Nông thôn trong nền VHNT đương đại: Phim nông thôn vì sao ngày càng hiếm trên sóng giờ vàng?(Bài 6)

Nông thôn không còn như cũ: Thách thức lớn cho người viết kịch bản

Là một biên kịch từng thành công với các bộ phim mang hơi thở làng quê như Cô gái nhà người ta, Mùa hoa tìm lại, chị nhìn nhận thế nào về sự vắng bóng của đề tài nông thôn trên màn ảnh truyền hình VTV thời gian gần đây?

- Theo tôi, nếu nói đề tài nông thôn những năm gần đây hoàn toàn vắng bóng thì chưa hẳn là chính xác. Như tôi được biết, mỗi năm vẫn có ít nhất một bộ phim về nông thôn, hoặc có yếu tố nông thôn, được phát sóng vào khung giờ vàng. Gần đây nhất là bộ phim Có anh nơi ấy bình yên (năm 2025), xoay quanh câu chuyện những cán bộ công an xã về công tác tại vùng nông thôn. Năm 2024 có Vui lên nào anh em ơi, khai thác khía cạnh khởi nghiệp của những thanh niên làng, hay Đi giữa trời rực rỡ kể hành trình của những bạn trẻ rời bản làng lên phố. Trước đó còn có các phim như Dưới bóng cây hạnh phúc, Làng trong phố, Lối về miền hoa… Cá nhân tôi cho rằng phim đề tài nông thôn vẫn xuất hiện khá đều đặn trên truyền hình mỗi năm, tuy nhiên tần suất có phần thưa hơn và đây là dòng phim kén khán giả, nên dễ bị “lẫn” trong những bộ phim mang đề tài hiện đại, nóng hổi hơn.

Theo chị, vì sao phim nông thôn – từng là “mạch ngầm” quan trọng của phim truyền hình Việt – lại ngày càng ít xuất hiện, đặc biệt ở khung giờ vàng?

- Trước khi bàn đến việc dòng phim này ít hơn các đề tài khác, chúng ta cần hiểu rõ bối cảnh của nông thôn hiện đại. Với sự phát triển vượt bậc của kinh tế, xã hội và truyền thông, nông thôn ngày nay không còn là nông thôn của thời “mạch ngầm” như trước. Quá trình đô thị hóa lan rộng đã dần biến nhiều làng quê truyền thống thành các khu phố. Hình ảnh người nông dân “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời” với vốn hiểu biết hạn hẹp gần như không còn, bởi các xu hướng, trào lưu mới được cập nhật từng giây, không hề thua kém thành thị.

Với cá nhân tôi, việc tái hiện sự thay đổi nhanh chóng ấy, đồng thời đào sâu những vấn đề ẩn bên trong sự “biến mất” dần của những ngôi làng truyền thống, đòi hỏi sự đầu tư lớn về thời gian, kiến thức, trải nghiệm, thậm chí cả bối cảnh và tài chính. Những yếu tố đó cần nhiều thời gian và sự kiên nhẫn hơn, vì thế việc phim nông thôn lên sóng thưa hơn cũng là điều dễ hiểu.

Với những đề tài phản ánh những vấn đề như quản lý đất đai, chuyển đổi nông thôn mới, xung đột lợi ích, biến đổi giá trị làng xã – chị thấy đâu là rào cản lớn nhất khiến các nhà làm phim dè dặt?

- Những vấn đề bạn nêu nghe có vẻ tách rời, nhưng thực chất lại có mối liên hệ rất chặt chẽ với nhau. Chẳng hạn, quá trình chuyển đổi nông thôn mới sẽ kéo theo sự biến đổi các giá trị làng xã; khi giá trị thay đổi, xung đột giữa cái cũ và cái mới, giữa lợi ích cá nhân và lợi ích tập thể sẽ nảy sinh. Việc quản lý đất đai ở nông thôn cũng vậy, nếu quản lý yếu kém sẽ dẫn đến hàng loạt mâu thuẫn lợi ích phía sau, kéo theo xung đột trong làng xã, gia đình, anh em, họ hàng… Điều này đòi hỏi các nhà làm phim phải có sự hiểu biết và nghiên cứu rất sâu về đời sống nông thôn.

Có thể nói, làm phim về đề tài nông thôn vốn đã khó, còn phim chính luận, xã hội lại càng khó hơn. Trước những khó khăn nhân đôi ấy, theo tôi, sự dè dặt lớn nhất của các nhà làm phim nằm ở ba yếu tố: thứ nhất là kiến thức và sự thấu hiểu đủ sâu về sắc màu nông thôn thời 4.0; thứ hai là những khó khăn trong công tác sản xuất liên quan đến bối cảnh, con người, địa điểm; và thứ ba là vấn đề tài chính. Phim nông thôn vốn kén khán giả, độ phủ sóng và sức hút không cao như các đề tài khác, trong khi chi phí đầu tư cho sản xuất lại lớn, khiến sự dè dặt là điều khó tránh khỏi.

