Nhà khoa học của nhà nông năm 2025 trăn trở khi thiếu khái niệm "nông nghiệp công nghệ cao" trong dự thảo luật mới

Dấu ấn của những khu nông nghiệp công nghệ cao đầu tiên ở Việt Nam

Là một trong những khu nông nghiệp công nghệ cao đầu tiên được thành lập của cả nước, đến nay, Khu Nông nghiệp công nghệ cao TP.Hồ Chí Minh đã có 20 năm hoạt động với rất nhiều thành tựu.

Theo TS.Phạm Đình Dũng, Trưởng ban quản lý Khu Nông nghiệp công nghiệp cao TP.HCM - Nhà khoa học của nhà nông năm 2025, trong 20 năm qua, các đơn vị trực thuộc Ban Quản lý đã triển khai thực hiện 545 đề tài, dự án nghiên cứu khoa học các cấp (cấp cơ sở, cấp tỉnh, thành phố và cấp Bộ) với tỷ lệ ứng dụng thực tiễn trên 70%. Đã chọn lọc, lai tạo và sản xuất thử nghiệm thành công 15 giống lai F1 trên đối tượng rau ăn lá, rau ăn quả, hoa lan, cây kiểng, cây dược liệu.

Hiện nay, Ban Quản lý đã làm chủ được công nghệ sản xuất hạt giống lai F1 và đã công bố tiêu chuẩn cơ sở với các giống dưa lưới CNC01, dưa leo CNC04, giống ớt CNC02, giống khổ qua CNC03, giống hoa lan Dendrobium D. CNC01 và D. CNC02, giống cà chua bi nữ hoàng CNC05. 

Đã thành lập được ngân hàng nguồn gen bảo tồn và lưu trữ các giống cây, giống con quý hiếm phục vụ cho mục đích nghiên cứu khoa học, lai tạo và sản xuất, tạo ra các nguồn giống mới có đặc tính vượt trội và giá trị kinh tế cao với hơn 1.000 nguồn giống. Ban cũng đã hoàn thiện hơn 100 quy trình kỹ thuật sẵn sàng để chuyển giao, tập huấn cho các tổ chức, cá nhân có nhu cầu trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh thành trong cả nước.

Khu nông nghiệp công nghệ cao Thành phố đã tư vấn và hỗ trợ cho hơn 2.000 tổ chức, cá nhân quan tâm đến chương trình ươm tạo doanh nghiệp thuộc các lĩnh vực khác nhau. Tổ chức 319 khóa đào tạo, tập huấn cho 12.850 lượt người. Hàng năm, các Trung tâm trực thuộc Ban Quản lý đã cung cấp ra thị trường 1 – 3 triệu cây giống gieo ươm thuộc các đối tượng hoa lan, rau ăn quả. Đã đăng kí lưu hành 15 chế phẩm sinh học cho cây trồng và thủy sản; 7 phân bón hữu cơ vi sinh; 15 sản phẩm sau thu hoạch được chấp thuận lưu hành trên thị trường.

Một khu nông nghiệp công nghệ cao khác là Khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao Phú Yên chính thức thành lập năm 2013 tại xã Hòa Quang Bắc, huyện Phú Hòa (nay là xã Phú Hòa 2, tỉnh Đắk Lắk), với tổng diện tích giai đoạn I là 460ha, gồm có 7 phân khu chính. Hiện nay, khu đã tiếp nhận và hoàn thiện trên 30 quy trình công nghệ ứng dụng trong lĩnh vực nông nghiệp từ các viện nghiên cứu.

Qua hơn 12 năm xây dựng hình thành, Khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao Hậu Giang (TP.Cần Thơ) cũng đã phối hợp với các viện nghiên cứu triển khai hợp tác và chuyển giao các quy trình sản xuất, chế biến về rau, dưa lưới, tiêu, và khảo nghiệm các giống cây ăn trái như: khóm, mãng cầu, bưởi,.. tại địa phương; ngoài ra, còn liên kết thỏa thuận hợp tác với các trường, các viện và để hoàn thiện các quy trình công nghệ, giới thiệu và nhân rộng, lan tỏa các mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao ra cho các doanh nghiệp, hợp tác xã...

Từ thực tiễn hoạt động của các khu công nghiệp công nghệ cao trên địa bàn cả nước, ông Nguyễn Như Cường, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, khẳng định khoa học công nghệ là động lực then chốt cho nông nghiệp phát triển. Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị đã xác định khoa học và công nghệ là một trong bốn trụ cột quan trọng tạo động lực tăng trưởng mới của đất nước. Nông nghiệp dù chỉ chiếm khoảng 13% GDP nhưng vẫn giữ vai trò sống còn trong đảm bảo an ninh lương thực, ổn định xã hội và xuất khẩu bền vững.

"Nông nghiệp công nghệ cao phải là trung tâm nghiên cứu, tạo công nghệ, ứng dụng và chuyển giao khoa học công nghệ vào sản xuất nông nghiệp; là đầu mối kết nối "4 nhà"; là mô hình sản xuất xanh, tuần hoàn, kết hợp giữa sản xuất, bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu", ông Cường nói.

