Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác&PTNT kiến nghị 3 nhóm giải pháp xây dựng nông dân chuyên nghiệp gắn với chuyển đổi xanh

Phóng viên Dân Việt có cuộc trao đổi với ông Lê Đức Thịnh – Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) về tầm quan trọng của việc xây dựng, hình thành thế hệ nông dân số, nông dân xanh cũng như định hướng xây dựng lớp nông dân chuyên nghiệp, hiện đại trong giai đoạn mới.

Thưa ông, xu hướng chuyển đổi số trong nông nghiệp đang diễn ra mạnh mẽ. Ông đánh giá thế nào về tầm quan trọng và sự cần thiết của việc xây dựng người nông dân số, nông dân xanh hiện nay?

- Muốn đánh giá đúng nhu cầu và sự cần thiết của việc hình thành thế hệ nông dân sản xuất xanh, giảm phát thải và ứng dụng công nghệ số, cần nhìn vào bối cảnh phát triển nông nghiệp thời gian tới với bốn nhóm vấn đề lớn.

Thứ nhất, sản xuất nông nghiệp và nền kinh tế nói chung đang chịu sức ép rất lớn về đổi mới mô hình tăng trưởng. Những lợi thế truyền thống như tài nguyên rẻ, lao động rẻ, đất đai dồi dào không còn phát huy như trước. Động lực tăng trưởng mới buộc phải dựa vào khoa học – công nghệ, chuyển đổi số và đáp ứng xu thế tiêu dùng sản phẩm xanh.

Thứ hai, nông nghiệp Việt Nam có độ mở rất lớn với kim ngạch xuất khẩu 60–70 tỷ USD/năm, thị trường trải rộng gần 200 quốc gia và vùng lãnh thổ. Thị trường thế giới ngày càng đòi hỏi truy xuất nguồn gốc, tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế, sản xuất có trách nhiệm, không sử dụng lao động trẻ em, không phá rừng… Những rào cản này chỉ có thể vượt qua khi chúng ta chuyển mô hình sản xuất từ thâm dụng đầu vào (phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, lao động…) sang mô hình xanh, sạch, gắn với công nghệ số để đảm bảo minh bạch và chuẩn hóa.

Thứ ba, sự thay đổi mạnh mẽ của khoa học – công nghệ đặt ra yêu cầu mới cho người nông dân. Họ không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm, mà phải nắm bắt công nghệ số, mô hình kinh tế tuần hoàn, mô hình giảm phát thải… để đủ sức cạnh tranh trên thị trường.

Thứ tư, thách thức về nguồn lực và tri thức. Nguồn tín dụng hiện nay ưu tiên tín dụng xanh; trong khi đó nông dân buộc phải tham gia các khóa đào tạo về công nghệ số và phương thức sản xuất hiện đại. Xu hướng trong nước và thế giới đều tập trung đào tạo, huấn luyện nông dân để họ chủ động về công nghệ số, có kiến thức, có khả năng tiếp cận công nghệ mới, sản xuất nông nghiệp xanh.

Bốn nhóm vấn đề nêu trên đặt ra yêu cầu thế hệ nông dân mới phải chuyên nghiệp hơn, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, hướng đến sản xuất xanh – sạch – giảm phát thải, đáp ứng các định hướng lớn của Đảng và Chiến lược phát triển nông nghiệp, nông thôn bền vững đến năm 2030, tầm nhìn 2050.

Từ những phân tích trên, xin ông cho biết thời gian qua Cục Kinh tế hợp tác và PTNT đã và đang triển khai những chương trình, mô hình, giải pháp gì để hỗ trợ nông dân tiếp cận công nghệ số và chuyển đổi xanh, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa?

- Cục đã tham mưu Bộ và Chính phủ triển khai nhiều nhóm nhiệm vụ lớn, trong đó có 5 nội dung chính.

Thứ nhất là hoàn thiện thể chế và chính sách, đặc biệt trong công tác đào tạo nghề. Chúng tôi đã thiết kế các chương trình đào tạo Giám đốc HTX, chương trình dạy nghề cho nông dân, tập trung vào các nghề mới liên quan đến công nghệ số và sản xuất xanh. Cục cũng phối hợp với các trường nghề biên soạn giáo trình đào tạo nghề nông nghiệp xanh – số, xây dựng chuẩn đầu ra. Hiện đã có gần 20 nghề liên quan đến xanh và số được đưa vào đào tạo và sẽ tiếp tục hoàn thiện trong thời gian tới.

Tại Diễn đàn kinh tế hợp tác, hợp tác xã năm 2025 diễn ra ngày 28/11, Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng đã đồng ý giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng Chương trình đào tạo nông dân chuyên nghiệp trong năm 2026 – nền tảng quan trọng cho quá trình hiện đại hóa nông nghiệp.

Thứ hai, Cục tham mưu Bộ xây dựng Chương trình nông dân chuyên nghiệp – nông dân xanh – nông dân số, trong đó chú trọng vai trò của hợp tác xã như “lò luyện nông dân số”. Các mô hình kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh, kinh tế số đều đòi hỏi sự liên kết và tổ chức sản xuất quy mô lớn, vì vậy HTX giữ vai trò trung tâm.