Trong bối cảnh xã hội nông thôn đang thay đổi rất nhanh, theo chị, phim về nông thôn còn “đất” không? Và nếu có, cần tiếp cận theo hướng nào để vừa thời sự vừa hấp dẫn?

- Cá nhân tôi cho rằng, chừng nào nông thôn còn tồn tại thì phim về nông thôn vẫn sẽ còn “đất”. Quá trình phát triển nhanh, đô thị hóa mạnh mẽ hiện nay đang tạo ra rất nhiều vấn đề đáng để khai thác, từ những mâu thuẫn nội tại như giữ gìn cái cũ hay chạy theo cái mới, kinh tế phát triển kéo theo sự tha hóa, biến chất của con người, đến xung đột lối sống giữa các thế hệ. Bên cạnh đó còn có những thay đổi về đời sống tinh thần sau đại dịch, khi xã hội dần chuyển sang lối sống trực tuyến nhiều hơn là trực tiếp. Tất cả đều là những lớp “đất” màu mỡ, không mới nhưng chưa bao giờ cũ.

Việc khai thác đề tài bám sát đời sống hiện đại, liên tục cập nhật tư duy và xu hướng sẽ giúp dòng phim chính luận về nông thôn trở nên hấp dẫn hơn, đồng thời mang hơi thở thời sự và tính thời đại rõ nét hơn.

Ở góc độ người làm nghề, chị có cảm nhận rằng các nhà sản xuất và đài truyền hình hiện nay đang ưu tiên những đề tài “an toàn”, dễ khai thác hơn là những đề tài nhiều va chạm và nhạy cảm?

- Tôi không nghĩ như vậy. Trong quá trình làm nghề, cá nhân tôi chưa từng nhận được bất kỳ cảnh báo nào từ nhà sản xuất hay đài truyền hình rằng đề tài này nhạy cảm hay đề tài kia an toàn. Các đề tài khai thác hiện nay khá cởi mở, không bị giới hạn. Yếu tố được ưu tiên hàng đầu không phải là sự “an toàn” hay mức độ va chạm, mà là kịch bản có thực sự hay, thực sự tốt hay không.

Phim nông thôn khó hút khán giả trẻ?

Với ý kiến cho rằng đề tài nông thôn hiện nay khó hút khán giả, nhất là khán giả trẻ. Là người viết kịch bản, chị có đồng tình với nhận định này không?

- Đúng là đề tài nông thôn hiện nay khá khó thu hút khán giả, đặc biệt là khán giả trẻ. Một phần nguyên nhân đến từ xu hướng thời đại, khi người trẻ có quá nhiều lựa chọn giải trí khác nhau. Các video ngắn trên mạng xã hội chỉ cần vài phút là có thể nắm được nội dung, bên cạnh đó là trò chơi trực tuyến, phim nước ngoài, MV ca nhạc, clip đời sống… Chỉ cần có nhu cầu, họ có thể tìm thấy mọi thứ trên mạng một cách nhanh chóng và tiện lợi. Vì vậy, việc dành thời gian theo dõi một bộ phim truyền hình dài tập về nông thôn – lĩnh vực mà phần lớn người trẻ có rất ít trải nghiệm – rõ ràng không phải là ưu tiên hàng đầu.

Tất nhiên, không phải tất cả khán giả trẻ đều như vậy, nhưng trong bối cảnh hiện nay, phần lớn sự quan tâm của họ, dù ở nông thôn hay thành thị, đều hướng nhiều hơn đến mạng xã hội và những dòng phim hợp thời, hợp xu hướng, hợp lứa tuổi. Với tư cách là người viết kịch bản, tôi cho rằng việc phim nông thôn ít thu hút giới trẻ một phần do yếu tố thời cuộc. Phần khác, kịch bản cũng cần được làm mới, từ cách kể chuyện đến việc lựa chọn vấn đề khai thác, nhằm bắt nhịp với lối sống trẻ, cập nhật thị hiếu khán giả, để phù hợp hơn với đời sống hiện đại.

Chị từng chia sẻ rằng viết về nông thôn đòi hỏi trải nghiệm và quan sát rất sâu. Liệu việc thiếu những biên kịch “sống cùng nông thôn” có phải là nguyên nhân khiến dòng phim này ngày càng mờ nhạt?

- Như tôi đã nói, viết về nông thôn đòi hỏi người viết phải có sự hiểu biết sâu sắc. Trải nghiệm nông thôn không chỉ đơn thuần là việc sống ở đó, mà còn bao gồm quá trình quan sát, học hỏi, tìm tòi và nghiên cứu lâu dài. Đây là quá trình tốn nhiều thời gian, đòi hỏi niềm yêu thích, sự kiên trì và mối quan tâm thật sự của người làm kịch bản.

