Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ, tháo gỡ các vướng mắc lâu nay

Trước khi biểu quyết, Quốc hội nghe Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Nguyễn Mạnh Hùng thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Báo cáo tóm tắt tiếp thu, chỉnh lý, giải trình dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ thúc đẩy đổi mới sáng tạo

Sau khi tiếp thu, giải trình và chỉnh lý, Dự thảo Luật đã chỉnh sửa 21 điều, bổ sung một điều mới và bãi bỏ 9 điều. Nội dung các điều, khoản của Dự thảo Luật đã thể chế hóa các chủ trương, chính sách mới của Đảng, đáp ứng các yêu cầu, mục tiêu về sửa đổi và bổ sung luật.

Bộ trưởng Bộ KH&CN Nguyễn Mạnh Hùng trình bày Báo cáo tóm tắt tiếp thu, chỉnh lý, giải trình dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ.

Dự thảo Luật Chuyển giao công nghệ lần này hướng tới mục tiêu xây dựng thị trường công nghệ hiện đại, minh bạch và hiệu quả, đồng thời thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực công nghệ và tăng sức cạnh tranh trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số.

Về đối tượng công nghệ, dự thảo mở rộng quan niệm không chỉ giới hạn trong máy móc, thiết bị mà còn bao gồm tri thức, dữ liệu, thiết kế, mô hình, thuật toán, phần mềm và trí tuệ nhân tạo, coi tất cả là đối tượng công nghệ theo nghĩa đầy đủ.

Dự thảo cũng quy định rõ các hình thức chuyển giao tài liệu công nghệ, quy trình quản lý chất lượng, tiêu chuẩn và thông số kỹ thuật, phản ánh xu thế công nghệ hiện nay khi giá trị gia tăng tập trung vào tài sản vô hình, mô hình sáng tạo linh hoạt và giải pháp số.

Về quyền sở hữu và sử dụng công nghệ, dự thảo hoàn thiện các quy định xác lập và bảo vệ quyền theo pháp luật về sở hữu trí tuệ, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, quản lý tài sản công, luật dân sự, các luật liên quan và điều ước quốc tế. Tổ chức, cá nhân có quyền sở hữu hoặc sử dụng công nghệ hợp pháp được thương mại hóa công nghệ hoặc góp vốn bằng công nghệ vào dự án đầu tư hoặc doanh nghiệp.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ được hoàn thiện theo hướng toàn diện, hiện đại và phù hợp yêu cầu phát triển của nền kinh tế số. Luật tập trung làm rõ khái niệm, mở rộng phạm vi điều chỉnh, tăng cường minh bạch trong các giao dịch công nghệ.

Việc sửa đổi này nhằm tháo gỡ các vướng mắc lâu nay trong thương mại hóa kết quả nghiên cứu, kết nối cung - cầu công nghệ và mở rộng cơ hội hợp tác giữa các chủ thể trong và ngoài nước. Một trong những thay đổi quan trọng là chuyển cách tiếp cận từ “kiểm soát” sang “thúc đẩy đổi mới sáng tạo”, tạo nên một môi trường pháp lý cởi mở và linh hoạt hơn cho hoạt động chuyển giao công nghệ.

Theo định hướng mới, công nghệ không chỉ là phương tiện sản xuất mà được coi là tài sản có giá trị, có thể định giá, góp vốn, thương mại hóa và phân chia lợi nhuận minh bạch. Các quy định liên quan đến định giá công nghệ, góp vốn bằng công nghệ, cơ chế chia sẻ rủi ro trong hợp tác nghiên cứu và phát triển (R&D) được làm rõ, tạo cơ sở cho thị trường công nghệ phát triển lành mạnh và thực chất.

Về quản lý rủi ro và thẩm định công nghệ là nội dung được nhiều đại biểu quan tâm. Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng cho biết, chủ trương của Đảng, Nhà nước là kiểm soát công nghệ lạc hậu và công nghệ có nguy cơ gây tổn hại đến sức khỏe và môi trường.

Quốc hội tiến hành biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ.

Luật quy định thẩm định công nghệ chỉ áp dụng cho dự án sử dụng công nghệ hạn chế chuyển giao hoặc có nguy cơ tác động xấu đến môi trường, nhằm phòng ngừa rủi ro ngay từ đầu. Điều này phù hợp với nguyên tắc bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng, vì các hậu quả nếu xảy ra sẽ khó khắc phục và chi phí cao hơn nhiều so với kiểm soát sớm.

Một thay đổi quan trọng là phân cấp thẩm định cho địa phương, đi kèm bộ tiêu chí quốc gia rõ ràng, công khai kết quả thẩm định và tăng cường hậu kiểm. Cách tiếp cận này giúp ngăn ngừa các rủi ro như nâng khống giá công nghệ, tiếp nhận công nghệ lạc hậu hoặc gây ô nhiễm, đồng thời không tạo rào cản cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.

Luật cũng thúc đẩy phát triển hệ thống tổ chức trung gian của thị trường công nghệ như môi giới, tư vấn, đánh giá và sàn giao dịch công nghệ. Việc chuyên nghiệp hóa các tổ chức này sẽ khắc phục các điểm yếu lâu nay và tạo nền tảng cho thị trường vận hành minh bạch, trơn tru.

Để nâng cao hiệu quả quản lý trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh, Luật đẩy mạnh chuyển đổi số trong giám sát, thống kê và công khai hoạt động chuyển giao công nghệ, đồng thời duy trì cơ chế hậu kiểm với chế tài mạnh.

Khi được triển khai đồng bộ với các luật liên quan như Luật Khoa học và Công nghệ, Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Đầu tư và Luật Doanh nghiệp, hệ thống pháp lý mới sẽ hình thành hành lang hiện đại và hiệu quả, hỗ trợ thương mại hóa công nghệ và thúc đẩy năng lực cạnh tranh quốc gia.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 1/4/2026, riêng các quy định về trình tự thủ tục chấp thuận cấp giấy phép chuyển giao công nghệ sẽ có hiệu lực thi hành ngay từ ngày luật được thông qua.

×