Phạm Đình Hổ - Danh nhân xứ Đông từng làm Hành tẩu Hàn lâm viện nhà Nguyễn

Hiện vẫn còn các dấu ấn về ông tại quê nhà như khu đất cũ, lầu bình thơ, mộ phần và nhà thờ. Lầu bình thơ và mộ phần đã được xếp hạng di tích cấp quốc gia năm 1999.

Những điều ít biết về danh nhân tuổi Tý Phạm Đình Hổ

Theo cuốn Đường An Đan Loan Phạm gia thế phả của Phạm Đình Hổ do Nhà Xuất bản Văn học xuất bản năm 2019, họ Phạm đến định cư tại làng Đan Loan cho đến đời Phạm Đình Hổ là 11 đời. Làng Đan Loan trước kia giàu có nổi tiếng trong khu vực vì có nghề nhuộm cổ truyền.

Cha của Phạm Đình Hổ là Phạm Giáp, từ nhỏ đã nổi tiếng thông minh, học giỏi. Ông thi nhiều nhưng chỉ đỗ Hương cống. Ông từng dạy học ở Thăng Long, có rất nhiều học trò theo học và thành danh. Bạn bè giao tiếp với ông có nhân vật nổi tiếng như Lê Quý Đôn, Ngô Thì Sĩ. Ông có 3 người vợ, vợ thứ ba là bà Phạm Thị Xuyến mẹ của Phạm Đình Hổ, sinh được 4 người con (3 trai, 1 gái). Phạm Đình Hổ là con út. Bà cũng là con gái thuộc hàng danh gia vọng tộc.

Cụ Phạm Đình Phúc ở thôn Đan Loan, chắt đời thứ năm của Phạm Đình Hổ cho biết theo các cụ truyền lại và gia phả họ Phạm, năm Phạm Đình Hổ 11 tuổi thì cha ông mất. Tiếp sau đó 2 người anh trai rồi người mẹ của ông cũng qua đời trong sự bàng hoàng của gia đình.

Phạm Đình Hổ sinh ra trong gia đình truyền thống khoa bảng. Ông là người ham học. Ông từng học tại Quốc Tử Giám và thi đậu Sinh đồ. Thời thế không yên, ông từng về quê và đi dạy học nhiều nơi, rồi thi cử nhiều lần nhưng đều không đỗ đạt cao.

Năm 1821, khi vua Minh Mệnh ra Bắc Hà, thấy ông là người học rộng tài cao nên cử làm Hành tẩu Hàn lâm viện. Năm 1826, ông giữ chức Thừa chỉ Viện Hàn lâm, rồi đến chức Tế tửu Quốc Tử Giám (đứng đầu Quốc Tử Giám), mặc dù chỉ có bằng tú tài. Đây là trường hợp duy nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam. Năm 1832, ông từ quan và năm 1839 mất tại quê nhà.

Phạm Đình Hổ được biết đến là một nhân tài đất Bắc bởi tài học, kiến thức uyên bác, không màng vinh hoa phú quý. Ông đã để lại nhiều công trình khảo cứu về lịch sử, địa lý, phong tục tập quán, văn thơ có giá trị lớn. Các công trình khảo cứu của ông có những giá trị đặc biệt về mặt tư liệu đối với khoa học lịch sử, ngôn ngữ, triết học.

Cụ Phúc cho biết thêm trong dòng họ còn lưu truyền Phạm Đình Hổ có 1 người con trai là Phạm Đình Hồ từng làm Tri phủ huyện Vĩnh Tường. Nghe kể lại khi ông đi đến khu vực chợ Đường Cái ở Hưng Yên (nay thuộc Hà Nội) thì biết chuyện người dân làng này đang mắc tội với triều đình. Ông dâng biểu xin miễn tội. Để đền ơn, dân làng đã gả một cô gái cho ông và cô ấy sinh 1 người con trai khi ông đã 70 tuổi.

Hiện trong làng con cháu của Phạm Đình Hổ có khoảng 18 hộ, ở Hà Nội, Hải Phòng khoảng 80 hộ. Con cháu của ông nhiều người từng làm trong các cơ quan của Chính phủ, bộ, ngành Trung ương.

×