Nghệ nhân chế tác chuông xoay Himalaya: “Hoà bình - Tình yêu và Giáo dục sẽ đưa đến một đời sống cân bằng và an lạc”

Trước thềm buổi hòa nhạc chữa lành lần đầu tiên được tổ chức tại Việt Nam: Sound Healing Concert 2025 – Journey Into Silence (6-7/9 tại TP.HCM) mà Santa Ratna Shakya sẽ cùng góp mặt bên giọng thiền ca hàng đầu thế giới Ani Choying Drolma, ông đã dành riêng cho Dân Việt cuộc trò chuyện sâu sắc.

Hậu duệ của Đức Phật Thích Ca trên chính quê hương của Ngài

Sinh ra trong một gia đình có truyền thống lâu đời về thủ công kim loại và trị liệu cổ truyền, tuổi thơ trong môi trường đó đã ảnh hưởng thế nào đến con đường ông đang đi?

- Ngôi làng tôi sinh ra là Patan, một làng nghề thủ công có lịch sử hàng ngàn năm chuyên chế tác những sản phẩm thủ công bằng đồng, đặc biệt là tượng Phật. Người Newari ở Patan là những người gìn giữ truyền thống này và chúng tôi mang họ Shakya (Thích Ca) - là những hậu duệ của Đức Phật Thích Ca trên chính quê hương của Ngài. Dòng họ Shakya Kasa của tôi là những người chuyên làm chế tác hợp kim, với những bí truyền để làm ra các sản phẩm thủ công đặc sắc. Khi tôi vừa biết ăn cơm, tôi đã ăn trong những chiếc bát được chính gia đình mình làm ra.

Ông nội là lương y, cha là nhạc sĩ và nhà giáo. Có khoảnh khắc nào trong ký ức khiến ông nhận ra sứ mệnh của mình là kết hợp giữa nghệ thuật và chữa lành không?

- Ông và cha tôi đều là những người nghiêm khắc tới mức hà khắc. Thời của họ, không dễ để sống ở mức đủ ăn và trang trải cho gia đình đông con bằng nghề thủ công. Nhưng họ không bỏ nghề, kể cả khi phải bán đi mảnh đất lớn để sống trong một căn nhà nhỏ hơn.

Lớn lên trong truyền thống văn hoá gia đình nghiêm khắc, tôi đã thấm nhuần nghề từ khi còn nhỏ. Hàng ngày, sau giờ học, tôi phải đến làm việc tại xưởng chuông của gia đình và được ông dạy cho những bài học vỡ lòng, bắt đầu từ những công việc nhỏ như lau chuông, cầm búa, vác những bao kim loại nặng đến những việc đòi hỏi kỹ thuật cao như nghe và thẩm định âm thanh của chuông thành phẩm. Với tôi, trì giữ truyền thống này là trách nhiệm của bản thân với dòng họ. Còn thời trẻ thật ra tôi ôm giấc mộng trở thành phi công nhưng gia đình không đủ điều kiện để tôi có thể gia nhập trường đào tạo lái máy bay.

Chuông xoay Himalaya là một biểu tượng tâm linh và trị liệu. Điều gì làm nên sự khác biệt của dòng chuông xoay Full Moon do ông chế tác so với các sản phẩm công nghiệp đại trà hiện nay? 

- Chuông xoay trở thành một công cụ trị liệu được ưa chuộng khi những người phương Tây đến vùng Himalaya và họ bị quyến rũ bởi âm thanh và tần số rung động của nó. Chuông xoay có được điều ấy là nhờ tính thủ công. Chính vì thế, điều cốt yếu đầu tiên là chuông xoay phải là một sản phẩm thủ công nguyên bản. Có những chiếc chuông xoay được nhà trị liệu sử dụng là những chiếc tô đựng đồ ăn của cư dân Himalaya đã được chế tác hoàn toàn thô sơ bằng tay từ hàng trăm năm trước. Vẻ ngoài đã cũ theo thời gian nhưng công dụng và năng lượng mà chiếc singing bowl mang theo thì vẫn luôn như vậy từ ngày đầu.

