So sánh eo biển Hormuz và Malacca: Khác biệt giữa “van dầu” và “xa lộ hàng hải” của thế giới

Indonesia muốn thu phí qua eo biển Malacca giống như Hormuz mới nhất

Trước đó, ngày 22/4, Đài CNA dẫn lời Bộ trưởng Tài chính Indonesia Purbaya Yudhi Sadewa đề xuất ý tưởng áp phí đối với tàu thuyền đi qua eo biển Malacca.

Ông Purbaya cho biết ý tưởng áp phí có cảm hứng từ kế hoạch của Iran về việc thu phí đối với các tàu đi qua eo biển Hormuz.

Ông Purbaya cho biết cách tiếp cận tương tự có thể tạo ra giá trị kinh tế đáng kể nếu được thực hiện ở eo biển Malacca thông qua sự hợp tác giữa các quốc gia ven eo biển.

Tuy nhiên, đến ngày 23/4, Ngoại trưởng Indonesia Sugiono khẳng định Jakarta sẽ không triển khai việc thu phí này, do đề xuất không phù hợp với luật pháp quốc tế.

Trả lời báo chí tại thủ đô Jakarta, ông Sugiono nhấn mạnh chính sách nói trên đi ngược lại Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS), theo The Straits Times. Công ước này công nhận Indonesia là quốc gia quần đảo, đồng thời bảo đảm quyền tự do hàng hải, không bị cản trở qua các tuyến đường biển của nước này.

Nếu đặt lên "bàn cân" để so sánh hai eo biển này, có thể thấy rõ những điểm khác biệt dù cùng là những điểm nghẽn hàng hải quan trọng bậc nhất thế giới.

So sánh eo biển Hormuz và Malacca: Vị trí địa lý đặc thù

Về vị trí địa lý: Theo Wikipedia, Hormuz là eo biển nằm giữa Iran và Oman, nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và Ấn Độ Dương. Còn eo biển Malacca nằm giữa Malaysia, Indonesia và Singapore, nối Ấn Độ Dương với Biển Đông – tuyến ngắn nhất giữa châu Âu, Trung Đông và Đông Á.

Eo biển Hormuz tương đối hẹp, điểm thắt khoảng 33 km, với luồng tàu giới hạn theo từng chiều di chuyển. Tuy nhiên, độ sâu tương đối thuận lợi cho các tàu chở dầu cỡ lớn.

Trong khi đó, eo biển Malacca hẹp hơn nhiều so với Hormuz, chỉ rộng khoảng 2,7 km tại điểm hẹp nhất gần Singapore, với độ sâu trung bình khoảng 25m khiến việc lưu thông phải được kiểm soát chặt chẽ do mật độ tàu thuyền rất lớn. Đây cũng được xem là “nút thắt cổ chai” quan trọng nhất của tuyến hàng hải này.

Eo biển dài khoảng 805 km, có nhiều đoạn nông và hẹp, khiến tàu thuyền phải di chuyển thận trọng. Mật độ giao thông dày đặc cũng làm gia tăng nguy cơ va chạm và ùn tắc.

Điểm nghẽn năng lượng và thương mại của thế giới

Hormuz được xem là “van dầu” của thế giới. Theo U.S. Energy Information Administration (EIA), khoảng 20–30% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu mỗi ngày đi qua eo biển này, cùng với khối lượng lớn khí tự nhiên hóa lỏng. Bất kỳ gián đoạn nào tại đây đều có thể đẩy giá năng lượng toàn cầu biến động mạnh.

Ngược lại, Malacca là “xa lộ thương mại” của châu Á. Các tổ chức như World Bank đánh giá đây là một trong những tuyến vận tải nhộn nhịp nhất thế giới, chỉ sau eo biển Hormuz, nơi lưu chuyển lượng lớn thương mại hàng hải toàn cầu, từ dầu mỏ đến hàng hóa container.

Theo Reuter trích đánh giá của EIA đánh giá eo biển Malacca là “điểm nghẽn dầu mỏ” lớn nhất thế giới, đồng thời là tuyến vận chuyển duy nhất có lưu lượng vượt qua eo biển Hormuz.

