Phát triển du lịch nông thôn gắn với làng nghề: Con đường bền vững để giữ nghề, giữ người, kiến tạo làng quê đáng sống

Phát triển các mô hình du lịch nông thôn gắn với khai thác lợi thế vùng miền

Chương trình phát triển du lịch nông thôn trong xây dựng nông thôn mới đang trở thành giải pháp đột phá giúp nhiều địa phương hoàn thành tiêu chí về thu nhập, văn hóa, môi trường, cảnh quan, tổ chức sản xuất; góp phần lan tỏa hình ảnh nông thôn Việt Nam hiện đại, văn minh, giàu bản sắc.

Báo cáo kết quả về phát triển du lịch nông thôn giai đoạn 2021-2025, định hướng giai đoạn 2026-2030, ông Ngô Trường Sơn, Chánh văn phòng Điều phối Nông thôn mới Trung ương khẳng định: Chương trình đã giúp các địa phương củng cố, chuẩn hóa, hình thành nhiều mô hình du lịch nông thôn đa dạng, gắn với đặc trưng vùng, miền.

Các sản phẩm du lịch nông nghiệp, nông thôn tại các địa phương trong thời gian qua phát triển khá đa dạng, nhiều mô hình thành công đã minh chứng được sự phù hợp và tiềm năng của du lịch nông nghiệp, nông thôn trong phát triển kinh tế ở khu vực nông thôn Việt Nam.

Theo báo cáo chưa đầy đủ của các địa phương, hiện cả nước có khoảng hơn 600 mô hình du lịch nông nghiệp, nông thôn đang hoạt động, tập trung nhiều ở khu vực miền núi phía Bắc và Đồng bằng sông Cửu Long. Nhiều mô hình du lịch đã tham gia và chuẩn hóa theo Bộ tiêu chí OCOP với hơn 200 sản phẩm dịch vụ du lịch cộng đồng được chứng nhập OCOP.

Tại các tỉnh Tuyên Quang, Lào Cai, Ninh Bình, Đồng Tháp, Lâm Đồng, Vĩnh Long... mô hình du lịch nông thôn đã phát huy hiệu quả rõ rệt, tạo điểm đến hấp dẫn, gắn với các giá trị bản địa. Có những mô hình đã trở thành điểm đến thu hút sự quan tâm của du khách, dựa trên thế mạnh, đặc sắc của mỗi địa phương về sản phẩm nông nghiệp, cảnh quan, văn hoá lịch sử, ẩm thực...

Cụ thể, khu vực miền núi phía Bắc phát triển mạnh mô hình du lịch cộng đồng gắn với văn hóa dân tộc thiểu số, cảnh quan và nông nghiệp sinh thái. Khu vực Đồng bằng sông Hồng phát triển các mô hình du lịch sinh thái - làng nghề - gắn di sản, gắn với du lịch học đường và trải nghiệm nông nghiệp công nghệ cao.

Khu vực miền Trung và Tây Nguyên tập trung phát triển du lịch cộng đồng, làng nghề, du lịch sinh thái nông nghiệp gắn với bản sắc dân tộc, cảnh quan sông suối, núi rừng. Khu vực Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long phát triển mạnh các mô hình du lịch trải nghiệm sinh thái - vườn cây ăn trái, làng nghề - chợ nổi, kết hợp sản phẩm OCOP và ẩm thực địa phương.

Các mô hình du lịch nông thôn đã đóng góp thiết thực vào nâng cao thu nhập, tạo sinh kế và giữ chân lao động nông thôn. Bên cạnh đó, phát triển du lịch nông thôn đã tác động đến ý thức xây dựng môi trường cảnh quan văn minh, sạch sẽ; bảo tồn, giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống dân tộc nhằm tạo điểm khác biệt để thu hút khách du lịch. Nhờ đó, cảnh quan, môi trường, đời sống văn hóa tinh thần của nhiều khu vực nông thôn được thay đổi đáng kể, trở thành những “miền quê đáng sống”.

Phát triển du lịch nông thôn gắn với làng nghề: Lời giải cho bài toán sinh kế, giữ gìn bản sắc văn hóa nông thôn

Trong những mô hình du lịch nông thôn hiện nay, du lịch nông thôn gắn với làng nghề đang nổi lên như một hướng đi bền vững, biến không gian sản xuất thành điểm đến văn hóa.

Đến nay, Việt Nam có 263 nghề truyền thống, 1975 làng nghề và làng nghề truyền thống đã được công nhận. Trong đó có 1.308 làng nghề và 667 làng truyền thống.

Các làng nghề ngoài việc tạo thêm nhiều việc làm, sản phẩm có giá trị, nâng cao thu nhập cho người dân, còn giữ vai trò quan trọng trong bảo tồn gìn giữ không gian, cảnh quan làng nghề, nét đẹp văn hóa truyền thống và có tiềm năng lớn phát triển du lịch, dịch vụ.

