Một nơi ở Long An trước đây, nay là tỉnh Tây Ninh từng là Trường đua Phú Thọ vang bóng, loài ngựa "làm mưa làm gió"

Những ngày cận Tết Bính Ngọ 2026, khi câu chuyện về con ngựa lại được nhắc nhiều hơn trong mỗi mái nhà, chúng tôi tìm về vùng Đức Hòa, tỉnh Long An trước đây, nay thuộc tỉnh Tây Ninh, cách TPHCM chừng 35km.

Nơi đây từng được xem là “cái nôi” ngựa đua lừng lẫy của phương Nam. Nhưng giữa nắng hanh hao cuối năm, thay vì tiếng vó dồn dập một thời, chỉ còn lại sự lặng lẽ trải dài trên những bãi cỏ và chuồng trại thưa người.

Vang bóng một thời ngựa đua Đức Hòa Long An

Có một thời, nhắc đến Đức Hòa là nhắc đến ngựa. Từ người lớn bàn chuyện giống, chuyện phối ngựa, đến trẻ con lớn lên bên chuồng, bên yên, theo chân cha anh ra bãi tập nước kiệu mỗi sớm.

Những làng nuôi ngựa trứ danh như: Đức Lập Thượng, Đức Lập Hạ, Bình Thủy từng đỏ lửa quanh năm. Thời cao điểm, cả vùng có hơn 1.700 con ngựa đua, chưa kể ngựa con, ngựa nái.

Cứ cuối tuần, ngựa thay phiên nhau ra thi thố ở Trường đua Phú Thọ, đôi lúc cả Trường đua Đức Hòa Thượng, mang về những câu chuyện chiến thắng rộn ràng.

Rồi giữa năm 2011, khi Trường đua Phú Thọ đóng cửa, tiếng vó ngựa dần thưa, rồi tắt hẳn.

Sự im ắng ấy không chỉ khiến các tay nài rời đường đua, mà còn phủ bóng trầm lên cả một vùng đất từng được xem là “thủ phủ” ngựa đua miền Nam. Từ chỗ 10 hộ thì 7–8 hộ nuôi ngựa, nay cả Đức Hòa chỉ còn vài gia đình bám trụ, tổng đàn chưa đến 100 con.

Trong một trại ngựa nhỏ ở ấp Tân Hòa, xã Hậu Nghĩa, anh Phạm Thành Được (35 tuổi) đang dắt từng con ra bãi cỏ vận động.

Từng là “nài thơ” của Trường đua Phú Thọ khi mới 13 tuổi, anh Được bén duyên với nghiệp cầm cương từ những buổi tan học lặng lẽ tìm đến lớp huấn luyện. Sau ba tháng đào tạo, cậu bé năm nào chính thức trở thành tay nài trẻ.

Gắn bó với con ngựa Victory, anh Được từng kinh qua hàng trăm cuộc tranh tài, hơn 70 lần về nhất. Đáng nhớ nhất là cú “ăn ba” liên tiếp vào các năm 2005–2006. Tính đến khi Trường đua Đại Nam đóng cửa năm 2021, anh đã sở hữu hơn 70 chiến thắng cùng hàng trăm giải thưởng lớn nhỏ.

“Cảm giác trên lưng ngựa, khi cả trường đua nín thở trước vạch xuất phát, tôi chưa bao giờ quên”, anh nói.

Sau khi các trường đua lần lượt khép lại, anh từng chạy xe chở hàng mưu sinh. Nhưng vì thương ngựa, quen tay chăm sóc và huấn luyện, anh quay về trại của ông Nguyễn Văn Hãnh, tiếp tục sống cùng gần 15 con ngựa mang những cái tên như Haru, Akita, Mây…

Mỗi sáng, anh dắt ngựa ra chạy trên đường đất nhỏ, phơi nắng, quần thảo rồi tắm rửa sạch sẽ trước khi về chuồng. Nhịp sống ấy lặng lẽ, xa dần không khí sôi động năm nào, nhưng với anh, đó là cách để giữ lại sợi dây nối mình với đường đua.

Vó ngựa mỏi mòn nơi từng "làm mưa làm gió" với nghề đua ngựa

Nếu anh Được còn trẻ để chờ một ngày tái ngộ, thì ông Hà Văn Nở (72 tuổi, ấp Hậu Hòa, xã Đức Lập) lại mang trong mình nỗi niềm của người chứng kiến cả một thời vàng son. Chủ nhân của Ruby – con ngựa được xem là đẹp nhất vùng hiện nay, ông Nở từng dồn góp khoảng 20.000 USD để mua một con ngựa giống nhập ngoại, mẹ của Ruby.

