Xung đột Trung Đông và giải pháp của Chính phủ trong việc kéo giá xăng xuống thấp nhất khu vực

Là nền kinh tế có độ mở rất lớn, xuất nhập khẩu bằng gần 200% quy mô GDP (930/514 tỷ USD năm 2025), những đứt gãy từ chuỗi giá trị toàn cầu và chuỗi năng lượng trong những năm qua ảnh hưởng toàn diện, sâu sắc.

Nhưng với sự chủ động, linh hoạt của cả bộ máy chính trị, những thách thức, khó khăn đã được vượt qua, trong đó có sức ép cực lớn đối với giá xăng dầu bán lẻ trong nước, khi mức giá cao kỷ lục xăng RON 95 tăng lên gần 30.700 đồng/ lít, và dầu diesel vượt ngưỡng 33.400 đồng/ lít, dầu hoả gần 36.000 đồng/ lít (từ 23 giờ ngày 19/3).

"Bàn tay Nhà nước" kích hoạt giá xăng dầu Việt Nam thấp nhất khu vực

Ngay sau khi giá dầu thô, xăng dầu thành phẩm thế giới như "con ngựa bất kham" sau khi Mỹ, Israel tấn công Iran, hàng loạt chính sách quan trọng của Đảng, Chính phủ đã được ban hành nhằm chủ động, linh hoạt trong điều hành giá xăng dầu và nguồn cung trong nước.

Cụ thể, ngày 9/3/2026, trước chuỗi nguồn cung giá dầu thô đứt gãy sau chiến sự tại Iran, để chủ động về nguồn cung xăng dầu, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 72/2026/NĐ-CP về sửa đổi thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi đối với xăng dầu, theo hướng Việt Nam áp dụng thuế ưu đãi 0% MFN đối với các loại xăng dầu nhập khẩu từ ngày 9/3 đến hết 30/4.

Chính sách này giúp Việt Nam miễn hoàn toàn thuế nhập khẩu các loại xăng dầu từ các thị trường mà trước đây thường đánh thuế từ 10-20%, mở không gian lớn để các doanh nghiệp chủ động nguồn cung xăng dầu thành phẩm nhập về Việt Nam.

Ngay sau đó, để tạo hành lang pháp lý và không gian chính sách cho Chính phủ, ngày 20/3, Bộ Chính trị đã ban hành Kết luận số 14-KL/TW về bảo đảm nguồn cung, giá nhiên liệu ổn định trong tình hình mới, trong đó giao nhiệm vụ cho Đảng uỷ Chính phủ xem xét sử dụng ngay các công cụ chính sách tài khoá (các loại thuế, phí, chi, ứng ngân sách), chính sách tiền tệ (hỗ trợ lãi suất, vay vốn, nhu cầu ngoại tệ, chính sách quản lý giá, chính sách thương mại.

Với chủ trương của Bộ Chính trị, đây là điều kiện thuận lợi để Chính phủ, các bộ ngành sử dụng các công cụ tài khoá, chính sách tiền tệ để ổn định thị trường xăng dầu, hỗ trợ doanh nghiệp nhằm phục vụ lợi ích quốc gia.

6 ngày sau khi nghiên cứu các tác động, ngày 26/3, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 482/QĐ-TTg về việc áp dụng mức thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng, dầu và nhiên liệu bay trong trường hợp cần thiết vì lợi ích quốc gia.

Theo đó, từ 24h00 ngày 26/3 đến hết ngày 15/4, mức thuế bảo vệ môi trường đối với xăng (trừ ethanol), dầu diesel và nhiên liệu bay là 0 đồng/lít; xăng, dầu diesel và nhiên liệu bay thuộc đối tượng không phải kê khai, tính nộp thuế giá trị gia tăng nhưng được khấu trừ thuế giá trị gia tăng đầu vào; mức thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng các loại là 0%.

Một ngày sau 27/3, Chính phủ ban hành Nghị quyết 69NQ-CP và Quyết định số 483/QĐ-TTg về việc bổ sung 8.000 tỷ đồng dự toán chi NSNN năm 2026 Quỹ Bình ổn giá xăng dầu từ nguồn tăng thu ngân sách trung ương năm 2025. Như vậy, đến thời điểm hiện nay, Chính phủ đã sử dụng rất nhiều công cụ chính sách có trong tay, trong đó bao gồm chính sách thuế phí, hỗ trợ Quỹ Bình ổn giá xăng dầu.

Với quyết định miễn “trắng” thuế nhập khẩu xăng dầu, thuế bảo vệ môi trường, thuế tiêu thụ đặc biệt (với xăng), thuế VAT… các loại xăng dầu nhập khẩu, lưu thông tại Việt Nam hiện không còn gánh nặng thuế phí 25-30% như trước đây, và động thái chính sách này sẽ giúp ích rất lớn, là kế lâu dài giúp giá xăng dầu ổn định ở mức thấp.

