Cướp ngân hàng: Trong hòm hoặc sau song sắt

Berlin – nhân vật phản anh hùng - cực đoan nhưng tỉnh táo bậc nhất trong phim Money Heist (tựa tiếng Việt là Phi vụ triệu đô, một loạt phim truyền hình nổi tiếng của Tây Ban Nha của đạo diễn Álex Pina chiếu trên nền tảng Netflix - NV) – từng nói một câu lạnh đến gai người: “Đừng tin vào những kết thúc có hậu. Những người như chúng ta không kết thúc ở bãi biển với ly cocktail… mà ở trong hòm hoặc sau song sắt".

Đặt câu nói ấy vào vụ cướp ngân hàng tại Trà Bá (Gia Lai), nó giống y một bản tóm tắt thực tế – ngắn, gọn và tàn nhẫn.

Vụ Trà Bá không phải là điều gì quá mới lạ trong lịch sử án hình sự Việt Nam. Một phòng giao dịch ngân hàng, vài phút hỗn loạn, hung khí mang tính đe dọa, tiền bị lấy đi, rồi các đối tượng nhanh chóng rời khỏi hiện trường. Nếu là phim, đó có thể là mở đầu cho một chuỗi cao trào. Nhưng trong đời thực, nhất là ở Việt Nam, đó thường chỉ là điểm khởi đầu của một chuyên án mà hồi kết đã được dự đoán từ trước.

Sự thật là: Cướp ngân hàng ở Việt Nam gần như không có “cửa thoát”. Không phải vì kẻ gây án thiếu liều lĩnh, mà vì hệ thống phòng ngừa và truy vết được thiết kế để không dành đất diễn cho những ảo tưởng kiểu Hollywood. Camera an ninh, dữ liệu giao thông, kiểm soát cư trú, hệ thống ngân hàng kết nối trực tiếp với lực lượng công an – tất cả tạo thành một mạng lưới mà càng vùng vẫy, kẻ cướp càng nhanh cạn đường.

Trong phim truyền hình Money Heist, Giáo sư (The Professor) là người tự tin nhất, tính toán nhất, và cũng là người sớm nhận ra giới hạn của mình. Có lúc ông buộc phải thừa nhận một thực tế cay đắng: “Trong một phi vụ cướp, thời gian không đứng về phía chúng ta. Mỗi giây trôi qua là một bước gần hơn tới nhà tù…”.

Bỏ lớp áo điện ảnh, diễn ngôn ấy phản ánh chính xác logic của các vụ cướp ngân hàng ngoài đời thực. Sau khoảnh khắc gây án, đồng hồ không chạy cho kẻ cướp, mà chạy cho lực lượng truy bắt.

Nhìn từ thực tế, tuyệt đại đa số các vụ cướp ngân hàng ở Việt Nam đều kết thúc rất nhanh. Có vụ chỉ sau vài chục giờ, có vụ vài ngày. Vụ cướp ngân hàng ở Gia Lai có thể là một cá biệt về thời gian. Nhưng dù nhanh hay chậm, điểm chung vẫn là: Nghi phạm tra tay vào còng.

Vụ Trà Bá cũng không nằm ngoài quỹ đạo đó. Những gì diễn ra sau vụ cướp – từ việc truy dấu phương tiện, rà soát mối quan hệ, khoanh vùng địa bàn, cho đến bắt giữ nghi phạm – chỉ là các bước kỹ thuật trong một tiến trình đã quen thuộc với lực lượng điều tra. Khoảng thời gian lẩn trốn, thật ra- chỉ là độ trễ, là câu chuyện sớm muộn.

Sự khác biệt lớn nhất giữa phim ảnh và đời thực nằm ở chỗ: Trên phim, kẻ cướp được xây dựng như trung tâm vũ trụ, còn hệ thống bảo vệ thường bị làm cho chậm chạp để tăng kịch tính. Ngoài đời, thì ngược lại. Hệ thống mới là nhân vật chính, còn kẻ cướp thường chỉ là những cá nhân bị dồn nén bởi nợ nần, bế tắc, hoặc ảo tưởng về một cú “đổi đời nhanh”. Chính ảo tưởng ấy mới là thứ khiến họ đánh mất khả năng phán đoán.

Berlin hiểu điều đó. Giáo sư cũng hiểu điều đó. Bởi sau mọi kế hoạch tinh vi, thứ không thể kiểm soát nhất vẫn là thời gian và con người. Và khi thời gian đứng về phía pháp luật, thì mọi “thiên tài tội phạm” đều trở nên rất đời thường – với những sai sót nhỏ nhưng chí mạng.

Có một câu thoại khác của Giáo sư ít được nhắc tới, nhưng lại phù hợp một cách đáng buồn với các vụ cướp ngoài đời: “Chúng ta là những kẻ chạy trốn, và kẻ chạy trốn thì không bao giờ có nhà".

Ở Việt Nam, điều này càng rõ. Không có nơi trú ẩn lâu dài cho kẻ phạm tội. Không có vùng xám để biến mất. Mỗi bước chạy chỉ là rời xa hiện trường, chứ không phải rời xa hệ thống đang siết dần.

Vì thế, khi nhìn lại vụ cướp ngân hàng ở Trà Bá, điều đáng nói nhất không nằm ở số tiền bị lấy đi, cũng không nằm ở mức độ liều lĩnh. Điều đáng nói nằm ở tính tất yếu của kết cục. Một kết cục đã được “viết sẵn” ngay từ khoảnh khắc các đối tượng chọn bước vào ngân hàng với ý định phạm tội.

Trên phim, người ta có thể tắt màn hình trước đoạn kết để giữ lại ảo tưởng về tự do. Ngoài đời, không có nút “pause”, cũng không có cảnh hậu trường. Pháp luật không quan tâm câu chuyện có hấp dẫn hay không, chỉ quan tâm nó kết thúc ở đâu.

Và ở Việt Nam, câu trả lời gần như luôn giống nhau: Cướp ngân hàng không phải là con đường mạo hiểm có thể thắng lớn. Nó là một con đường cụt – nơi thứ duy nhất thay đổi được, chỉ là thời điểm cánh cửa phòng giam khép lại.

×