Trăn trở khi khái niệm "nông nghiệp công nghệ cao" thiếu trong dự thảo luật mới

Luật Công nghệ cao được Quốc hội thông qua vào tháng 11/2008 và có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2009. Nội dung của luật đã đặt nền móng cho việc thiết lập và áp dụng các cơ chế, chính sách, biện pháp cụ thể, đặc thù đáp ứng yêu cầu của các hoạt động ứng dụng, nghiên cứu và phát triển công nghệ cao ở nước ta. Trong đó, Luật Công nghệ cao quy định các nhiệm vụ phát triển công nghệ cao trong nông nghiệp tại Điều 16; quy định về các doanh nghiệp nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao tại Điều 19 (doanh nghiệp được hưởng mức ưu đãi cao nhất theo quy định của pháp luật về đất đai, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng, thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu; được xem xét hỗ trợ kinh phí nghiên cứu, thử nghiệm, đào tạo, chuyển giao công nghệ từ kinh phí của Chương trình quốc gia phát triển công nghệ cao; khuyến khích tổ chức, cá nhân thành lập doanh nghiệp nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao; khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao được quy định tại Điều 32 của Luật. Những quy định này đã tạo cơ sở, hành lang pháp lý để các khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao được thành lập và đi vào hoạt động.

Tuy nhiên, trong Dự thảo số 4 Luật Công nghệ cao (sửa đổi), những khái niệm đã được quy định tại Luật Công nghệ cao 2008 hoàn toàn vắng bóng; khái niệm "nông nghiệp công nghệ cao" chỉ được nhắc đến trong Điều 26. Hiệu lực thi hành đó là: "Các khu công nghệ cao, khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao đã thành lập trước ngày luật này có hiệu lực thi hành thì được tiếp tục thực hiện theo phương hướng phát triển đã xác định.

Chính vì vậy, ông Nguyễn Văn Hưng - Trưởng ban Quản lý khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao Phú Yên - đề nghị cơ quan chức năng xem xét duy trì khái niệm “nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao” trong dự thảo Luật Công nghệ cao (sửa đổi). Việc này để bảo đảm tính đặc thù của lĩnh vực nông nghiệp Việt Nam.

Theo ông Hưng, từ khi Luật Công nghệ cao năm 2008 được ban hành, nhiều địa phương như Phú Yên, Bạc Liêu, Hậu Giang, TPHCM… đã bắt đầu triển khai xây dựng các khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao. Đây là những mô hình quan trọng, thu hút các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp, thực hiện nghiên cứu - trình diễn - đào tạo và chuyển giao công nghệ cho nông dân.

Do vậy, nếu luật sửa đổi bỏ đi cụm từ “nông nghiệp công nghệ cao” sẽ không còn cơ sở pháp lý để các địa phương duy trì, phát triển các khu nông nghiệp công nghệ cao đã được Thủ tướng cho phép thành lập. Khi đó, chính sách ưu tiên, cơ chế đầu tư và định hướng phát triển sẽ bị gián đoạn.

Đồng quan điểm, TS Phạm Đình Dũng cho rằng, dù hiện nay tỷ trọng nông nghiệp trong GDP cả nước chỉ chiếm khoảng 13% song đây lại là phần giá trị thật, ổn định và thiết yếu nhất của nền kinh tế đất nước.

“Giá trị thật của nông nghiệp không chỉ nằm ở con số 13% GDP mà ở việc nó đảm bảo cho đất nước đứng vững trong mọi biến động. Khi kinh tế thế giới chao đảo vì dịch Covid-19, chính người nông dân, chính hạt gạo Việt Nam giữ cho xã hội không đổ vỡ. Nông nghiệp công nghệ cao không chỉ là hướng đi của tương lai mà là nền tảng để đảm bảo an ninh lương thực, thích ứng biến đổi khí hậu và nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam" - ông Dũng khẳng định.

Do vậy, ông Dũng kiến nghị trong quá trình sửa đổi Luật Công nghệ cao, cơ quan soạn thảo cần lắng nghe ý kiến từ thực tiễn địa phương, đảm bảo tính kế thừa và phát triển bền vững cho hệ thống khu nông nghiệp công nghệ cao đã và đang hoạt động trên cả nước. “Nếu luật mới không còn khái niệm 'nông nghiệp công nghệ cao', chúng ta sẽ mất đi công cụ pháp lý quan trọng để thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực nông nghiệp - lĩnh vực vốn là trụ cột của nền kinh tế quốc gia" - ông Dũng chia sẻ quan điểm.

Trên cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn, Ban Quản lý Khu Nông nghiệp Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh, Ban Quản lý Khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao Hậu Giang và các ban quản lý khu nông nghiệp công nghệ cao ở Cà Mau, Đắk Lắk đều có văn bản kiến nghị Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xem xét, bổ sung nội dung quy định về “Khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao” và quy định về “Ban Quản lý các khu công nghệ cao” vào trong dự thảo Luật Công nghệ cao (sửa đổi) chuẩn bị trình Quốc hội xem xét ban hành để luật hóa mô hình quản lý và hoạt động của các khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao nhằm đảm bảo tính kế thừa, thống nhất và tránh chồng chéo giữa Luật Công nghệ cao (sửa đổi) sắp ban hành và các quy định khác của pháp luật.

×