Chúng tôi đang xây dựng nền tảng số dùng chung cho kinh tế tập thể, giúp HTX có bộ công cụ chuyển đổi số và chia sẻ dữ liệu với doanh nghiệp, nông dân. Đồng thời, Cục hỗ trợ cấp miễn phí ba phần mềm: quản trị – kế toán HTX, truy xuất nguồn gốc và bán hàng.

Thứ ba là đào tạo kỹ năng cho nông dân. Cục đã xây dựng hàng chục chuẩn đầu ra nghề mới phù hợp với yêu cầu chuyển đổi xanh – số.

Thứ tư, Cục tham mưu với Bộ ký kết với Ngân hàng Nhà nước để thúc đẩy tín dụng xanh, tín dụng số nhằm tạo nguồn lực cho nông nghiệp. Hai ngành đang phối hợp chặt chẽ để đẩy nhanh giải ngân, nhất là trong các đề án lớn như Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao hay phát triển vùng nguyên liệu.

Thứ năm, Cục phối hợp với Cục Chuyển đổi số của Bộ xây dựng kiến trúc chuẩn số cho toàn ngành; đồng thời đăng ký xây dựng 9 cơ sở dữ liệu đến năm 2030 như dữ liệu làng nghề, ngành nghề, nền tảng số HTX, dữ liệu đào tạo nghề, cơ giới hóa…

Theo ông, đâu là những rào cản lớn nhất khiến nông dân khó chuyển đổi từ sản xuất truyền thống sang sản xuất số và sản xuất xanh va chúng ta cần có chính sách gì để tháo gỡ?

Khó khăn đầu tiên là tư duy. Nhận thức về chuyển đổi xanh và chuyển đổi số đã thay đổi nhiều, nhưng từ nhận thức đến quyết tâm ứng dụng vào thực tiễn lại là vấn đề khác. Cả cơ quan quản lý và nông dân đều phải đổi mới tư duy sản xuất.

Việt Nam là một quốc gia có thuận lợi trong chuyển đổi số khi hệ thống mạng internet và hạ tầng tốt và bà con nông dân đã dùng rất nhiều các máy, thế nhưng câu chuyện chuyển đổi số phải quan tâm đến mô hình sản xuất. Khi chúng ta chuyển đổi mô hình sản xuất thì nó sẽ phải đi thẳng vào chuyển đổi xanh và chuyển đổi số và các cơ quan Nhà nước, chính quyền địa phương phải hỗ trợ cho quá trình thực thi hóa.

Khó khăn thứ hai là kiến thức và kỹ năng. Việc đào tạo đồng loạt cho hàng triệu nông dân là thách thức rất lớn. Vì vậy, chúng ta phải lựa chọn ngành hàng, vùng trọng điểm, mô hình tiêu biểu để tập trung đào tạo trước.

Thứ ba là nguồn lực đầu tư. Chuyển đổi xanh – chuyển đổi số không chỉ là mua điện thoại thông minh, mà đòi hỏi đầu tư cho cải tạo hạ tầng, máy móc, công nghệ. Ví dụ sản xuất lúa giảm phát thải ở đồng bằng sông Cửu Long cần mặt ruộng bằng phẳng, hệ thống thủy lợi phù hợp. Hay phụ phẩm nông nghiệp muốn được coi là tài nguyên thì phải có máy móc thu gom, chế biến. Hiện nguồn lực này còn hạn chế.

Thứ tư là chuyển đổi mô hình sản xuất theo chuỗi giá trị xanh. Không chỉ nông dân xanh, mà HTX và doanh nghiệp cũng phải xanh. Việc liên kết này còn nhiều vướng mắc, và chúng tôi đang kiến nghị sửa Nghị định 98/2018/NĐ-CP để tháo gỡ các rào cản trong phát triển chuỗi giá trị xanh.

Ông có kiến nghị gì nhằm xây dựng lớp nông dân chuyên nghiệp, hiện đại gắn với chuyển đổi xanh, chuyển đổi số?

- Việc xây dựng thế hệ nông dân số – nông dân xanh là xu thế không thể đảo ngược, phù hợp với định hướng lớn của Đảng và Chính phủ.

Chúng tôi kiến nghị Thủ tướng ba nhóm giải pháp.

Thứ nhất, tập trung tổ chức lại sản xuất, xác định ngành hàng và vùng có lợi thế để ưu tiên đầu tư hạ tầng, dữ liệu phục vụ chuyển đổi xanh – số.

Thứ hai, xây dựng chương trình đào tạo riêng cho thế hệ nông dân mới, giúp họ có tư duy hiện đại, kỹ năng ứng dụng khoa học công nghệ, quản trị sản xuất và kết nối thị trường.

Thứ ba, hoàn thiện chính sách về nguồn lực – đặc biệt là tín dụng. Khi nông dân được đào tạo, có chứng chỉ và kỹ năng, họ cần được hỗ trợ vốn để khởi nghiệp, mở rộng sản xuất theo mô hình xanh – số.

Ba nhóm giải pháp này sẽ góp phần hình thành lớp nông dân chuyên nghiệp, nông dân xanh, nông dân số trong giai đoạn tới.

Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi thú vị này!

×