Quan Vũ chết dưới tay Tôn Quyền hay Phan Chương?

Trải nghiệm của Quan Vũ trong Trận Tương Dương – Phàn Thành là một chuỗi biến cố thăng trầm, ban đầu thắng lợi vẻ vang, sau đó lại bại trận thảm khốc. Cuối cùng, ông liều mình chạy trốn khỏi Mạch Thành nhưng vẫn không thoát khỏi số phận nghiệt ngã. Trận chiến ở Lâm Tự đã đặt dấu chấm hết cho cuộc đời ông. Cái chết của Quan Vũ đến nay vẫn khiến người ta xót xa và đặt ra câu hỏi: Ông tự sát hay bị người khác sát hại?

Quan Vũ đã bị ai hãm hại?

Nhà sử học đời Lưu Tống thời Nam Bắc - Bùi Tùng Chi tỏ ra nghi ngờ trước giả thuyết Quan Vũ bị Tôn Quyền giết. Khi chú giải cho cuốn Tam Quốc Chí, ông đã trực tiếp bác bỏ quan điểm của Thục Ký: "Tôn Quyền phái tướng Phan Chương chặn đường lui của Quan Vũ, đợi Quan Vũ đến thì lập tức chém đầu. Hơn nữa, Lâm Tự cách Giang Lăng hai ba trăm dặm, sao có thể giết Quan Vũ ngay được? Vấn đề này e rằng không cần phải bàn cãi thêm về sự sống chết của Quan Vũ nữa".

Tam Quốc Diễn Nghĩa lại dựa theo ghi chép trong Thục Ký và thêm thắt tình tiết, miêu tả sự phẫn nộ của Quan Vũ trước khi bị hành hình. Trong tiểu thuyết, Quan Vũ mắng Tôn Quyền là "con chuột mắt xanh, râu tím" và chỉ trích Tôn Quyền bội ước với mình và Lưu Bị: "Ta cùng Lưu Bị kết nghĩa vườn đào, thề phò tá nhà Hán, sao có thể cùng ngươi, kẻ phản bội nhà Hán cấu kết? Nay ta gặp nạn, chỉ có chết chứ không chịu khuất phục!".

Tam Quốc Diễn Nghĩa tuy miêu tả lời lẽ của Quan Vũ đầy phẫn uất nhưng lại bỏ qua bối cảnh lịch sử lúc bấy giờ. Mặc dù Tào Tháo phò tá Hán Hiến Đế nhưng trong mắt Lưu Bị và Tôn Quyền, Tào Tháo không phải chính thống mà là kẻ "cướp ngôi nhà Hán". Hơn nữa, việc Lưu Bị tự xưng Hán Trung Vương, Đại nguyên soái, thậm chí còn cho đúc ấn riêng, trong mắt Hán Hiến Đế cũng mang ý nghĩa phản nghịch.

Ngoài ra, tiểu thuyết còn bỏ qua một chi tiết quan trọng: Quan Vũ bị bắt vào ban đêm, làm sao rạng sáng đã có mặt trước Tôn Quyền? Liệu Tôn Quyền có chạy đến địa phận của Mã Siêu? Điều này rõ ràng là không hợp lý. Vì vậy, nếu Quan Vũ bị Tôn Quyền đích thân chém đầu thì tình tiết này rất khó thuyết phục.

Xét ở một góc độ khác, với tư cách là một vị quân chủ, liệu Tôn Quyền có hành động thiếu suy nghĩ như vậy không? Nếu bắt được Quan Vũ, Tôn Quyền hoàn toàn có thể dùng ông làm "con bài" đàm phán với Lưu Bị, buộc Lưu Bị phải thừa nhận Kinh Châu thuộc về Đông Ngô. Thậm chí, Tôn Quyền có thể dùng cách từ hôn hoặc liên hôn để thắt chặt mối quan hệ với Lưu Bị. Nếu làm như vậy, Tôn Quyền không chỉ có được con tin quan trọng là Quan Vũ mà còn chiếm ưu thế trong cuộc chiến tranh giành quyền lực.