Trên thực tế, khi lựa chọn đề tài, biên kịch thường viết về những gì họ yêu thích và hiểu rõ nhất. Với những đề tài khó, đòi hỏi nhiều thời gian và trải nghiệm như nông thôn, rõ ràng không phải là lựa chọn ưu tiên của số đông. Tuy vậy, không phải là không có biên kịch viết về nông thôn. Minh chứng là mỗi năm, trên sóng giờ vàng vẫn có ít nhất một bộ phim thuộc đề tài này và nhận được sự đón nhận tích cực từ khán giả. Theo tôi, đó cũng là một tín hiệu đáng mừng cho dòng phim nông thôn.

Kỳ vọng vào biên kịch trẻ và cơ hội làm mới câu chuyện làng quê

Nếu có cơ hội trở lại với một dự án phim lấy bối cảnh nông thôn hôm nay, chị sẽ muốn kể câu chuyện gì?

Tôi luôn dành một tình yêu đặc biệt cho các dự án phim về nông thôn và vẫn ấp ủ mong muốn thực hiện một bộ phim thật tốt về đề tài này. Thực sự, có rất nhiều câu chuyện tôi muốn kể: những con người sống ở nông thôn, những mâu thuẫn được – mất, sự lương thiện và biến chất, những lựa chọn giữa sống tử tế hay tha hóa. Khi nông thôn càng phát triển, tốc độ đô thị hóa càng cao, người dân sẽ có thêm nhiều cơ hội, nhưng đi kèm với đó là không ít sự đánh đổi.

Tôi mong muốn xây dựng một bức tranh trọn vẹn về nông thôn thời 4.0. Tuy nhiên, giữa mong muốn và khả năng thực hiện vẫn còn một khoảng cách khá xa, nên có lẽ tôi cần nỗ lực rất nhiều để biến điều đó thành hiện thực.

Theo chị, cần những điều kiện gì để phim về nông thôn có thể quay trở lại và đứng vững trên màn ảnh nhỏ?

- Theo tôi, việc đưa dòng phim chính luận về nông thôn quay trở lại và tạo được sức bật trong bối cảnh thị hiếu khán giả thay đổi nhanh chóng là điều không hề dễ dàng. Trước hết, cần có cái nhìn cởi mở hơn trong việc lựa chọn và khai thác đề tài, mạnh dạn tiếp cận những vấn đề gai góc, dù khó làm nhưng lại hấp dẫn với người xem.

Thứ hai là yếu tố nội dung, trong đó quan trọng nhất là đội ngũ biên kịch. Hiện nay, số lượng biên kịch chọn viết về nông thôn không nhiều, người viết tốt lại càng hiếm. Vì vậy, cần có những cơ chế phù hợp về thù lao, cũng như sự hỗ trợ về mặt nội dung, đề tài, kiến thức để tạo động lực cho họ. Thứ ba là đầu tư cho khâu sản xuất, từ đạo diễn, ê kíp đến bối cảnh thực hiện.

Chị có kỳ vọng gì vào thế hệ biên kịch trẻ trong việc làm mới đề tài nông thôn, để những câu chuyện làng quê không chỉ dừng lại ở hoài niệm mà trở thành tiếng nói của xã hội đương đại?

- Tôi luôn đánh giá cao những người trẻ dấn thân vào nghề viết, đặc biệt là nghề biên kịch phim, bởi đây là công việc đòi hỏi sự kiên trì, dài hơi, tập trung cao độ và khá vất vả so với việc sản xuất các nội dung ngắn trên mạng xã hội. Hiện nay, biên kịch trẻ viết về đề tài nông thôn chưa nhiều, nhưng tôi hy vọng trong thời gian tới sẽ có thêm những bạn trẻ mang theo nhiệt huyết, kiến thức và sự nhanh nhạy để làm mới và phát triển dòng phim này.

Hơn ai hết, các bạn trẻ chính là những người sống trong dòng chảy của thời đại. Sự năng động, sáng tạo và sức trẻ của họ sẽ là yếu tố mới mẻ mà phim nông thôn hiện nay đang rất cần.

Xin cảm ơn biên kịch Huyền Lê đã chia sẻ thông tin!

Biên kịch Huyền Lê là gương mặt quen thuộc của phim truyền hình Việt, được biết đến nhiều qua những kịch bản mang đậm hơi thở đời sống nông thôn và làng quê đương đại. Chị ghi dấu ấn với khán giả qua loạt phim như Cô gái nhà người ta, Mùa hoa tìm lại, Dưới bóng cây hạnh phúc, Lối về miền hoa… – những tác phẩm khai thác sâu số phận con người, các mối quan hệ gia đình, làng xóm trong bối cảnh nông thôn đang chuyển mình mạnh mẽ. Điểm đặc trưng trong kịch bản của Huyền Lê là cách kể chuyện dung dị, giàu cảm xúc, phản ánh chân thực những đổi thay của làng quê Việt Nam dưới tác động của đô thị hóa, kinh tế thị trường và sự biến chuyển trong tư duy, lối sống con người. Nhờ sự bền bỉ theo đuổi mảng đề tài vốn được xem là “khó” và kén khán giả, Huyền Lê được đánh giá là một trong số ít biên kịch hiện nay vẫn giữ được dấu ấn riêng với dòng phim nông thôn trên sóng truyền hình.

×