Cơ chế EPR, giải pháp góp phần xử lý triệt để bao bì thuốc bảo vệ thực vật

Bao bì thuốc bảo vệ thực vật và “điểm nghẽn” môi trường từ thực tiễn

Ngày 14/4, tại tỉnh Đắk Lắk, Cục Môi trường, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Sở Nông nghiệp và Môi trường Đắk Lắk phối hợp với Báo Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Diễn đàn “Phổ biến quy định EPR đối với sản phẩm thuốc bảo vệ thực vật (BVTV), phân bón và cơ chế hỗ trợ hoạt động xử lý bao bì thuốc BVTV tại các địa phương”.

Diễn đàn được tổ chức theo hình thức trực tiếp và trực tuyến, quy tụ đại diện cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và các tổ chức quốc tế.

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, ông Trần Văn Cao, Phó Tổng Biên tập Báo NN&MT, cho biết, EPR là cách tiếp cận chính sách môi trường tiến bộ, mở rộng trách nhiệm của doanh nghiệp đối với toàn bộ vòng đời sản phẩm, bao gồm cả giai đoạn sau sử dụng. Qua đó trở thành công cụ quan trọng thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững.

“Đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp, cơ chế này ngày càng giữ vai trò quan trọng, giúp nhà sản xuất, nhập khẩu thực hiện trách nhiệm trong giảm thiểu tác động của hoạt động canh tác tới môi trường, là một trụ cột của phát triển nông nghiệp bền vững. EPR không phải là một loại thuế mà là cơ chế trách nhiệm, trong đó nghĩa vụ đóng góp cần được thực hiện công bằng giữa các doanh nghiệp”, ông Trần Văn Cao nhấn mạnh.

Theo ông Lương Ngọc Quang , Phó Trưởng phòng An toàn thực phẩm và Môi trường (Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật), trong ba năm từ 2022-2024, cả nước đã thu gom gần 2.500 tấn bao gói thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng, nhưng vẫn còn hơn 550 tấn chưa được xử lý.

Hệ thống pháp lý hiện hành áp dụng nguyên tắc “người gây ô nhiễm phải trả tiền” và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn. Các quy định yêu cầu bao bì sau sử dụng phải được thu gom vào bể chứa chuyên dụng, vận chuyển đến nơi xử lý trong vòng 12 tháng và chỉ các đơn vị có giấy phép mới được xử lý.

Ông Quang đánh giá, nguyên nhân lớn vẫn nằm ở nhận thức và thói quen. Tình trạng vứt bỏ bao bì trên đồng ruộng, kênh mương còn phổ biến, phản ánh thói quen “tiện đâu vứt đấy”, gây nguy cơ ô nhiễm đất và nguồn nước. Bên cạnh đó, hạ tầng thu gom chưa đáp ứng yêu cầu, nhiều bể chứa thiếu hoặc xây dựng không đúng chuẩn.

Vấn đề kinh phí được xem là điểm nghẽn lớn nhất. “Nhiều địa phương thu gom bao bì nhưng không đủ nguồn lực để vận chuyển và xử lý theo quy định, trong khi cơ chế hỗ trợ còn thiếu rõ ràng”, ông Quang nói.

Cần cơ chế minh bạch, đồng bộ để EPR đi vào thực tiễn xử lý hiệu quả bao bì thuốc bảo vệ thực vật

Tại diễn đàn, nhiều ý kiến cho rằng để EPR phát huy hiệu quả, cần hoàn thiện cơ chế tài chính minh bạch và phân bổ nguồn lực hợp lý.

Ông Andrew Ward, đại diện CropLife Quốc tế, cho biết việc quản lý bao bì thuốc BVTV phức tạp hơn các loại rác thải khác, đòi hỏi người nông dân phải tuân thủ quy trình sử dụng an toàn như rửa bao bì nhiều lần, đục thủng và đưa về điểm thu gom riêng biệt. Do đó, EPR cần gắn liền với đào tạo và nâng cao nhận thức.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, với cơ chế rõ ràng và sự tham gia đầy đủ của các bên, hiệu quả thu gom có thể đạt rất cao, như tại Brazil lên tới 90%.

Ở góc độ địa phương, ông Nguyễn Hắc Hiển – Chi Cục trưởng Chi cục Trồng trọt và BVTV Đắk Lắk – đề xuất đẩy mạnh tuyên truyền theo hướng dễ hiểu, gắn với thực hành; đồng thời tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm và quy định rõ trách nhiệm của các cơ sở kinh doanh.