Lúc đó mua về là hy vọng có ngày cho nó ra đường đua

Ruby là con ngựa thuần chủng hiếm hoi còn lại ở Đức Hòa, có cả cha lẫn mẹ đều là ngựa đua, hiện là cá thể duy nhất thuộc dòng thuần chủng trong vùng. Nhưng khi Ruby lớn dần, các trường đua cũng lần lượt đóng cửa. Con ngựa sinh ra để chạy cứ quanh quẩn trong chuồng, vóc dáng ngày một đẹp hơn mà không có cơ hội bứt tốc.

Mỗi ngày, ông vẫn dắt Ruby ra phơi nắng, chải lông, kiểm tra vó. Có khi ông cho nó chạy vài vòng ngắn trong khu đất trống phía sau nhà, chỉ để “nó đỡ buồn chân”.

Nhìn Ruby dừng lại giữa chừng, ông khẽ thở dài: “Ngựa sinh ra là để chạy”. Câu nói ngắn gọn ấy như chạm vào phần sâu nhất của ký ức, nơi tiếng vó từng vang rền khắp bãi cỏ Đức Hòa.

Hiện ông Nở chỉ nuôi duy nhất Ruby. Thỉnh thoảng, người trong vùng mang ngựa cái đến phối giống. Với ông, đó không chỉ là chuyện chăn nuôi mà còn là cách duy trì mối liên kết giữa những người còn yêu nghề, yêu ngựa, như một cách lặng lẽ giữ lại chút lửa của quá khứ.

Ở ấp Hậu Hòa (xã Đức Lập) ông Huỳnh Văn Lào (53 tuổi) sinh ra trong gia đình nhiều đời nuôi ngựa. Thời ông, thời cha, ngựa nhà từng sải vó ở trường đua Phú Thọ, góp phần vào không khí đua ngựa sôi động. Đến đời anh, đường đua vắng bóng. Thế nhưng nghịch lý là trong khi không còn nơi thi đấu, bầy ngựa của gia đình anh lại ngày một đông.

“Nếu ngày trước cha ông theo nghiệp đua ngựa, thì đến đời tôi chuyển sang kinh doanh. Mua vào, bán ra, rồi số lượng tăng dần”, ông Lào kể. Hiện anh nuôi khoảng 15 con, phần lớn là ngựa thuần chủng ngoại nhập. Những con đạt tiêu chuẩn được các đơn vị du lịch tìm mua; con không đạt ngoại hình, anh bán cho một viện bào chế dược phẩm ở Ninh Thuận để lấy huyết thanh. Chỉ rất hiếm khi ngựa chết vì bệnh hay tai nạn mới bị xẻ thịt, bởi thịt ngựa không phổ biến.

Ông Lào cũng hỗ trợ phối giống cho người nuôi trong vùng với giá khoảng 1,5 triệu đồng/lần, thấp hơn nhiều so với mức 3–5 triệu đồng ở nơi khác. “Bây giờ ai cũng khó. Phú Thọ, Đức Hòa, Đại Nam ba trường đua đều đóng cửa, có ai kiếm ra tiền từ ngựa đâu”, ông nói.

Theo ông Lào, chi phí nuôi ngựa đua rất cao. Ngoài cỏ, mỗi con còn cần khoảng 100.000 đồng tiền thức ăn tinh mỗi ngày. Gánh nặng ấy khiến nhiều hộ phải bỏ nghề. May mắn là vài năm gần đây, mầm bệnh nguy hiểm trên ngựa ít xuất hiện, người nuôi đỡ thêm phần chi phí.

“Nuôi là vì tình yêu với ngựa, chứ nghề này giờ không có tương lai”, ông Lào thẳng thắn. Điều kiện tiên quyết để hồi sinh một thời vang bóng, theo anh, vẫn là mở lại các trường đua.

Chỉ có đường đua, ngựa mới sống đúng với giá trị của nó

Giữa Tết Bính Ngọ, khi biểu tượng con ngựa hiện diện trong tranh, trong câu chúc đầu năm, ở Đức Hòa, tỉnh Long An trước đây, những con người ấy vẫn lặng lẽ chăm sóc từng vó ngựa, như giữ lại nhịp đập cuối cùng của một thời rộn ràng.

Tiếng vó không còn vang dội mỗi cuối tuần, nhưng trong ánh mắt của những nài ngựa, những chủ trại vẫn thấp thoáng niềm hy vọng rằng một ngày nào đó, bãi cỏ xưa lại dậy sóng, để những “chiến mã” được sinh ra để chạy có thể tìm lại đường đua của mình.

×