Luật Thủ đô sửa đổi: Mở “khóa” điểm nghẽn, trao quyền cho nhà khoa học để Hà Nội bứt tốc

Luật Thủ đô (sửa đổi) đang mở ra một “cửa sổ cơ hội” mang tính lịch sử cho Hà Nội, nhưng chỉ phát huy hiệu quả nếu đi thẳng vào các nút thắt cốt lõi và được vận hành bằng tư duy quản trị mới.

Tại tọa đàm “Luật Thủ đô sửa đổi: Hà Nội trước cơ hội lịch sử” do Báo Tiền Phong phối hợp cùng Văn phòng UBND TP Hà Nội tổ chức hôm 20/3, đại biểu Quốc hội Tạ Văn Hạ, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội nhấn mạnh: điều quan trọng nhất là chọn đúng “điểm nghẽn” để tháo gỡ, tạo sự đột phá. Luật cần thiết kế một khung thể chế đủ mở để thành phố chủ động, linh hoạt, nhưng vẫn có nguyên tắc kiểm soát rõ ràng.

Ông Hạ cho rằng, bên cạnh cơ chế, Hà Nội phải chuẩn bị năng lực thực thi, từ đội ngũ xây dựng chính sách đến tổ chức triển khai, đồng thời đảm bảo tính minh bạch, công khai trong toàn bộ quá trình.

Nhà khoa học khó toàn tâm nếu còn gánh nặng mưu sinh và gia đình

Một trong những điểm then chốt được đặt ra là chính sách thu hút nhân tài. Theo ông Tạ Văn Hạ, nếu không tạo được môi trường sống và làm việc đủ tốt, mọi ưu đãi sẽ khó phát huy hiệu quả.

“Nhà khoa học không thể chuyên tâm làm việc, nghiên cứu khi vừa phải lo mưu sinh, vừa phải lo về đón con”, ông nói.

Cùng với đó, ông Hạ cho rằng việc đề xuất thành lập Quỹ phát triển khoa học công nghệ được xem là cần thiết, nhưng phải đi kèm đổi mới tư duy quản lý. Nếu vẫn giữ cơ chế sở hữu và vận hành cứng nhắc, quỹ sẽ khó phát huy tác dụng. Mô hình hợp tác công – tư (PPP) được gợi mở như một hướng đi khả thi.

Quy hoạch tiếp tục là trụ cột của Luật Thủ đô sửa đổi, nhưng không dừng ở phạm vi hành chính. Theo ông Hạ, cần đặt Hà Nội trong mối liên kết vùng để đảm bảo “tuổi thọ” cho quy hoạch.

Điều này bao gồm cả liên kết văn hóa – kết nối Thăng Long nghìn năm với các không gian văn hóa Kinh Bắc, xứ Đoài, xứ Đông và văn hóa sông Hồng – cũng như liên kết hạ tầng, đặc biệt là giao thông với các tỉnh lân cận như Hưng Yên, Bắc Ninh, Phú Thọ. “Một hệ thống giao thông công cộng hiện đại, kết nối liên vùng sẽ không chỉ giải bài toán đi lại mà còn mở ra cơ hội thu hút đầu tư và huy động nguồn lực xã hội”, ông nói.

Cho phép các nhà khoa học có "của để dành" khi làm việc hiệu quả

Ở góc độ triển khai, Luật Thủ đô sửa đổi được đánh giá có bước tiến lớn về tư duy quản lý khoa học – công nghệ. Theo Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Nguyễn Anh Tuấn, cơ chế khoán chi triệt để là điểm đột phá đáng chú ý. Các tổ chức nghiên cứu nếu hoàn thành sản phẩm theo đặt hàng và tiết kiệm kinh phí sẽ được giữ lại phần dư để thưởng hoặc tái đầu tư – thay vì phải hoàn trả ngân sách như trước.

