Nguyên Thiên Thuận Đế: Vị hoàng đế có số phận trớ trêu, ngồi ngai vàng chỉ... 40 ngày

Một Thái tử được chuẩn bị sẵn cho ngai vàng

Nguyên Thiên Thuận Đế, tên thật là Borjigit Arigabag (Hán Việt: Bột Nhi Chỉ Cân A Tốc Cát Bát), sinh năm 1320, là con trưởng của Nguyên Thái Định Đế Dã Tôn Thiết Mộc Nhi và hoàng hậu Babukhan Khatun, người thuộc gia tộc Khunggirad – một dòng họ có ảnh hưởng sâu rộng trong nội bộ quý tộc Mông Cổ nhờ các cuộc hôn nhân chính trị.

Năm 1324, A Tốc Cát Bát được sắc lập làm Thái tử khi mới bốn tuổi. Điều này chứng tỏ ông được phụ hoàng chuẩn bị kỹ lưỡng để kế vị ngai vàng, với sự hậu thuẫn mạnh mẽ từ các cận thần thân tín, trong đó nổi bật là một sĩ quan Hồi giáo có tên Đảo Thích Sa, người gắn bó chặt chẽ với triều đình Thái Định Đế tại vùng Mạc Bắc (nay là khu vực Nội Mông, Trung Quốc).

Đăng cơ giữa khủng hoảng và mầm mống nổi dậy

Tháng 8 năm 1328, khi Nguyên Thái Định Đế đột ngột qua đời tại Mạc Bắc, Đảo Thích Sa cùng các cận thần thân tín đã nhanh chóng đưa A Tốc Cát Bát lên ngôi tại Thượng Đô (tức Thượng Kinh – kinh đô mùa hè của nhà Nguyên), hiệu là Thiên Thuận, trở thành hoàng đế thứ 7 của nhà Nguyên và Đại hãn thứ 11 của đế quốc Mông Cổ.

Tuy nhiên, cái chết bất ngờ của Thái Định Đế lại là chất xúc tác làm bùng phát những mâu thuẫn âm ỉ lâu nay trong nội bộ triều đình. Sự lộng quyền của nhóm thân cận quanh Đảo Thích Sa khiến nhiều đại thần ở Đại Đô (kinh đô chính – nay là Bắc Kinh) bất mãn. Một phe chống đối mạnh mẽ, đứng đầu là Yên Thiếp Mộc Nhi – một chỉ huy thuộc tộc Qipchaq – đã âm thầm lên kế hoạch phản công.

Chỉ vài tuần sau khi A Tốc Cát Bát lên ngôi, Yên Thiếp Mộc Nhi phát động cuộc đảo chính ở Đại Đô, đưa Bột Nhi Chỉ Cân Đồ Thiếp Mộc Nhi – con thứ của Nguyên Vũ Tông – lên ngôi, xưng là Nguyên Văn Tông, niên hiệu Thiên Lịch.

Khi ngai vàng trở thành chiến trường

Việc hai vị hoàng đế cùng tồn tại trong một triều đại đã làm bùng nổ cuộc nội chiến được gọi là "chiến tranh hai đô", giữa Thượng Đô (ủng hộ Thiên Thuận Đế) và Đại Đô (ủng hộ Văn Tông).

A Tốc Cát Bát cùng Đảo Thích Sa huy động lực lượng vượt qua nhiều đoạn của Vạn Lý Trường Thành, tiến quân về phía Đại Đô với ý đồ đoạt lại quyền kiểm soát trung ương. Tuy nhiên, quân của Yên Thiếp Mộc Nhi đã chặn đánh dữ dội và đẩy lùi hoàn toàn phe Thượng Đô. Cuộc phản công thất bại thảm hại, khiến cục diện thay đổi chóng vánh.

Khi phần lớn quân đội của Thiên Thuận Đế còn bị kẹt lại ở biên giới, Thượng Đô đã thất thủ chỉ một ngày sau trận đánh lớn, vào ngày 14/11/1328. Các cận thần thân tín như Đảo Thích Sa cùng nhiều trung thần khác bị bắt và xử tử. A Tốc Cát Bát được cho là mất tích, nhưng nhiều tài liệu cho rằng ông đã bị ám sát hoặc thủ tiêu trong im lặng.

Nguyên Thiên Thuận Đế - Vị hoàng đế 40 ngày và di sản mờ nhạt

Như vậy, từ khi đăng cơ đầu tháng 10 đến khi bị lật đổ giữa tháng 11 năm 1328, Nguyên Thiên Thuận Đế chỉ trị vì đúng 40 ngày – một trong những triều đại ngắn ngủi nhất trong lịch sử Trung Hoa. Cái kết chóng vánh ấy phản ánh rõ sự phân hóa quyền lực, sự lộng hành của các phe nhóm và tình trạng chia rẽ sâu sắc trong nội bộ chính quyền nhà Nguyên.

Dù là con trưởng của Thái Định Đế, và dù từng được lập làm Thái tử, A Tốc Cát Bát vẫn không thể giữ được ngai vàng vì thiếu thực lực quân sự, hậu thuẫn chính trị yếu kém và trên hết là không kiểm soát được quyền lực ở Đại Đô – trung tâm của triều đình nhà Nguyên.

Sau chiến thắng, Nguyên Văn Tông lên ngôi hợp pháp, chấm dứt giai đoạn phân tranh lưỡng cực. Tuy nhiên, cuộc chiến hai đô để lại những tổn thất nặng nề cho nhà Nguyên, làm rạn nứt thêm lòng tin vào triều đình, mở đầu cho thời kỳ suy yếu sâu sắc về sau.

Một chương buồn của triều đại Mông Nguyên

Số phận của Nguyên Thiên Thuận Đế là ví dụ điển hình cho sự mong manh của quyền lực trong chế độ phong kiến khi không có sự đồng thuận và nền tảng chính trị vững chắc. Trong khi các vị hoàng đế trước đó như Nguyên Vũ Tông, Nguyên Nhân Tông từng cố gắng ổn định bộ máy triều chính, thì cái chết của Thái Định Đế lại mở đường cho một chuỗi tranh đoạt quyền lực đẫm máu.

Cái tên "Thiên Thuận" – mang hàm ý "thuận theo ý trời" – rốt cuộc lại trở thành trớ trêu. Sự lên ngôi của ông không hề thuận theo lòng người, và kết thúc trong hỗn loạn đẫm máu.

Dù triều đại của ông ngắn ngủi đến mức không kịp để lại dấu ấn về chính sách hay công trạng, Nguyên Thiên Thuận Đế vẫn là một phần không thể tách rời của lịch sử nhà Nguyên – một vị hoàng đế sinh ra để làm vua, nhưng lại gục ngã dưới sức nặng của mâu thuẫn nội bộ và trò chơi quyền lực khắc nghiệt giữa hai đô.

×