Theo ghi chép trong Tam Quốc Chí, Cam phu nhân chưa bao giờ là chính thất của Lưu Bị, Lưu Thiện là con trưởng nhưng không phải đích trưởng. Nếu Tôn Quyền có thể đàm phán với Lưu Bị, bắt giữ Quan Vũ, có lẽ còn có thể lợi dụng sự bất mãn trong nội bộ Lưu Bị. Đáng chú ý là, việc sắp xếp quyền kế vị trong lịch sử cũng cho thấy sự phức tạp của cuộc đấu tranh quyền lực thời đại này: đích trưởng thường có quyền kế vị cao hơn.

Do đó, nếu bắt được Quan Vũ, Tôn Quyền chắc chắn sẽ thu được lợi ích chiến lược to lớn. Khả năng Quan Vũ bị bắt là có, nhưng việc Tôn Quyền giết ông gần như không thể xảy ra. Trong 5 bản ghi chép của Tam Quốc Chí, hầu hết đều chỉ đề cập đến việc Tôn Quyền "phái tướng đi giết Quan Vũ", chứ không nói rõ Quan Vũ bị Tôn Quyền đích thân xử tử.

Ví dụ, trong Vũ Đế sử ký có ghi: "Quyền tấn công và chém đầu Vũ, rồi đầu của ông được trả về." Chữ "chém đầu Vũ" ở đây không có nghĩa là Tôn Quyền trực tiếp thực hiện mà có thể là thông qua tướng lĩnh dưới quyền. Ngoài ra, Ngô Chủ Truyện có ghi, sau khi Quan Vũ bị bắt, Phan Chương, Mã Trung cùng nhau bắt sống và cuối cùng "chiếm được Kinh Châu". Từ những ghi chép này, cái chết của Quan Vũ có lẽ giống cái chết trong cuộc hỗn chiến hơn.

Nếu Quan Vũ thực sự tử trận trong hỗn chiến, điều đó có thể giải thích tại sao Phan Chương và Mã Trung không được trọng thưởng. Có thể suy đoán, việc mô tả trận chiến này có phần phóng đại và thiếu sót, cái chết của Quan Vũ có lẽ không phải là kế hoạch đã định sẵn mà là tai nạn trong chiến trận. Trong lịch sử, nhiều tướng lĩnh dù bị bắt cũng không bị giết ngay mà thường bị coi là chiến lợi phẩm để đàm phán chính trị.

Hơn nữa, xét về tính cách và cách chiến đấu của Quan Vũ, ông tuyệt đối không phải là người dễ dàng đầu hàng. Tam Quốc Chí có ghi lại, Quan Vũ biết mình bị cô lập nên cuối cùng đã quyết định bỏ Mạch Thành, chuyển sang Trương Hương. Nhưng điều này không có nghĩa là ông sẽ chủ động đầu hàng Tôn Quyền, đặc biệt là khi đối mặt với nguy hiểm tính mạng, Quan Vũ dường như thà chết chứ không chịu khuất phục.

Theo Sohu và Sina, việc Quan Vũ "giả vờ đầu hàng" vào phút cuối có thể là để đánh lạc hướng địch, chờ thời cơ phản công. Còn thuộc hạ của ông, có thể trong lúc nguy cấp đã phản bội, thậm chí có vài người vì muốn tự bảo vệ mình hoặc cầu công danh mà bán đứng Quan Vũ. Trong tình huống này, dù bị bắt nhưng Quan Vũ vẫn giữ khí tiết, cuối cùng chọn cách tự sát.

Tóm lại, bí ẩn về cái chết của Quan Vũ có lẽ phức tạp hơn chúng ta tưởng. Dù là bị bắt rồi bị chém đầu, chết trong loạn chiến hay bị thuộc hạ phản bội rồi tự sát, lịch sử vẫn để lại cho chúng ta nhiều nghi vấn, và vai trò của Tôn Quyền luôn gây tranh cãi. Nếu thực sự Tôn Quyền trực tiếp ra lệnh giết Quan Vũ, tại sao ông ta lại từ bỏ con bài chiến lược quan trọng này? Đây có lẽ là bí ẩn lớn nhất chưa có lời giải về cái chết của Quan Vũ

×