Bài dự thi "Việt Nam trong tôi": Người anh hùng liệt sĩ áo chàm

Hoàng Sào là một trong những người tham gia đội du kích Cam Đường sớm nhất. May mắn, nhà anh được chọn làm Trung tâm chỉ đạo xây dựng Căn cứ Cách mạng. Đó là nơi ẩn mình của các đồng chí Trần Long (2), Tô Vũ, Đinh Chiêu…, những lãnh đạo của huyện bộ, tỉnh bộ Việt Minh, được Trung ương cử lên xây dựng phong trào.

“Gần đèn thì rạng”, Hoàng Sào sớm được ảnh hưởng trực tiếp của những cán bộ hoạt động bí mật ngay tại gia đình mình. Lúc đó, địa bàn tỉnh Lao Cai đang bị địch hoàn toàn kiểm soát. Bọn lý trưởng kỳ hào, tay chân của Thực dân Pháp vẫn tiếp tục gây ra nhiều bi kịch cho người dân, như sưu cao, thuế nặng, bắt phu, bắt lính. Nhiều khi chúng ngang nhiên vào làng ghẹo gái, bắt trộm gà vịt…

Hoàng Sào được phân công nhiệm vụ đi tuyên truyền lực lượng vũ trang tại các làng Hẻo, làng Cóc, Pèng, Đá Đinh, Cáng, Tượng, Kíp Tước... Bằng những kiến thức sơ khai về độc lập dân tộc và bằng ngôn ngữ địa phương, anh đã giảng giải để đồng bào, nhất là thanh niên ở các thôn bản hiểu rằng, người Kinh, người Tày và các dân tộc phải đoàn kết, tạo thành sức mạnh để đánh Tây và bè lũ tay sai để lập ra Chính quyền Cách mạng, đem lại tự do, hạnh phúc cho nhân dân.

Một trong 8 đảng viên của Chi bộ Đảng nông thôn đầu tiên là cụ Sầm Văn Mòn, người thôn Dạ 2 đã kể lại cho tôi. Khi trở thành một trong những cán bộ nòng cốt của Khu Cách mạng, Hoàng Sào được kết nạp vào Đảng (CSĐD) mà chính ông là người giới thiệu. Do Đảng hoạt động bí mật nên việc tổ chức kết nạp cho Hoàng Sào cũng hết sức kín đáo. Vì thế nhiều người không biết Hoàng Sào là Đảng viên. Ngay cả những người thân cũng chỉ thấy, anh luôn tích cực hoạt động, tận tâm tận lực với mọi nhiệm vụ được giao, phong cách điềm đạm, chín chắn hơn…

Lúc đó có một người trong hàng ngũ địch, một cai dõng ở Sa Pa, mà chủ trương của Thượng cấp đang cần lôi kéo hắn về phía Cách mạng. Hắn tên là Vàng, thường gọi Cai Vàng. Để chuyển được lá thư hiểu dụ của Huyện bộ Việt Minh đến Cai Vàng là cực kỳ khó khăn, nguy hiểm. Hoàng Sào được giao nhiệm vụ tìm người tin cậy để chuyển thư. Sào nhớ đến Tẩn Kim Mình, một người bạn đồng niên dân tộc Dao đỏ. Mình là một thanh niên tốt, rất thân với Sào, đã được tuyên truyền cách mạng, cũng là người hoạt động rất tích cực. Mình lại là em rể của Cai Vàng. Dựa vào mối quan hệ này, Sào đã thuyết phục và được Mình đồng ý mang thư của Huyện bộ Việt Minh lên Sa Pa gặp anh rể. Sào tin rằng, nếu có vấn đề gì thì vì nể tình anh em rể mà Cai Vàng sẽ không làm to chuyện.

