Sau 8 năm sống chung với bệnh khảm lá, giống sắn kháng bệnh hoàn hảo vẫn khó tìm, nông dân Tây Ninh tiếp tục chờ

Nông dân Tây Ninh mòn mỏi chờ giống sắn kháng bệnh ổn định, năng suất cao

Tây Ninh từ lâu được xem là “thủ phủ sắn” của Việt Nam, với hơn 60.000ha và hàng chục ngàn hộ dân sống bằng cây trồng này.

Thế nhưng vài năm trở lại đây, cây sắn đang lao đao vì dịch bệnh khảm lá lan rộng, khiến năng suất và hàm lượng tinh bột giảm mạnh. Dù nhiều giống mới được đưa vào khảo nghiệm, nông dân vẫn chưa tìm thấy loại nào thực sự kháng bệnh hiệu quả và ổn định.

Ông Tạ Văn Minh, nông dân xã Lộc Ninh (hợp thành từ xã Bến Củi, xã Lộc Ninh và một phần của xã Phước Minh của huyện Dương Minh Châu cũ), cho biết hiện chưa có giống sắn nào “ổn” cả về khả năng kháng bệnh, năng suất và phù hợp với đất Tây Ninh.

“Giống tốt thì lại không hợp thổ nhưỡng. Giống kháng bệnh thì chỉ kháng được 1–2 vụ rồi nhiễm lại. Năm đầu không bị thì năm sau bị. Giống sắn kháng bệnh khảm lâu dài tôi thấy chưa có", ông Minh chia sẻ.

Theo ông Minh, những giống sắn kháng được bệnh khảm thì lại bị thối cổ rễ. Khi trồng ở ruộng, điều kiện chăm sóc không tốt như trong phòng thí nghiệm, cây lại nhiễm bệnh khác. “Tìm giống kháng khảm tốt thật sự rất khó. Giống trong thí nghiệm thì khỏe, nhưng ra ngoài đồng lại yếu”, ông nói thêm.

Còn theo ông Bùi Công Ngọc, nông dân xã Tân Hội (hợp nhất từ xã Tân Hiệp và xã Tân Hội), bệnh khảm lá là nguyên nhân chính khiến cây mất sức đề kháng rồi kéo theo hàng loạt bệnh khác như thối cổ rễ, chổi rồng, xì mủ.

Tình trạng bệnh tổng hợp đang lan nhanh, gây thiệt hại lớn cho người trồng sắn. Riêng bệnh khảm lá đã xóa sổ nhiều giống sắn chủ lực của địa phương.

“Nhiều trung tâm, viện nghiên cứu đang thử nghiệm, sàng lọc các dòng sắn mới. Đã có giống bước đầu cho kết quả khả quan, nhưng để thay thế hoàn toàn thì còn cần thêm thời gian khảo nghiệm", anh Ngọc kỳ vọng.

Theo ông Nguyễn Đình Xuân - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh, virus khảm lá đã khiến năng suất sắn giảm tới 30% ở nhiều nơi.

Một số giống kháng bệnh như HN1, HN3 tuy ít nhiễm khảm nhưng hàm lượng tinh bột chỉ khoảng 18–27%, thấp hơn giống cũ nên nông dân chưa mặn mà. Đây là lý do diện tích trồng giống kháng khảm chưa thể mở rộng mạnh mẽ.

“Tỉnh Tây Ninh đang phối hợp với Viện Di truyền Nông nghiệp để khảo nghiệm các giống mới tại Dương Minh Châu và Tân Châu. Khi có kết quả tốt, sẽ nhanh chóng chuyển giao cho bà con", ông Xuân cho biết.

Doanh nghiệp và nhà khoa học cùng tìm lối ra cho giống sắn kháng bệnh khảm lá ở Tây Ninh

Công ty TNHH XNK TM CN DV Hùng Duy là 1 trong những đơn vị chế biến tinh bột sắn tại Tây Ninh. Ông Nguyễn Văn Tài – Phó Giám đốc phụ trách thu mua nguyên liệu của công ty cho biết, tình trạng thiếu nguyên liệu đang nghiêm trọng.

Tây Ninh có 65 nhà máy chế biến, mỗi nhà máy cần tương đương 55 tấn củ tươi/ngày Tính cả vụ, toàn tỉnh thiếu 7–8 triệu tấn củ, buộc doanh nghiệp phải mua từ Campuchia.

Theo ông Tài, nguyên nhân chính là năng suất sắn trong nước chỉ đạt 20,3 tấn/ha, thấp hơn nhiều so với mục tiêu 30–40 tấn/ha. “Giống sắn là yếu tố then chốt. Nếu không có giống kháng bệnh, năng suất cao, ngành sắn sẽ thiếu hụt nguyên liệu” ông Tài nói.

Công ty Hùng Duy hiện đang thử nghiệm một số giống do Viện Di truyền Nông nghiệp cung cấp, năng suất đạt 45–50 tấn/ha, hàm lượng tinh bột trên 27% và kháng tốt bệnh khảm lá. “Doanh nghiệp, nông dân và nhà khoa học cần bắt tay nhau, chia sẻ lợi ích, cùng xây dựng chuỗi giá trị sắn bền vững,” ông Tài nhấn mạnh.

Hiệp hội Sắn Việt Nam cũng cho biết, nếu không chủ động được giống và nguồn nguyên liệu, các nhà máy chế biến sẽ gặp khó. Hiện nguyên liệu trong nước chỉ đáp ứng khoảng 50% nhu cầu, buộc phải nhập khẩu từ Lào, Campuchia và Thái Lan, khiến chi phí logistics tăng cao.

Ông Lê Hữu Hùng - Phó Chủ tịch Hiệp hội Sắn Việt Nam cho rằng, “chìa khóa” nằm ở việc cải thiện giống trong nước. “Khi có giống sắn kháng bệnh khảm lá ở Tây Ninh đạt năng suất và tinh bột tốt, ngành sắn Việt Nam sẽ giữ được vị thế ngành hàng tỷ USD trên bản đồ nông sản thế giới,” ông Hùng nhấn mạnh.

GS.TS. Lê Huy Hàm - Nguyên Viện trưởng Viện Di truyền Nông nghiệp, Chủ nhiệm dự án Nghiên cứu ứng dụng chỉ thị phân tử trong chọn tạo giống sắn kháng bệnh khảm lá cho biết, dự án đang đi đúng tiến độ.

Kết quả ban đầu rất khả quan, với nhiều dòng có năng suất đạt khoảng 50 tấn/ha, hàm lượng tinh bột 26–27%, và kháng tốt virus khảm lá sắn.

Theo TS. Hàm, các chỉ thị phân tử mới sẽ giúp rút ngắn thời gian và tăng độ chính xác trong chọn tạo giống sắn. “Nhóm nghiên cứu cũng đã xây dựng bản đồ gene về các tính trạng kháng bệnh, tinh bột và phân cành, làm nền tảng cho giống sắn thế hệ mới”, TS. Hàm chia sẻ.

×