Bộ Tài chính nhận định, với việc miễn “trắng” thuế xăng dầu sẽ làm giảm thu ngân sách Nhà nước bình quân khoảng 7.200 tỷ đồng/tháng, tương đương khoảng 144.000 tỷ đồng trong 20 ngày, kể từ 27/3 đến hết 15/4. Tuy nhiên, đây sẽ là khoản tiền quan trọng hỗ trợ người dân giảm bớt khó khăn và thúc đẩy sản xuất, kinh doanh cho doanh nghiệp. Đặc biệt, việc giảm giá bán lẻ xăng dầu tại Việt Nam là tín hiệu đáng mừng cho nền kinh tế nếu so sánh với giá xăng dầu các nước trong khu vực.

Theo Bộ Công Thương, trong ngày 26/3, giá bán xăng dầu tại nhiều nước trong khu vực so với Việt Nam đang ở ngưỡng rất cao. Tại Singapore giá xăng khoáng quy đổi ra tiền Việt là 71.357 VNĐ/lít; các nước khác xăng được Chính phủ trợ giá như Thái Lan: 28.166 VNĐ/lít; Campuchia: 35.789 VNĐ/lít; các nước Chính phủ khống chế giá như Lào, xăng hơn 47.682 VNĐ/lít; Trung Quốc xăng hơn 34.827 VNĐ/lít. Giá xăng ghi nhận từ 0 giờ ngày 27/3, giá xăng RON 95 tại Việt Nam là 24.332 VNĐ/lít.

Dầu diesel, nguồn nhiên liệu chính cho vận tải công nghiệp, ngày 26/3, giá dầu diesel tại Singapore quy đổi ra tiền Việt 76.703 VNĐ/lít; các nước trợ giá như Thái Lan: 26.471 VNĐ/lít; các nước Chính phủ khống chế giá như Campuchia, giá diesel quy đổi ra tiền Việt là 46.625 VNĐ/lít; Lào: 50.624 VNĐ/lít; Trung Quốc: 31.733 VNĐ/lít. Còn tại Việt Nam, lúc 0 giờ ngày 27/3, giá dầu diesel là 35.384 VNĐ/lít.

Như vậy, giá xăng dầu của Việt Nam hiện đang ở mức trung bình và thấp hơn so với các nước có chung đường biên giới. Đây là hiệu quả tích cực từ hàng loạt chính sách linh hoạt, chỉ đạo điều hành quyết liệt của Bộ Chính, thường trực Chính phủ và Thủ tướng.

Giải pháp dài hạn nào cho chuỗi cung ứng xăng dầu Việt Nam?

Theo giới chuyên gia, việc Chính phủ và Thủ tướng đã tận dụng tại điểm e khoản 4 Điều 13 Luật Tổ chức Chính phủ số 63/2025/QH15 quy định về nhiệm vụ và quyền hạn của Thủ tướng Chính phủ đối với giá xăng dầu là hành động kịp thời, linh hoạt.

Cụ thể, Luật Tổ chức Chính phủ quy định: “Trường hợp thật cần thiết vì lợi ích quốc gia, phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, bảo đảm tính mạng, tài sản của Nhân dân, Thủ tướng Chính phủ quyết định áp dụng các biện pháp cấp bách khác quy định của pháp luật hiện hành, báo cáo cơ quan có thẩm quyền của Đảng, Quốc hội trong thời gian gần nhất;” để đảm bảo tính cấp thiết và thực thi ngay của giải pháp.

TS Bùi Trinh, chuyên gia kinh tế độc lập cho rằng, việc giảm thu ngân sách từ miễn thuế có thời hạn với xăng dầu và chi tăng thu ngân sách hỗ trợ 8.000 tỷ đồng cho Quỹ Bình ổn trước mắt có thể ảnh hưởng đến cân đối thu chi. Tuy nhiên, hiệu quả mang lại là nền kinh tế được hưởng tối đa và tạo khoảng không gian để doanh nghiệp chủ động điều chỉnh hoạt động, cơ quan Nhà nước thuận lợi điều hành, xây dựng phương án, kịch bản ứng phó, từ đó hiệu quả tốt hơn.

“Giá xăng dầu tác động mọi ngành, lĩnh vực, nếu không có “bàn tay Nhà nước” can thiệp, chắc chắn sẽ gây tác động lớn đối với doanh nghiệp, thị trường và người dân và hậu quả còn lớn hơn”, TS Trinh nói.