Nhưng cuộc sống có nhiều điều bất ngờ. Sau khi đọc thư của Huyện bộ Việt Minh Bảo Thắng, Cai Vàng như vớ được vàng. Hắn không những không nghe lời hiểu dụ để đến với cách mạng, mà trái lại vẫn cam tâm làm tay sai cho Thực dân Pháp. Hắn hy vọng chính việc này là cơ may để có thể tâng công với quan thầy, hòng tiến thêm bước đường danh vọng. Hắn bất chấp mối quan hệ anh em rể, ra lệnh bắt giam Tẩn Kim Mình. 

Bọn thuộc hạ của Cai Vàng tra tấn dã man, khiến Tẩn Kim Mình không chịu nổi, đã khai ra Hoàng Sào! Địch cho rằng, Hoàng Sào là một nhân vật đặc biệt quan trọng và là đầu mối có thể lần ra toàn bộ cơ sở hoạt động của Việt Minh trên địa bàn Lao Cai, mà lâu nay vẫn ám ảnh chúng như những bóng ma, nhưng có sức lan tỏa rất lớn trong dân chúng, khiến chúng không thể ăn ngon, ngủ yên.

Một buổi chiều Đông ảm đạm cuối năm 1948, Hoàng Sào bí mật đi tuyên truyền vũ trang ở bản về, trên vai là một bó củi để ngụy trang. Bỗng anh giật mình nghe tiếng hô đanh gọn: “Đứng lại! Hoàng Sào, anh bị bắt!...”. Một tốp lính dõng súng ống lăm le quây lấy anh, trong đó còn có mấy người quen trong xã. Chỉ huy tốp lính dõng là một người Tày ở làng Cóc, do Tổ chức của ta bố trí đưa vào hoạt động trong lòng địch. Anh ta nhìn Hoàng Sào với gương mặt rất khó tả rồi buông một câu như thanh minh: “Sào à, chúng tôi bị bắt buộc, đành phải thi hành lệnh thôi!...”

Tối hôm đó, Tổ chức (3) đã cho người bí mật bàn với người chỉ huy tốp lính dõng về kế hoạch đánh tháo cho Hoàng Sào giữa đường. Nó vừa bảo đảm cho Sào thoát nạn, vừa tránh sự nghi ngờ của địch đối với những người “thực thi công vụ”. Tuy nhiên, sau một lát đắn đo, không ngờ Sào đã dứt khoát: “Không được, nếu tôi thoát thì toàn bộ cơ sở ở đây sẽ bại lộ, địch sẽ nghi ngờ và tra tấn những người lính dõng, rất có thể trong số họ có người không chịu được sẽ phải khai ra cơ sở của ta. Và rồi địch sẽ vây ráp, càn quét, khủng bố nhân dân. Thà tôi chết để Tổ chức sống! Nếu tôi sống thì Tổ chức có thể bị bóp chết! Không được!

Sự dứt khoát của Hoàng Sào là để bảo vệ an toàn tuyệt đối cho Căn cứ địa Cách mạng. Anh biết, dù mạng sống của mình là vô giá, nhưng sự tan vỡ của Tổ chức và sự hy sinh của nhiều người còn lớn gấp bội. Thế là anh đã quyết định!…Không còn cách nào khác, các đồng chí trong Tổ chức phải ngậm ngùi vĩnh biệt Hoàng Sào! Anh đã nhắn lại với Tổ chức: “Các đồng chí cứ yên tâm, đừng lo cho tôi và dù có chết tôi cũng không để lộ đâu”.