Đến nay, cả nước có tổng số 385/1.975 làng nghề (chiếm 9,37%) đã gắn với phát triển du lịch, hàng năm thu hút hàng trăm nghìn lượt khách; 23 làng nghề được công nhận là điểm du lịch như làng gốm sứ Bát Tràng (Hà Nội), làng gốm Chu Đậu (Hải Phòng), làng làm hoa giấy Thanh Tiên - tranh dân gian làng Sình (Huế), làng gốm Thanh Hà, làng mộc Kim Bồng, làng rau Trà Quế (Đà Nẵng)...

Trong năm 2024, 2 làng nghề truyền thống gốm sứ Bát Tràng và làng nghề dệt lụa tơ tằm Vạn Phúc đã được Hội đồng Thủ công thế giới công nhận là thành viên của mạng lưới các Thành phố thủ công sáng tạo Thế giới.

Năm 2022, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Quyết định số 922/QĐ-TTg ngày 02/8/2022 của về Chương trình phát triển du lịch nông thôn trong xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021-2025 với mục tiêu đẩy mạnh phát triển du lịch nông thôn gắn với phát huy tiềm năng, lợi thế về nông nghiệp, làng nghề, văn hóa và môi trường sinh thái của các địa phương, nhằm nâng cao chất lượng đời sống vật chất, tinh thần của người dân nông thôn, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng tích hợp đa giá trị, bao trùm và phát triển bền vững.

Theo địa giới hành chính trước đây, đã có 59/63 tỉnh, thành phố ban hành Kế hoạch/Đề án triển khai phát triển du lịch nông thôn trong xây dựng nông thôn mới theo Quyết định 922/QĐ-TTg gắn với phát huy tiềm năng, lợi thế về nông nghiệp, làng nghề, văn hóa và môi trường sinh thái của các địa phương.

Theo số liệu của Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, hiện cả nước có gần 400 điểm du lịch ở khu vực nông thôn, trong đó các điểm du lịch nông nghiệp, làng nghề chiếm 11,3%. Điển hình là một số mô hình du lịch cộng đồng Ecohost Hải Hậu, khai thác dịch vụ trải nghiệm về dịch vụ lưu trú (homestay), các làng nghề/nghề truyền thống (kèn đồng, vẽ tranh, cây cảnh), các công trình văn hóa, tôn giáo (nhà thờ, cầu Ngói...) và ẩm thực địa phương (Nam Định); du lịch sinh thái vùng nhãn lồng, gắn OCOP với trải nghiệm làm nông, làm bánh, chế biến sản phẩm đặc sản (Hưng Yên); phát triển du lịch làng rau Trà Quế, làng gốm Thanh Hà, làng hến Cẩm Nam gắn với dịch vụ trải nghiệm và ẩm thực (Quảng Nam)...

Du lịch đưa du khách đến thăm, trải nghiệm làm gốm, dệt lụa, làm nón... Điều này không chỉ tạo ra doanh thu trực tiếp mà còn tôn vinh vai trò của người nghệ nhân. Họ không chỉ là thợ thủ công mà còn là "người kể chuyện", truyền đạt tinh hoa văn hóa dân tộc. Chiều sâu đó khi được khai thác đúng cách có thể mang lại giá trị gia tăng cho các sản phẩm thủ công, nông nghiệp địa phương, góp phần lan tỏa dấu ấn riêng, nét đẹp văn hóa vùng miền.

Đáng chú ý, phát triển du lịch nông thôn cũng tạo ra áp lực tích cực, góp phần thực hiện các mục tiêu của chương trình xây dựng nông thôn mới. Người dân không chỉ tham gia làm du lịch mà còn ý thức hơn trong việc giữ gìn môi trường, cảnh quan, xây dựng thôn xóm văn minh, sạch đẹp. Các mô hình du lịch cộng đồng đã giúp hình thành chuỗi giá trị gắn kết giữa sản xuất, dịch vụ và văn hóa, tạo nền tảng cho phát triển nông thôn toàn diện và bền vững.

Tuy nhiên, phát triển du lịch nông thôn gắn với làng nghề vẫn đối mặt với những thách thức. Theo ông Phạm Hải Quỳnh - Viện trưởng Viện Phát triển du lịch châu Á (ATI), vẫn còn những thách thức trong việc phát triển du lịch làng nghề, như nguy cơ thương mại hóa quá mức dẫn đến mất đi bản sắc truyền thống, hoặc mâu thuẫn lợi ích giữa các thành viên trong cộng đồng. Do đó, cần có sự đồng hành chặt chẽ giữa chính quyền địa phương, các chuyên gia và cộng đồng để xây dựng chiến lược phát triển phù hợp, đảm bảo lợi ích hài hòa.

“Việc nâng cao chất lượng dịch vụ và trải nghiệm cho du khách, thông qua việc đào tạo kỹ năng cho người dân, cải thiện cơ sở hạ tầng và đa dạng hóa các hoạt động du lịch. Việc này không chỉ giúp thu hút du khách mà còn tạo điều kiện cho người dân địa phương nâng cao thu nhập và chất lượng cuộc sống” - ông Quỳnh cho biết.

×