Đây là xã mới của Tuyên Quang, hễ trồng cây có múi là cây nào cũng trĩu quả, giải pháp nào để "ăn chắc mặc bền"?

Nguyên nhân nào khiến diện tích cam sành giảm ở xã Hàm Yên-thủ phủ trồng cây có múi tỉnh Tuyên Quang?

Cam sành, giống cây đã tạo nên thương hiệu ở huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang (cũ), nay là xã Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang, đang trải qua giai đoạn khó khăn. Việc tái cơ cấu cây trồng, ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất và có chính sách hỗ trợ người dân không chỉ là giải pháp tình thế mà còn là chiến lược cốt lõi để cây ăn quả đặc sản từ cam sành đến chanh tứ quý phát triển bền vững, mang lại thu nhập cho nông dân.

Theo thống kê sơ bộ của UBND xã Hàm Yên, tổng diện tích cam rà soát năm 2025 ước tính khoảng 830 ha. Trong đó, diện tích cho thu hoạch là 760 ha, chủ yếu là cam sành, cam xã Đoài, cam chanh, cam V2 và một số loại cam khác. Năng suất bình quân ước đạt 155 tạ/ha, sản lượng ước 117,8 tấn.

Thế nhưng diện tích cam bị chết, giảm đã lên tới 271,4 ha so với các năm trước. Con số này phản ánh một thực tế về sự suy thoái của vùng chuyên canh cam sành.

Ông Nông Trần Bắc, Phó Chủ tịch UBND xã Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang cho biết: Những năm gần đây, diện tích cam, nhất là cam sành của Hàm Yên đang giảm đi, nguyên nhân là do phần lớn diện tích cam đã hết chu kỳ sản xuất.

Bên cạnh đó, nhiều vườn cam nhiễm các bệnh hủy hoại như vàng lá Greening và Tristeza, khiến cây sinh trưởng kém rồi chết, làm giảm diện tích sản xuất.

Cùng với đó, năm 2020, do ảnh hưởng của dịch Covid-19 và sự tăng cao của chi phí đầu vào vật tư, phân bón đã khiến nhiều hộ gia đình không đủ kinh phí đầu tư đúng quy trình kỹ thuật cho cây cam, trong khi giá bán tiêu thụ lại gặp khó khăn.

Việc sử dụng giống cam không rõ nguồn gốc đã làm tăng nguy cơ lây lan bệnh. Nhiều diện tích cam chu kỳ I chưa được chặt bỏ để đảm bảo thời gian cách ly từ 2-3 năm trước khi trồng tái canh chu kỳ II.

Theo ông Nông Trần Bắc, Phó Chủ tịch UBND xã Hàm Yên, trước thực trạng này, xã đã tuyên truyền, vận động người dân Hàm Yên chủ động tìm kiếm giải pháp luân canh, chuyển đổi sang cây chanh tứ quý và một số cây ăn quả khác.

Trong đó, sự phát triển mạnh mẽ của cây chanh tứ quý được xem là một giải pháp kinh tế hiệu quả, phù hợp với thổ nhưỡng của đất đã mang lại thu nhập ổn định, giúp người dân giảm nghèo bền vững.

Theo người dân trồng chanh ở xã Hàm Yên, cây chanh tứ quý được trồng từ năm 2012, ban đầu diện tích chỉ khoảng 20-30 ha nhưng đến nay diện tích đã tăng lên hơn 300ha, sản lượng ước đạt khoảng 6.000 tấn/năm.

Cây chanh tứ quý cho thu hoạch chỉ sau 2 năm trồng, với 2-3 lứa/năm. Năng suất bình quân đạt 21 - 22 tấn/ha/năm, có nơi lên đến 35 tấn/ha.

Giá bán chanh tương đối ổn định, đặc biệt là giá trái vụ (từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau) đạt từ 20.000 – 30.000 đồng/kg. Tính bình quân, cây chanh mang lại doanh thu khoảng 400 triệu đồng/ha/năm.

Đa dạng hoá các loại cây ăn quả để nâng cao thu nhập cho nông dân

Ông Tạ Đức Quý, thôn Yên Thịnh, xã Hàm Yên chia sẻ: Gia đình tôi có 1 ha cam sành đã 7 năm tuổi, hiện vẫn cho thu hoạch tốt. Niên vụ 2024 đạt hơn 10 tấn, với giá bán 11 nghìn đồng/kg, thu về hơn 100 triệu đồng, dự kiến vụ giáp Tết năm nay sẽ đạt 15 tấn.

Ngoài trồng cam, ông Quý vẫn chủ động trồng thêm 400 gốc chanh tứ quý, thu về khoảng 5 tấn chanh/năm, mang lại thêm thu nhập trên 50 triệu đồng. Sự kết hợp này giúp gia đình ông Quý ổn định nguồn thu khi cam chưa vào vụ chính.