Ông Trinh cho rằng, việc “hy sinh” thu ngân sách là việc vạn bất đắc dĩ, nhưng cho thấy Bộ Chính trị, Chính phủ dũng cảm chọn “bất lợi” về cơ quan quản lý, chọn thuận lợi cho doanh nghiệp, người dân. Rõ ràng đây là “hành động tích cực, phản ứng chính sách mau lẹ, dũng cảm”.

Tuy nhiên, vị chuyên gia này cho rằng: Đây mới là những giải pháp trước mắt, mang tính tình thế, chúng ta đối phó được. Về lâu về dài, không thể đem ngân sách ra để bù mãi và giảm thuế có thời gian biểu 15/4 và 30/4.

Để chống trọi với những cú sốc lớn và rủi ro trong tương lai, Việt Nam phải nghĩ sâu, làm lớn. Trong đó cần cấu trúc an ninh năng lượng chủ động, an toàn, ổn định.

“Việt Nam đang phụ thuộc đáng kể vào Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn, trong khi Nghi Sơn phụ thuộc dầu thô từ Kuwait. Chúng ta cần đa dạng nguồn cung, đa dạng đối tác từ khi đàm phán hợp đồng, bắt tay với các đối tác. Phải xây dựng kho dự trữ chiến lược, chủ động trước các nguyên liệu chiến lược. Vấn đề này không chỉ đối với xăng dầu, mà còn ở lĩnh vực điện năng, phân bón. Ngoài đứt gãy nguồn cung do chiến sự, còn chủ động đối phó thiên tai, nước biển dâng. Những biện pháp này đã và đang được Chính phủ xúc tiến thời gian khi yêu cầu nóng cho xây dựng Kho dự trữ tại Thanh Hoá hay chính sách ngoại giao năng lượng của Chính phủ”, ông Trinh phân tích.

Theo vị chuyên gia này, “cuộc chiến tại Trung Đông không chỉ là vấn đề quân sự; đó là một biến số kinh tế vĩ mô có khả năng làm chệch hướng lộ trình tăng trưởng của Việt Nam. Chúng ta không thể chỉ thụ động chờ đợi giá dầu thế giới hạ nhiệt. Thay vào đó, cần sự chủ động trong việc: Đa dạng hóa nguồn cung dầu thô để giảm sự phụ thuộc vào các khu vực địa chính trị bất ổn;  Tái cơ cấu chính sách thuế năng lượng để giảm hiệu ứng “thuế chồng thuế”; và Xây dựng cơ chế trợ giá linh hoạt dựa trên nguồn thu từ xuất khẩu dầu thô”.

Theo PGS, TS Đinh Trọng Thịnh, giảng viên cao cấp Học viện Tài chính: “An ninh năng lượng không chỉ là chuyện để đổ đầy bình, một hiện tượng minh chứng dễ dàng cho an toàn của một nền kinh tế mà là thái độ tự chủ của Chính phủ, hệ thống quản lý và tâm lý người dân khi có cú sốc bên ngoài xảy ra. Cuộc chiến của Mỹ, Israel và Iran không đơn thuần của sự xung đột chính trị mà là cuộc chiến về nguồn lực phát triển, cạnh tranh giữa các cường quốc. Chúng ta cần sớm nhận ra những vấn đề tồn tại để đưa đầu bài, giải bài toán về nguồn cung dầu thô, kho dự trữ, tái cấu trúc hệ thống phân phối, đa dạng thị trường và đặc biệt nhanh chóng chuyển đổi xanh như mệnh lệnh từ tương lai để khắc phục bớt những rủi ro từ bên ngoài”.

Ông Thịnh cho rằng: Nhìn sang các nước như Indonesia, Malaysia, Singapore hay Trung Quốc, dù có những hỗ trợ lớn từ Chính phủ, với nguồn ngân sách khổng lồ, nhưng giá xăng và đặc biệt là dầu tại các nền kinh tế này đã neo rất cao, phản ứng tức thì sau chuỗi ngày xung đột Iran và ảnh hưởng rất lớn đến kinh tế. Chúng ta là nền kinh tế mở cửa rất lớn, 200% GDP, việc giữ được mức giá như hiện nay điều đó là niềm vui rất lớn, cho thấy nỗ lực vượt bậc của bộ máy, của Chính phủ.

Ông Thịnh nói thêm, trong hai ngày 25 và ngày 27/3, giá xăng dầu trong nước được cơ quan điều hành giảm 2 lần, bình quân xăng E5 RON 92 giảm tổng cộng 6.790 đồng/lít, xăng RON 95 giảm 9.510 đồng/lít; dầu diesel giảm 4.220 đồng/lít, dầu hỏa giảm 5.070 đồng/lít, còn dầu mazut giảm 860 đồng/kg. Những con số biết nói này cho thấy sự nỗ lực vượt bậc để phát triển đất nước của cả bộ máy.

×