Trong nửa đầu năm 2025, khoảng 23,2 triệu thùng dầu mỗi ngày đã được vận chuyển qua Malacca, chiếm 29% tổng khối lượng dầu vận chuyển bằng đường biển. Xếp sau là eo biển Hormuz với khoảng 20,9 triệu thùng/ngày.

Tuyến hàng hải hẹp và thường xuyên quá tải này giữ vai trò chiến lược đặc biệt đối với Trung Quốc. Dữ liệu từ công ty theo dõi tàu chở dầu Vortexa cho thấy khoảng 75% lượng dầu thô nhập khẩu bằng đường biển của nước này từ Trung Đông và châu Phi phải đi qua Malacca.

Dữ liệu từ Malaysia Marine Department cho thấy hơn 102.500 lượt tàu, chủ yếu là tàu thương mại, đã đi qua Malacca trong năm 2025, tăng so với khoảng 94.300 lượt của năm 2024. Phần lớn là tàu chở dầu, tuy nhiên một số tàu siêu lớn phải tránh tuyến này do hạn chế về mớn nước và lựa chọn hành trình vòng xuống phía nam Indonesia.

Dù tuyến thay thế này giúp giảm phụ thuộc vào Malacca trong trường hợp xảy ra gián đoạn, việc đi vòng sẽ kéo dài thời gian vận chuyển, gây chậm trễ và làm gia tăng chi phí logistics.

Về rủi ro an ninh và địa chính trị của eo biển Hormuz và Malacca

Hormuz là một trong những điểm nóng địa chính trị nhạy cảm nhất thế giới. Căng thẳng giữa Iran và các nước phương Tây khiến khu vực này thường xuyên đối mặt với nguy cơ xung đột, từ việc bắt giữ tàu đến các vụ tấn công tàu chở dầu.

Theo báo Nhân dân đưa tin sáng nay, nguy cơ tê liệt kéo dài ở Eo biển Hormuz. Tình hình tại eo biển Hormuz tiếp tục căng thẳng khi Iran tấn công 3 tàu và bắt giữ 2 tàu khác nhằm đáp trả các biện pháp phong tỏa, chặn bắt từ Mỹ. Các diễn biến này xảy ra ngay sau khi Tổng thống Donald Trump gia hạn thêm 2 tuần lệnh ngừng bắn.

Dù không coi các vụ bắt giữ tàu là vi phạm thỏa thuận, Mỹ vẫn cáo buộc Iran gây mất ổn định hàng hải, trong khi Iran tuyên bố eo biển chưa thể mở lại nếu lệnh phong tỏa còn tồn tại.

Căng thẳng và các thông điệp trái chiều từ hai phía khiến hoạt động vận tải qua Hormuz bị gián đoạn nghiêm trọng, nhiều tàu phải đổi hướng hoặc chấp nhận điều kiện kiểm soát khắt khe, làm gia tăng chi phí và rủi ro cho thương mại toàn cầu.

Trong khi đó, Malacca tương đối ổn định về quân sự nhưng từng nổi lên như điểm nóng về cướp biển.

Trong nhiều năm qua, eo biển Malacca được xem là điểm nóng về cướp biển và các vụ tấn công tàu buôn. Theo ReCAAP Information Sharing Centre, số vụ cướp biển trong năm 2025 đã tăng mạnh lên ít nhất 104 vụ, trước khi có dấu hiệu hạ nhiệt trong quý I năm nay.

Diễn biến căng thẳng liên quan đến Iran cũng làm dấy lên lo ngại về tính dễ tổn thương của các “điểm nghẽn” hàng hải. Theo Center for Strategic and International Studies (CSIS), nếu xảy ra xung đột tại Biển Đông hoặc eo biển Đài Loan - nơi chiếm thêm khoảng 21% thương mại hàng hải toàn cầu thì chuỗi cung ứng quốc tế có thể chịu tác động nghiêm trọng.

Giới chức Malaysia cũng cảnh báo eo biển Malacca đang nổi lên như một điểm nóng của hoạt động chuyển dầu trái phép giữa các tàu trên biển, nhằm che giấu nguồn gốc hàng hóa.

×