Nghị quyết thí điểm chế định luật sư công: Cần có thí điểm tại Mặt trận Tổ Quốc Việt Nam

Bộ Tư pháp đang soạn thảo văn bản trình kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI thông qua Nghị quyết thí điểm chế định luật sư công ở 8 bộ ngành và 10 tỉnh, thành. Nhiều ý kiến của người dân, nhà khoa học, đại biểu quốc hội cho rằng, trong bối cảnh hiện nay, rất cần thiết có thí điểm luật sư công tại Mặt trận Tổ Quốc Việt Nam và các đoàn thể Trung ương…

Theo dự thảo Nghị quyết, luật sư công là cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan Công an nhân dân, sĩ quan Quân đội nhân dân, cán bộ thuộc doanh nghiệp Nhà nước được cơ quan có thẩm quyền cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư để thực hiện các hoạt động có tính chất pháp lý nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước theo quy định của pháp luật. Luật sư công không bao gồm viên chức đang thực hiện trợ giúp pháp lý.

Dự thảo Nghị quyết dự kiến thí điểm luật sư công được thực hiện tại các cơ quan, Uỷ ban nhân dân các tỉnh, thành phố, gồm: Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp, Bộ Công Thương, Bộ Ngoại giao, Bộ Nông nghiệp và Môi trường và Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Cần Thơ, Quảng Ninh, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Đồng Nai, Bắc Ninh.

Các quy định của Nghị quyết định được áp dụng cơ quan, địa phương thực hiện thí điểm; người là luật sư công; cơ quan sử dụng, quản lý luật sư cộng; cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan. Thời gian thí điểm từ ngày 01/10/2026 đến hết ngày 30/9/2028.

Luật sư công sẽ là “cánh tay nối dài” bảo vệ quyền lợi cho người dân

Bà Phạm Thị Kim Oanh, nguyên Chủ tịch Mặt trận Tổ Quốc xã Đan Phượng (Hà Nội) cho biết, Mặt trận Tổ Quốc Việt Nam là bộ phận của hệ thống chính trị của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo; là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân; tập hợp, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc; thể hiện ý chí, nguyện vọng và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân. Bởi vậy, bà Oanh cho rằng, MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị xã hội, trong đó có T.Ư Hội Nông dân Việt Nam rất cần thí điểm chế định luật sư công.

“Tôi cho rằng khi có luật sư công, vai trò MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị xã hội sẽ được nâng cao, giải quyết công việc trơn tru, hiệu quả hơn. Đặc biệt là vai trò giám sát, phản biện xã hội, thanh tra, giám sát những vấn đề liên quan đến quyền, nghĩa vụ, giúp ích cho người dân, người lao động”, bà Oanh chia sẻ.

Theo bà Oanh, hiện nay, nhiều người dân, đặc biệt là hộ nghèo, nông dân ở vùng sâu vùng xa, khó có điều kiện tiếp cận dịch vụ luật sư tư do chi phí cao. Luật sư công sẽ là "cánh tay nối dài" giúp mọi người dân đều bình đẳng trước pháp luật, đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau trong các vụ việc pháp lý.

“Thêm nữa, việc thí điểm chế định luật sư công không chỉ là một bước tiến về tư pháp mà còn là công cụ quan trọng để thực hiện quyền làm chủ của nhân dân”, bà Oanh nói thêm.

Ông Nguyễn Mạnh Hiếu (xã Phú Xuyên, Hà Nội) ủng hộ đề xuất trên và nói rằng, việc có thêm đội ngũ luật sư công bên cạnh luật sư tư và trợ giúp viên pháp lý sẽ tạo ra một hệ thống hỗ trợ pháp lý toàn diện. Điều này thể hiện tính nhân văn của chế độ, nơi Nhà nước chịu trách nhiệm đảm bảo quyền bào chữa và hỗ trợ pháp lý cho công dân.

Hoạt động giám sát của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị xã hội khi có sự đồng hành của luật sư công, việc giám sát sẽ chuyển mạnh sang chiều sâu pháp lý, có căn cứ, có lập luận chặt chẽ và có khả năng bảo vệ đến cùng quyền lợi chính đáng của người dân.

Đối với TƯ Hội Nông dân Việt Nam, đây là điều đặc biệt có ý nghĩa, bởi thực tiễn ở cơ sở cho thấy người nông dân thường gặp khó khăn trong tiếp cận pháp luật, nhất là các vấn đề liên quan đến đất đai, hợp đồng kinh tế, tranh chấp dân sự.

“Luật sư công sẽ giúp Mặt trận và các tổ chức chính trị xã hội không chỉ “nói thay” mà còn “bảo vệ được” người dân bằng công cụ pháp lý cụ thể, từ đó nâng cao hiệu quả công tác vận động, giám sát và củng cố niềm tin của nhân dân đối với tổ chức, với Nhà nước. Tôi nghĩ, đây là một bước đi mang tính đột phá, góp phần đưa hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị xã hội ngày càng thực chất, chuyên nghiệp và gần dân hơn”, ông Hiếu chia sẻ

Luật sư công sẽ giúp các kiến nghị từ MTTQ trở nên sắc bén, pháp lý vững chắc

Đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hòa, Ủy viên Ủy ban Pháp luật của Quốc hội cho hay, MTTQ có chức năng đại diện và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhân dân. Sự hiện diện của luật sư công sẽ giúp cụ thể hóa chức năng này bằng những hỗ trợ pháp lý chuyên sâu, miễn phí và có trách nhiệm.