Còn gia đình ông Lương Văn Tuyên, thôn Bắc Mục, xã Hàm Yên là điển hình trong việc xây dựng mô hình kinh tế tổng hợp quy mô lớn. Với gần 10 ha trồng đa dạng các loại cam như: Cam sành, V2, Vinh và chanh tứ quý, trong đó, riêng chanh tứ quý có khoảng 7 ha.

Trung bình mỗi năm gia đình ông Tuyên thu về khoảng 100 tấn quả các loại, đạt doanh thu “khủng” trên 1,4 tỷ đồng.

Ông Tuyên bảo: Để chanh, cam cho năng suất, chất lượng cao, tôi chủ yếu ghép cành bánh tẻ cây cam, chanh sang cây bưởi bình thường. Với cách ghép này, cây chanh, cây cam sẽ khỏe hơn, thời gian cho quả sẽ nhanh hơn.

Ngoài ra, việc thường xuyên tưới nước, bón phân đúng lượng và thăm vườn để phát hiện, phòng trừ sâu bệnh là yếu tố then chốt.

Từ những mô hình thành công của ông Quý, ông Tuyên cho thấy việc đa dạng các loại cây trồng trên đất dốc đang khẳng định sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp phù hợp theo quy hoạch, tạo thành chuỗi liên kết phát triển bền vững cho vùng quê Hàm Yên.

Đặc biệt là việc loại bỏ diện tích cam bệnh, già cỗi để làm sạch đất, đến việc phát triển có định hướng cây chanh tứ quý như một mũi nhọn kinh tế mới, kết hợp với các mô hình sản xuất hiệu quả của người nông dân.

Ông Nông Trần Bắc, Phó Chủ tịch UBND xã Hàm Yên, tỉnh Tuyên thông tin thêm, để phát triển cây ăn quả một cách bền vững, xã Hàm Yên đã đề ra một số giải pháp toàn diện, tập trung vào tái cơ cấu, kỹ thuật, và chính sách.

Xã Hàm Yên vận động bà con nhân dân loại bỏ triệt để những vườn cam già cỗi, nhiễm bệnh nặng. Chỉ trồng lại trên các diện tích đất đã được xử lý và có thời gian cách ly từ 2-3 năm để triệt tiêu nguồn bệnh.

Bắt buộc sử dụng các giống cam ghép sạch bệnh, rõ nguồn gốc từ các cơ quan nghiên cứu uy tín.

Sử dụng giống cam ghép như V2, cam chanh, cam CS1 để thu hoạch rải vụ, tránh việc cung ứng tập trung, ổn định thị trường.

Đồng thời, quản lý việc lựa chọn và sử dụng giống chanh chất lượng, đồng thời kiểm soát diện tích để tránh trồng trên đất lúa. Khuyến khích sử dụng phân hữu cơ, hữu cơ vi sinh và bón phân cân đối. Bổ sung lân, vôi để phục hồi rễ cây sau các đợt mưa lớn.

Áp dụng các biện pháp IPM, ưu tiên lựa chọn chế phẩm, thuốc bảo vệ thực vật có nguồn gốc sinh học nhằm đảm bảo an toàn thực phẩm.

Tiếp tục triển khai chính sách hỗ trợ đầu tư xây dựng hệ thống tưới tiên tiến, tiết kiệm nước (hỗ trợ 50% chi phí, tối đa 40 triệu đồng/ha) cho cây cam và chanh để người dân ổn định sản xuất.

Xã Hàm Yên cũng mong muốn Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Tuyên Quang trình UBND tỉnh ban hành định mức kinh tế - kỹ thuật trong sản xuất cây chanh tứ quý. Việc này là căn cứ pháp lý quan trọng để triển khai các dự án hỗ trợ sản xuất thuộc các Chương trình mục tiêu quốc gia trên địa bàn.

Bằng việc triển khai đồng bộ các giải pháp về giống, kỹ thuật, và chính sách hỗ trợ đầu tư, "thủ phủ cam", tin rằng việc tái cơ cấu cây trồng trên địa bàn xã Hàm Yên sẽ mang lại năng suất cao hơn, mang lại cuộc sống sung túc, ổn định cho người dân nơi đây.

Xã Hàm Yên mới được thành lập trên cơ sở sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên của 4 đơn vị cấp xã gồm: Xã Tân Thành, xã Nhân Mục, xã Bằng Cốc và thị trấn Tân Yên, huyện Hàm Yên (cũ).
Hiện toàn xã có tổng diện tích 126,19km²; quy mô dân số 29.508 người; tỷ lệ người dân là người đồng bào dân tộc thiểu số chiếm trên 58%, với trên 12 thành phần dân tộc. Số hộ nghèo năm 2025 là 453 hộ, cận nghèo 160 hộ.

×