Người Himalaya nói chung và Nepal nói riêng có thói quen dùng những chiếc bát như thế để ăn cơm, đựng đồ ăn vì họ tin rằng đồ ăn nhờ thế cũng mang năng lượng cân bằng hơn. Là một người chế tác và gìn giữ truyền thống thủ công này, tôi coi việc tôn trọng tính nguyên bản của chiếc chuông là điều thiết yếu.

Ông có thể chia sẻ thêm về nghệ thuật Kasa – hợp kim bảy kim loại, tại sao nó lại đóng vai trò quan trọng đến vậy trong âm thanh trị liệu?

- Sự kết hợp của 7 kim loại trong việc chế tác là một bí truyền mà tôi nhận được từ tổ tiên. Đã là truyền thống và sự kế thừa, chúng tôi sẽ không thắc mắc và không thay đổi. 7 kim loại rõ ràng có lý do của nó: đó là 7 nguyên tố, 7 năng lượng mà khi kết hợp với nhau mới tạo nên được một sản phẩm mang âm thanh và rung động hoàn thiện.

Bảy kim loại quý được dùng cho Full Moon là gì, vì sao chúng được lựa chọn? Ngoài tính chất hoá học và vật lý, chúng có tính biểu tượng nào không?

- 7 kim loại trong chiếc chuông Full Moon gồm có: đồng, nhôm, thiếc, bạc, vàng, sắt, chì. Có những kim loại rất quý như vàng và bạc, có những kim loại tưởng như có hại khi đứng độc lập như chì nhưng thật ra đây là sự kết hợp hoàn hảo tới mức chỉ thiếu đi một thành tố sẽ không thể có được một sản phẩm thủ công tinh tế như chiếc chuông xoay. 7 nguyên tố này cũng đại diện cho 7 hành tinh trong hệ mặt trời và vì thế có thể nói chiếc chuông xoay tuy nhỏ bé nhưng mang thanh âm và năng lượng vũ trụ trong đó.

“Khi thách thức và khó khăn xảy đến là lúc những giá trị thực sự có thể toả sáng”

Trong hành trình hơn 35 năm, đâu là thách thức lớn nhất trong việc bảo tồn và truyền dạy nghề thủ công truyền thống này?

- Tôi đã đi qua những ngày tháng cực nhọc nhất cùng gia đình khi nghề truyền thống chịu nhiều gian nan để có thể duy trì và không tàn lụi. Đó là thách thức mà chúng tôi đã vượt qua hơn 3 thập niên trước. Rồi dần già, chiếc chuông xoay được đón nhận và trở thành một sản phẩm thủ công mang đậm bản sắc Nepal nhất, được khách du lịch đặc biệt ưa thích. Mừng nhưng cũng lo trước việc sản phẩm giả, sản phẩm kém chất lượng đôi khi lấn át và chiếm lĩnh thị trường. Lúc ấy tôi vẫn tâm niệm không thể đánh mất kho báu mà tổ tiên để lại và cách duy nhất là tôn trọng truyền thống. Và rồi những sản phẩm của chúng tôi được đón nhận hơn khi chuông xoay trở thành công cụ chăm sóc sức khoẻ tinh thần. Một chiếc chuông làm cẩu thả không thể đảm đương được nhiệm vụ đó. Tôi nghiệm ra rằng khi thách thức và khó khăn xảy đến là lúc những giá trị thực sự có thể toả sáng.

Chuông xoay không chỉ là một công cụ, mà còn là phương tiện kết nối giữa thể chất, tinh thần và năng lượng. Ông định nghĩa thế nào về “chữa lành bằng âm thanh”?

- Người phương Tây mang tư duy khoa học và phản biện rất lớn. Để thuyết phục được họ phương pháp trị liệu chuông xoay phải cùng lúc làm được hai việc. Thứ nhất là chứng minh được tính hiệu quả và thứ hai là phải có cơ sở khoa học chứ không mơ hồ. Và sự thực là trị liệu âm thanh bằng chuông xoay đã thuyết phục người phương Tây trước khi quay trở về phương Đông. Hiện nay tại các nước châu Âu, Mỹ, Úc... đều có rất nhiều người thực hành phương pháp này. Nhưng người châu Á luôn có một lợi thế khi đưa phương pháp này vào cuộc sống vì đây là phương pháp có nguồn gốc phương Đông và người phương Đông cũng vô cùng linh hoạt tinh tế khi dùng công cụ này để chăm sóc sức khoẻ tinh thần.