“Đây là tư duy đột phá, bởi trước đây nếu còn dư tiền là phải trả lại ngân sách, nay chúng ta cho phép các nhà khoa học có 'của để dành' khi làm việc hiệu quả", ông Tuấn nhấn mạnh.

Cũng theo lãnh đạo Sở KHCN Hà Nội, các chuyên gia còn được hưởng hàng loạt các chính sách hỗ trợ như: miễn thuế thu nhập cá nhân đối với thù lao nghiên cứu, chuyển từ cơ chế “chờ đề tài” sang “đặt hàng”, xây dựng danh mục các bài toán lớn và công nghệ chiến lược để dẫn dắt nguồn lực.

Đáng chú ý, Luật cũng thiết lập cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho các mô hình kinh doanh mới, đồng thời miễn trách nhiệm dân sự trong trường hợp rủi ro khách quan trong nghiên cứu khoa học – một bước đi nhằm khuyến khích đổi mới sáng tạo.

Ở khu vực doanh nghiệp, chính sách “siêu khấu trừ thuế” tối thiểu 200% cho chi tiêu khoa học – công nghệ và vai trò “khách hàng đầu tiên” của chính quyền được kỳ vọng sẽ kích hoạt hệ sinh thái khởi nghiệp.

Mục tiêu đặt ra là đến năm 2030, kinh tế số chiếm ít nhất 40% GRDP và đến 2045, Hà Nội trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực.

Luật Thủ đô sửa đổi có thể trở thành “quyền lực mềm”

Ở góc nhìn quy hoạch, KTS Phạm Thanh Tùng, Chánh văn phòng Hội KTS Việt Nam cho rằng Luật Thủ đô sửa đổi có thể trở thành “quyền lực mềm”, tạo nền tảng cho quy hoạch ổn định trong 100 năm.

Ông nhấn mạnh việc phát triển đô thị phải dựa trên cấu trúc đa lớp, đa tầng – phản ánh đúng bản sắc xã hội và văn hóa của Hà Nội – thay vì những cách tiếp cận đơn giản hóa.

Đối với hệ thống giao thông, cần xây dựng một hệ sinh thái đồng bộ: đường sắt đô thị, xe buýt, phương tiện cá nhân, không gian cho người đi bộ và xe đạp.

Riêng trục sông Hồng, ông cảnh báo đây là khu vực “phức tạp vô cùng”, với 150 tỷ m3 nước dòng chảy, mùa khô hạn hán, mùa mưa ác liệt, nhưng an ninh nguồn nước lại chưa thấy đề cập.

"Tuyến đê là bức tường thành sinh tử của Hà Nội, phải tính toán rất kỹ, đã đến lúc đưa tuyến đê sông Hồng trở thành di sản của đất nước. Chưa nước nào có một tuyến đê như ở đồng bằng Bắc Bộ”, ông Tùng nhấn mạnh.

Đề cập đến thông tin về việc di dời 860.000 dân khỏi nội đô mà báo chí đề cập trong thời gian qua, theo KTS Phạm Thanh Tùng, Hà Nội cần phải định vị cho rõ, để truyền thông cho đúng, bởi văn hóa của Hà Nội rất có bản sắc, có lớp lang, người Hà Nội truyền cảm hứng cho thế hệ sau để tạo ra văn hóa mới.

“Hà Nội không phải chỉ có những người giàu mà là đa lớp, đa tầng, tạo nên một bất động sản đa lớp đa tầng, do vậy trục phát triển phải đáp ứng được điều đó”, ông Tùng nói thêm.

Có thể nói, thông qua các ý kiến trao đổi của các chuyên gia, nhà nghiên cứu, Luật Thủ đô sửa đổi đang trao cho Hà Nội nhiều quyền năng chưa từng có. Vấn đề còn lại không chỉ là cơ chế, mà là cách vận hành: dám chọn đúng điểm nghẽn, dám thử nghiệm và dám chịu trách nhiệm để biến cơ hội thành tăng trưởng thực chất.

×