Hoàng sào bị đưa đi biệt giam ở thị xã Lao Cai. Lúc đầu chúng hết sức dụ dỗ, hứa sẽ cho nhiều tiền, bạc trắng và quyền chức nếu chịu khai ra cơ sở của Việt Minh. Nhưng Hoàng Sào chỉ nói: “Tôi là dân đói nghèo, chỉ biết cày ruộng, lấy củi, chăn trâu, chứ không biết Việt Minh là gì”. Chúng bảo: “Thằng Tẩn Kim Mình nhận thư chuyển cho Cai Vàng từ tay mày, mà lá thư là của tên trùm Việt Minh huyện bộ Bảo Thắng. Vậy mày phải biết người đó là ai, ai đưa lá thư ấy cho mày, hiện đang ở đâu?”. Sào vẫn từ tốn trình bầy: “Có một người Kinh tôi không quen, gặp tôi đi lấy củi, thuê tiền bảo đưa cho thằng Mình làng Hẻo chuyển cho ông Cai Vàng là anh rể của nó. Tôi đang nghèo, có người cho tiền thì làm, chứ có biết họ là ai đâu?”… Biết Hoàng Sào còn trẻ, chưa vợ, chúng lại hứa, nếu nói thật thì sẽ tìm cho những cô gái đẹp nhất trong làng, trong xã, mà nếu thích gái ở ngoài phố cũng chiều… Nhưng tất cả những “chiêu mồi” như “bùa ngải” của con người cũng không lay chuyển được Sào, một nhân cách Cộng sản chân chính.

Nói về sự hy sinh kiên cường của Hoàng Sào, ông Trần Văn Sẩu, người làng Dạ, nguyên Bí thư Huyện ủy huyện Bảo Thắng kể cho tôi: Chúng đã dùng dao cứa nát bắp chân anh, rồi lấy muối chà đi xát lại! Đau đớn đến tột độ, Sào đã ngất đi, tỉnh lại nhiều lần. Nhưng bọn chúng không cạy nổi răng anh để kiếm một chút thông tin dù nhỏ nhất về căn cứ địa cách mạng Cam Đường, về những cán bộ Việt Minh thường xuyên ở nhà anh. Chúng vừa tra khảo vừa cắt gân Sào!... Nhưng anh vẫn tâm nguyện câu nói của mình: “Thà tôi chết để Tổ chức sống…” cùng lời nhắn lại lúc chia tay: “Các đồng chí cứ yên tâm, đừng lo cho tôi và dù có chết tôi cũng không để lộ đâu”.

Sau khi bị tra tấn rất dã man ở bốt Cốc Lếu, cũng như nhiều chiến sĩ Cộng sản bất khuất trước đó, biết không thể khuất phục được, ngày 13 tháng 12 năm 1948, chúng đã nhét Hoàng Sào vào cái bao tải mang ra cầu “Giời Ơi” (4), buộc đá vào rồi buông xuống sông Hồng!

Lại một lần nữa dòng sông quặn mình đón lấy thi thể đau thương của một người anh hùng vào lòng! Nước sông đỏ lựng như máu vẫn cuồn cuộn chảy…

Năm 2009, Hoàng Sào được Chủ tịch nước truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.

****

Chú thích:

(1): “Lao Cai”: tên tỉnh trước năm tái lập năm 1991. Sau năm 1991, tên chính thức là Lào Cai

(2): Ông Trần Long (1928 – 2024), nguyên Bí thư đầu tiên của Đảng bộ Bảo Thắng (Lào Cai) khi thành lập 15/10/1948. Sau ông được chuyển lên làm Trưởng ty Công an Lào Cai một thời gian rồi về công tác ở Bộ CA cho đến khi nghỉ hưu.

(3) Do hoạt động bí mật, nên trong thời kỳ này đảng viên chỉ dùng từ “Tổ chức” thay cho từ “Đảng”.

(4) Cây cầu Cốc Lếu (thị xã Lào Cai) thời kỳ đó được những người dn quanh vùng gọi là “cầu Giời Ơi”, vì họ được chứng kiến nhiều chiến sĩ Cách mạng bị địch tra tấn đến chết và mang ra cầu này buông sông. Mỗi lần như thế, đâu đó lại có tiếng kêu lên “Giời ơi”!

Nhân dịp kỷ niệm 80 năm ngày Quốc khánh, Báo NTNN/Điện tử Dân Việt tổ chức cuộc thi viết "Việt Nam trong tôi", nhằm tạo một bức tranh đa sắc về hành trình 80 năm của đất nước – từ ngày khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đến một Việt Nam hòa bình, vươn mình mạnh mẽ hôm nay.

Xem Thể lệ cuộc thi tại đây.

×