chuyển giao khoa học kỹ thuật cho người dân. Nội dung tập huấn tập trung vào quy trình canh tác thâm canh, kỹ thuật chọn và bảo quản giống, và đặc biệt là công nghệ bảo quản, chế biến sau thu hoạch để giảm tổn thất và gia tăng giá trị, đồng thời xây dựng chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ giữa nông dân và doanh nghiệp.

Mục tiêu của Tân Mai không chỉ là giữ gìn và phát huy thương hiệu đặc sản quê hương. Xa hơn, đó là biến cây khoai sọ thành cây trồng chủ lực, tạo việc làm tại chỗ, tăng thu nhập, góp phần thực hiện hiệu quả mục tiêu quốc gia về giảm nghèo bền vững cho bà con vùng lòng hồ sông Đà.

Khi được đầu tư đúng hướng và bài bản, với nền tảng là chất lượng, cây khoai sọ Phúc Sạn chắc chắn sẽ không chỉ là món ngon dân dã gợi nhớ miền sông nước, mà còn trở thành một sản phẩm hàng hóa nông nghiệp mang lại giá trị kinh tế cao, giúp người dân Tân Mai tự tin làm giàu ngay trên chính mảnh đất của mình.

×