Nâng tầm hạt gạo Nếp Tài nhờ sản xuất hữu cơ, nông dân Thái Nguyên thoát nghèo, vươn lên làm giàu

Nâng tầm hạt gạo bằng phương thức sản xuất mới

Từ bao đời nay, bà con nông dân thôn Phiêng Phàng, xã Thượng Minh, tỉnh Thái Nguyên đã gắn liền với cây lúa Nếp Tài; cây lúa Nếp Tài được người dân lưu giữ qua không biết bao nhiêu thế hệ (xã Thượng Minh được hợp nhất từ 3 xã Yến Dương, Chu Hương và Mỹ Phương của huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn cũ).

Sinh ra và lớn lên nơi bản vùng cao Phiêng Phàng, bà Triệu Thị Mản chia sẻ, cây lúa Nếp Tài đã được người dân Phiêng Phàng gieo cấy từ rất lâu đời. Hạt gạo Nếp Tài đặc biệt có mùi vị thơm, ngon, hạt gạo bóng đẹp và có độ dẻo cao, ngay cả khi để nguội hay đem hấp, đồ lại.

“Thơm ngon là vậy nhưng cây lúa Nếp Tài chỉ tốt về lá, bông thưa thớt và thường xuyên bị sâu bệnh, dẫn đến năng suất thấp. Ngày trước, hơn 2.000m2 ruộng lúa nếp của tôi chỉ thu được vài bao thóc, vừa đủ cho gia đình sử dụng vào những dịp lễ tết quan trọng. Trước đó tôi và nhiều người trong bản đều không hiểu rõ nguyên nhân của tình trạng này”, bà Mản cho biết thêm.

Cũng theo bà Mản, về sau được biết là do bà con cấy mạ quá dày, lại không biết chăm sóc, chỉ học hỏi lẫn nhau nên sâu bệnh nhiều, lá thì tốt mà không cho bông nhiều, năng suất thấp. Năm 2018, gia đình bà Mản và 12 hộ dân ở thôn Phiêng Phàng được chính quyền địa phương và các cơ quan chuyên môn hỗ trợ triển khai mô hình trồng lúa Nếp Tài theo hướng hữu cơ trên diện tích hơn 1 ha và đã có sự thay đổi về năng suất.

“Đây là một bước ngoặt quan trọng, mở ra một chương mới cho cây lúa Nếp Tài. Tham gia mô hình, bà con nông dân được hướng dẫn kỹ thuật ủ phân chuồng với chế phẩm vi sinh, thay đổi cách cấy từ 5-7 nhánh một khóm sang chỉ cấy một nhánh duy nhất”, bà Mản nhận định.

Ngay trong vụ đầu tiên áp dụng phương pháp gieo cấy hữu cơ, những thửa ruộng Nếp Tài ở Phiêng Phàng đã có sự chuyển biến rõ rệt. Thay vì những cánh đồng tốt lá, ít bông, giờ đây, những bông lúa đều nặng trĩu hạt, căng tròn và mẩy. Sự thay đổi này không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế mà còn góp phần cải thiện môi trường sống, đặc biệt là khả năng nuôi thả cá trong ruộng lúa hữu cơ.

Bà Triệu Thị Tâm, một nông dân khác trong thôn, phấn khởi chia sẻ: Bây giờ năng suất hơn, bông rất to, đẹp. Cấy theo truyền thống không được năng suất, giờ cấy có kỹ thuật nên bông đều, đẹp. Làm hữu cơ thì còn thả cá, làm du lịch, cho du khách trải nghiệm bắt cá, cấy lúa, xây dựng các điểm chụp ảnh… nên cũng có thêm những khoản phụ thu khác".

Định vị thương hiệu, vươn xa thị trường

Nhận thấy những hiệu quả tích cực từ mô hình gieo cấy lúa hữu cơ mang lại, Hợp tác xã Yến Dương, xã Thượng Minh đã nhanh chóng tập hợp bà con nông dân, tiếp tục mở rộng diện tích sản xuất. Đồng thời, hợp tác xã còn phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Bắc Kạn cũ (nay là tỉnh Thái Nguyên) thực hiện Đề tài “Phục tráng và phát triển một số giống lúa nếp đặc sản, có giá trị cao”, nhằm bảo tồn và phát huy giá trị của cây lúa Nếp Tài.

Sau hơn 5 năm kiên trì thực hiện, đến nay, bà con nông dân thôn Phiêng Phàng đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm quý báu, không ngừng nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm gạo Nếp Tài hữu cơ. Nếu như năm 2018, trước khi áp dụng quy trình hữu cơ, năng suất lúa Nếp Tài chỉ đạt khoảng 2,5 tấn/ha, thì đến nay, con số này đã tăng lên đáng kể, đạt trung bình 4,2 tấn/ha. Với giá bán 35.000 đồng/kg như hiện nay, người dân có thêm nguồn thu nhập khá cao, cải thiện đáng kể đời sống kinh tế.

Liên quan đến sản phẩm gạo Nếp Tài, bà Ma Thị Ninh, Giám đốc HTX Yến Dương cho biết, năm 2020 gạo Nếp Tài của chúng tôi đạt tiêu chuẩn hữu cơ của quốc gia Việt Nam và đạt chứng nhận theo tiêu chuẩn Nhật Bản. Ban đầu cũng gặp nhiều khó khăn khi chuyển từ sản xuất truyền thống sang sản xuất hữu cơ sau khi được tuyên truyền, tập huấn, bà con đã rất nghiêm túc thực hiện. 

“Hiện nay, gạo Nếp Tài Phiêng Phàng đã đạt chứng nhận OCOP 4 sao. Đặc biệt, năm 2023, quy trình trồng và sản phẩm gạo Nếp Tài đã được Tổng cục Đo lường Chất lượng (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp chứng nhận đạt chuẩn nông nghiệp hữu cơ. Đây là một cột mốc quan trọng, mở ra cơ hội lớn để bà con nông dân tiếp tục mở rộng diện tích sản xuất gạo Nếp Tài theo hướng hàng hóa, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

Thành công này không chỉ khẳng định hiệu quả của mô hình sản xuất nông nghiệp hữu cơ, mà còn trở thành nguồn động lực mạnh mẽ, tiếp thêm niềm tin để bà con vùng cao Phiêng Phàng vững bước trên con đường phát triển nông nghiệp hữu cơ bền vững, từng bước cải thiện đời sống, thoát nghèo, vươn lên làm giàu; cùng với đó là gìn giữ phát huy những giá trị nông sản đặc hữu bản địa.

×