Hoạt động giám sát, phản biện của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị xã hội đôi khi còn gặp khó khăn do thiếu tính chuyên môn sâu về pháp lý. Luật sư công sẽ là lực lượng tư vấn nòng cốt, giúp các kiến nghị của Mặt trận trở nên sắc bén, có căn cứ pháp lý vững chắc hơn.

“Ở góc độ khác, luật sư công trực tiếp tham gia vào quá trình tố tụng, từ đó có thể phát hiện những kẽ hở hoặc sai phạm trong thực thi pháp luật để kịp thời báo cáo, phối hợp với MTTQ thực hiện quyền giám sát đối với các cơ quan tư pháp. Bởi vậy, việc đề nghị bổ sung MTTQVN và các tổ chức chính trị xã hội Trung ương được chọn làm thí điểm luật sư công là phù hợp và cần thiết trong bối cảnh hiện nay”, ông Hòa chia sẻ.

Ủy viên Ủy ban Pháp luật của Quốc hội cũng cho biết thêm, vấn đề về Luật Đất đai luôn phức tạp đối với người dân, người nông dân. Bởi vậy, luật sư công có thể đồng hành cùng Hội Nông dân để tư vấn, hỗ trợ pháp lý trực tiếp cho bà con trong các vụ việc thu hồi đất, bồi thường, giúp hạn chế khiếu kiện đông người, vượt cấp.

“Ngoài việc tuyên truyền, tập huấn, phổ biến kiến thức, luật sư công thông qua các vụ việc thực tế sẽ giúp nâng cao dân trí pháp lý cho hội viên nông dân một cách trực quan và hiệu quả nhất”, ông Hòa nói thêm.

Bà Nguyễn Thị Ngọc Hà - Luật gia, PGĐ Công ty TNHH Phát triển Đầu tư Javina cho biết thêm, việc thí điểm “luật sư công” tại các bộ, ngành và địa phương là một bước đi hợp lý, đặc biệt trong bối cảnh các tranh chấp hành chính, đầu tư và kinh doanh thương mại ngày càng gia tăng về mức độ phức tạp. Sự tham gia của một lực lượng chuyên nghiệp vào hoạt động tố tụng, đại diện và xử lý tranh chấp sẽ giúp Nhà nước chủ động hơn trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Theo dự thảo, luật sư công không chỉ tham gia tố tụng với tư cách người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho cơ quan Nhà nước, mà còn trực tiếp tư vấn, đại diện giải quyết các tranh chấp trong nước và quốc tế, tham gia xử lý các khiếu nại, tố cáo phức tạp và các vấn đề pháp lý phát sinh trong các dự án kinh tế - xã hội.

Đây đều là những lĩnh vực mà trong thực tiễn, đặc biệt trong các vụ án hành chính có bị kiện là cơ quan nhà nước, các vụ án dân sự có người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là cơ quan Nhà nước, cũng như các tranh chấp kinh doanh thương mại và tranh chấp đầu tư quốc tế, luôn đòi hỏi kỹ năng tranh tụng chuyên sâu và tư duy “luật sư” đúng nghĩa.

Tuy nhiên, chính phạm vi hoạt động rộng này lại đặt ra một vấn đề cần được nhìn nhận thẳng thắn: nguy cơ chồng lấn với hệ thống pháp chế hiện hành trong các bộ, ngành. Khi luật sư công cùng tham gia vào các hoạt động tư vấn pháp lý, xử lý vụ việc và kiểm soát rủi ro pháp lý, những chức năng vốn đã thuộc về pháp chế thì ranh giới giữa “tham mưu nội bộ” và “đại diện tranh tụng” rất dễ bị xóa nhòa.

Ở góc độ tích cực, có thể nhìn nhận rằng pháp chế và luật sư công đang xử lý hai “nửa” khác nhau của cùng một vấn đề: pháp chế thiên về kiểm soát tính hợp pháp từ bên trong quy trình hành chính, trong khi luật sư công hướng tới bảo vệ lập trường pháp lý của Nhà nước trong các tình huống tranh chấp cụ thể, đặc biệt tại tòa án hoặc trong các cơ chế giải quyết tranh chấp quốc tế.

Do đó, tính hợp lý của mô hình này không nằm ở việc loại bỏ hoàn toàn sự giao thoa, mà ở việc thiết kế ranh giới chức năng đủ rõ: Pháp chế không thể thay thế vai trò tranh tụng chuyên sâu, và luật sư công cũng không nên trở thành một “pháp chế thứ hai” dưới tên gọi khác.

Nếu làm được điều đó, luật sư công sẽ góp phần củng cố vị thế của Nhà nước trong không gian tranh tụng – nơi mà pháp chế truyền thống thường chưa đủ năng lực hoặc điều kiện để theo đuổi đến cùng.

×