Căn bệnh đã biến mất khỏi Việt Nam cách đây 25 năm mới bùng phát tại Lào nguy hiểm thế nào?

Bại liệt là bệnh nhiễm trùng virus cực kỳ lây lan nhưng ca nhiễm lại âm thầm

Ngày 12/12, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương đã chủ trì hội nghị trực tuyến toàn quốc về công tác phòng chống bệnh bại liệt.

Theo thông tin từ Cục Phòng bệnh - Bộ Y tế, tại tỉnh Svannakhet của Lào đã ghi nhận 1 trường hợp liệt mềm cấp và 2 trường hợp trẻ khỏe mạnh tiếp xúc với trẻ liệt mềm cấp có kết quả dương tính với virus bại liệt týp 1 biến đổi gen có nguồn gốc từ vắc xin (VDPV1).

Từ năm 2000, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã công nhận Việt Nam thanh toán bệnh bại liệt và ghi nhận nỗ lực của Việt Nam trong việc bảo vệ thành quả này trong suốt thời gian qua. Trước diễn biến dịch bại liệt tại Lào, WHO đánh giá tại thời điểm hiện tại Việt Nam là một trong các quốc gia có nguy cơ cao xâm nhập virus bại liệt, đe dọa thành quả thanh toán bại liệt đã đạt được. Vậy virus bại liệt biến đổi gene nguy hiểm ra sao?

Liên quan đến vấn đề này, trao đổi với PV Dân Việt, bác sĩ CKI Lê Văn Thiệu, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương nhấn mạnh, bại liệt là một bệnh nhiễm trùng virus cực kỳ lây lan và nguy hiểm. Điều đáng lo ngại nhất là phần lớn các ca nhiễm lại âm thầm.

Theo bác sĩ Thiệu, có đến 90% người nhiễm virus bại liệt không có bất kỳ triệu chứng nào hoặc chỉ có triệu chứng rất nhẹ, thoáng qua, dễ bị nhầm lẫn với cảm cúm thông thường. Chính những người mang virus không triệu chứng này lại là nguồn lây lan chính trong cộng đồng.

“Các triệu chứng này thường kéo dài từ 2-10 ngày và hầu hết đều hồi phục hoàn toàn trong hầu hết các trường hợp. Tuy nhiên, trong số các trường hợp còn lại, virus gây ra chứng liệt, thường là liệt chân, và thường là vĩnh viễn. Chứng liệt có thể xảy ra nhanh chóng chỉ trong vòng vài giờ sau khi nhiễm bệnh. Trong số những người bị liệt, 5-10% tử vong khi các cơ hô hấp của họ bị tê liệt”, bác sĩ Thiệu nhấn mạnh.

Bác sĩ Thiệu cho hay, hiện nay không có biện pháp điều trị đặc hiệu, tiêm phòng vắc xin là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất.

“Hiện nay, chương trình tiêm chủng mở rộng đang sử dụng song song hai loại vắc xin: OPV (dạng uống, sống giảm độc lực) và IPV (dạng tiêm, bất hoạt). Trẻ nhỏ cần được uống OPV và tiêm IPV đúng lịch để đạt miễn dịch bền vững, ngăn chặn nguy cơ lây nhiễm. Các chuyên gia khuyến cáo, nếu tiêm đủ liều, vắc xin có thể bảo vệ đến 99% khỏi nguy cơ liệt do vi rút Polio”, bác sĩ Thiệu chia sẻ thêm.

8 tỉnh thành có nguy cơ mắc bại liệt cao

Theo đánh giá của Chương trình Tiêm chủng mở rộng, Việt Nam hiện có 8 tỉnh được WHO xếp nhóm nguy cơ cao, giáp Lào như Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Sơn La, Điện Biên, Quảng Trị, Quảng Ngãi và Đắk Lắk.

PGS.TS Phạm Quang Thái, Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương cho biết, các địa phương cần khẩn trương nâng tỉ lệ tiêm chủng bại liệt lên mức tối thiểu 95% ở quy mô toàn tỉnh, đồng thời rà soát và tiêm bù cho trẻ chưa đủ mũi, đặc biệt ở khu vực biên giới, vùng có nguy cơ cao.

Theo Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), Việt Nam đang đối mặt với hàng loạt yếu tố nguy cơ khiến khả năng xâm nhập của virus tăng cao. Trong đó, đáng chú ý nhất là lưu lượng di chuyển lớn giữa Việt Nam – Lào, điều kiện vệ sinh môi trường nhiều nơi còn bất cập; ảnh hưởng của mưa lũ kéo dài trong năm; cộng với nhu cầu đi lại, giao thương tăng mạnh khi Tết Nguyên đán cận kề. Những yếu tố này làm gia tăng nguy cơ virus bại liệt xâm nhập và lan rộng nếu không được kiểm soát chặt chẽ.

Ngành y tế đang liên tục cập nhật thông tin từ WHO, phối hợp với các Viện Vệ sinh dịch tễ và Viện Pasteur để hỗ trợ các địa phương tăng cường giám sát. Các tỉnh, thành phố được yêu cầu xây dựng kế hoạch ứng phó theo phương châm “4 tại chỗ”, đẩy mạnh truyền thông nâng cao nhận thức, rà soát nguồn lực và triển khai tiêm chủng bù, tiêm vét cho nhóm trẻ chưa được tiêm đủ liều.

Tại hội nghị, đại diện WHO cho biết năm 2025 đánh dấu 25 năm Việt Nam và khu vực Tây Thái Bình Dương không ghi nhận ca bại liệt hoang dại. Tuy nhiên, nguy cơ vẫn luôn hiện hữu khi nhiều ổ dịch do vi rút biến đổi gen (cVDPV) xuất hiện tại Indonesia (giai đoạn 2022–2025), Papua New Guinea (2025) và mới nhất là Lào. Những diễn biến này cho thấy các quốc gia dù đã thanh toán bệnh bại liệt vẫn có thể bị đe dọa nếu tỷ lệ tiêm chủng giảm hoặc virus tái xuất hiện từ các vùng dịch.

WHO khuyến nghị Việt Nam cần triển khai khẩn cấp chiến dịch tiêm bổ sung vắc xin bại liệt tại các tỉnh có nguy cơ cao; tăng cường tiêm bù và tiêm vét tại các khu vực còn lại; đồng thời xây dựng kế hoạch ứng phó toàn diện từ tiêm chủng, giám sát, xét nghiệm đến phối hợp xuyên biên giới. Bên cạnh đó, WHO đề nghị Việt Nam chia sẻ thông tin kịp thời với các đối tác toàn cầu để nhận hỗ trợ khi cần thiết.

Cùng với các giải pháp chuyên môn, Luật Phòng bệnh truyền nhiễm vừa được Quốc hội thông qua cũng cần sớm ban hành Nghị định và Thông tư hướng dẫn, tạo hành lang pháp lý đầy đủ cho các hoạt động ứng phó với bệnh bại liệt cũng như các dịch bệnh nguy hiểm khác trong thời gian tới.

×