Làm thế nào để người thực hành hoặc người sử dụng chuông xoay có thể tiếp cận được với năng lượng chữa lành một cách sâu sắc và chân thực nhất?

- Chính sự thực hành sẽ giúp nhà trị liệu khám phá ra năng lượng của bản thân. Nên lời khuyên của tôi là thực hành và thực hành bền bỉ. Trong hàng ngàn người tôi đã gặp và trị liệu cho họ, mỗi người đều có những câu chuyện, những năng lượng, ẩn ức khác nhau. Rất nhiều người nghe thấy âm thanh của chuông đã khóc, có người tìm thấy những hồi ức trong quá khứ và tuổi thơ để được xoa dịu và chữa lành.

Sau trận động đất năm 2015, ông không chỉ là người nghệ nhân mà còn là người sáng lập tổ chức Son of Light. Điều gì thôi thúc ông đứng lên và hành động giữa đổ nát và đau thương?

- Tôi trải qua tuổi thơ nhiều khó khăn và tôi hiểu được giá trị của sự nâng đỡ từ văn hoá truyền thống. Bằng cuộc phiêu lưu của chiếc chuông xoay, phần nào tôi đã đưa văn hoá Nepal đến được với thế giới. Văn hoá truyền thống là một kho báu của người Nepal. Đất nước chúng tôi vẫn là một đất nước nghèo nhưng đời sống tinh thần và những giá trị lâu đời lại được gìn giữ rất tốt. Tôi muốn thông qua những dự án như Son of Light để người Nepal tự hào hơn về nền văn hoá đầy bản sắc dưới chân Himalaya của mình.

Giá trị “Hòa bình – Tình yêu – Giáo dục” thường xuyên được ông nhấn mạnh. Trong bối cảnh thế giới hiện nay, ông nghĩ điều gì là quan trọng nhất để giữ cho con người không bị lạc lối?

- Hoà bình - Tình yêu và Giáo dục đưa đến một đời sống cân bằng và an lạc cho mỗi người, dù là một người lao động bình thường hay một nhà lãnh đạo. Đó là tiền đề cho một quốc gia an lạc và một thế giới an lạc. Vì thế, thông qua năng lượng bình an của chuông, tôi muốn chia sẻ điều này.

Ông có niềm tin thế nào vào thế hệ trẻ - những người sẽ tiếp nối sứ mệnh giữ gìn nghệ thuật và chữa lành trong tương lai?

- Rất nhiều người trẻ đang tìm những con đường thực hành khác nhau để hiểu hơn về năng lượng của chính họ. Con đường thực hành đúng đắn và chính đáng nào mang đến đời sống an nhiên hạnh phúc hơn đều lợi lạc.

Nếu chỉ được nói một câu ngắn gọn để truyền đi thông điệp sống của mình, ông sẽ nói gì?

- Lắng nghe năng lượng và bền bỉ với con đường mà bạn tin là mình phù hợp nhất!

Santa Ratna Shakya sinh ra tại Newari, một ngôi làng nhỏ thuộc thủ đô Kathmandu, trong một gia đình có truyền thống lâu đời sản xuất chuông và các sản phẩm thủ công từ hợp kim. Được truyền nghề và say mê theo đuổi, ông trở thành một nghệ nhân tiên phong trong việc bảo tồn nghệ thuật Kasa – hỗn hợp bảy kim loại và là bậc thầy chế tác chuông xoay Himalaya. Tính đến nay, ông đã có 35 năm thực hành trị liệu chuông xoay và giảng dạy phương pháp này tại hơn 40 quốc gia. Ông cũng là người chế tác ra dòng chuông Full Moon nổi tiếng tại Nepal.

Năm 2015, sau trận động đất kinh hoàng tại Nepal, ông đã sáng lập dự án từ thiện Son of Light – một tổ chức giáo dục và khắc phục hậu quả thiên tai, giúp nạn nhân động đất tìm lại cuộc sống mới và hỗ trợ trẻ em tiếp tục đến trường bằng cách xây dựng các ngôi trường chống động đất.

“Hoà bình – Tình yêu – Giáo dục” là giá trị cốt lõi mà Santa Ratna Shakya cùng cộng sự luôn mong muốn lan tỏa qua mỗi hoạt động của mình.

×