Trong khi đó, TS Phạm Tuấn Anh, nguyên Giám đốc Sở NN&PTNT Đắk Nông, cho biết đằng sau những “mùa vàng” bội thu là hàng chục nghìn tấn bao bì thuốc BVTV và chất thải rắn phát sinh mỗi năm, trong khi tỷ lệ thu gom còn rất thấp, chỉ khoảng 30% và thậm chí dưới 10% ở vùng sâu, vùng xa.

Theo ông Phạm Tuấn Anh, chúng ta không chỉ đo lường sản lượng thu hoạch mà còn phải tính đến lượng chất thải phát sinh và “sức khỏe” của đất như một chỉ số phát triển bền vững.

“Nông dân không tạo ra rác mà chỉ mua các giải pháp để bảo vệ cây trồng. Sự đứt gãy hệ thống nằm ở việc thiếu khâu xử lý sau thu gom, cùng các khoảng trống tài chính của vận chuyển và xử lý chất thải nguy hại”, ông nhấn mạnh.

TS Phạm Tuấn Anh đề xuất phía nhà sản xuất đóng góp nguồn lực cho toàn bộ vòng đời sản phẩm, bao gồm cả giai đoạn sau sử dụng. Cụ thể, minh bạch và phân bổ trực tiếp nguồn quỹ EPR tới các tổ thu gom cấp cơ sở thay vì bị kẹt lại trong thủ tục; gắn trách nhiệm thu hồi bao bì với điều kiện kinh doanh của các đại lý. Đồng thời, thí điểm cơ chế ký quỹ môi trường, trong đó doanh nghiệp sẽ được hoàn trả chi phí dựa trên tỷ lệ thu hồi thực tế.

Bà Đặng Thị Thủy, Phó Giám đốc Sở NN&MT Đắk Lắk, cho biết đơn vị sẽ tham mưu UBND tỉnh xây dựng hệ thống thu gom, xử lý đồng bộ, gắn trách nhiệm cụ thể cho chính quyền cấp xã, hợp tác xã và các đại lý vật tư nông nghiệp.

Bà Thủy cũng đề nghị các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp sản xuất bao bì, cần quan tâm hơn đến thiết kế và xử lý bao bì sau sử dụng, nhằm giảm thiểu tác động đến môi trường. Trách nhiệm không thuộc riêng bên nào mà cần sự phối hợp đồng bộ giữa nhà nước, doanh nghiệp và người nông dân.

Theo bà Nguyễn Thị Thu Hương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, thời gian qua, nhiều địa phương như Đồng Tháp, Đắk Lắk đã triển khai nhiều mô hình hiệu quả như “cánh đồng không rác thải”, chương trình đổi bao bì lấy quà, xây dựng hàng nghìn điểm thu gom và tổ chức nhiều lớp tập huấn cho người dân. Doanh nghiệp và hợp tác xã cũng tích cực tham gia, từng bước hình thành ý thức trách nhiệm trong cộng đồng sản xuất nông nghiệp.

Tuy nhiên, bên cạnh các kết quả đạt được, hệ thống thu gom và xử lý vẫn còn nhiều hạn chế. Mạng lưới thu gom chưa hoàn chỉnh, cơ chế xử lý chưa thống nhất, trong khi nhận thức của một bộ phận người dân vẫn cần tiếp tục được nâng cao.

Để nâng cao hiệu quả thu gom và xử lý, lãnh đạo Cục Trồng trọt và BVTV cho biết sẽ đẩy mạnh nghiên cứu, phân loại rõ tính chất từng loại chất thải nhằm lựa chọn phương thức xử lý phù hợp, vừa đảm bảo an toàn môi trường, vừa tối ưu chi phí cho người dân.

EPR – Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất
EPR (Extended Producer Responsibility) là cơ chế “trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhập khẩu”, theo đó doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm đối với toàn bộ vòng đời sản phẩm, bao gồm cả giai đoạn sau sử dụng. Cơ chế này góp phần thực hiện nguyên tắc “người gây ô nhiễm phải trả tiền” và thúc đẩy quản lý theo vòng đời sản phẩm, nền tảng của kinh tế tuần hoàn.

Tại Việt Nam, EPR đã được luật hóa trong Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, tạo cơ sở pháp lý để chuyển đổi sang mô hình quản lý chất thải bền vững, trong đó doanh nghiệp tham gia chủ động và có trách nhiệm hơn trong chuỗi giá trị sau tiêu dùng. Ngày 1/4/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 110/2026/NĐ-CP quy định chi tiết về trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì và xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu.

×