Bình luận
0
Tháp Pô Klong Garai là tên gọi chung của một cụm tháp gồm ba đền tháp: tháp chính; tháp cổng và tháp lửa.
Các vị lớn tuổi người Chăm theo Bàlamôn trong Lễ hội Katê tại tháp Po Klong Garai. Ảnh: Núi Xanh
Một ngày trung tuần tháng 8/2022, theo chân đoàn du khách đến từ Hà Nội, chúng tôi lên tham quan tháp Pô Klong Garai. Đứng trên đỉnh đồi Trầu, chúng tôi và nhóm du khách nhìn thấy toàn cảnh TP. Phan Rang-Tháp Chàm và xa hơn nữa là bờ biển Ninh Chử- Bình Sơn đẹp và thơ mộng…
Chị Nguyễn Thị Mai Khuê, du khách đến từ Hà Nội cho biết, chị đã từng đi nhiều tháp Chăm ở các tỉnh miền Trung nhưng chưa lần nào chị thấy lối kiến trúc, trang trí trên và bên ngoài tháp độc đáo như tháp Pô Klong Garai này.
"Điều tôi bất ngờ là không biết ngày xưa các nghệ nhân xây bằng chất liệu gì mà đến nay, đã hơn 800 năm rồi mà từng viên gạch vẫn nằm chồng lên nhau từ chân đến đỉnh tháp. Đặc biệt là những thanh đá đứng và nằm như khung cửa ở ra vào (giống như xà bê tông nhà ở hiện nay) họ làm bằng cách nào mà nét khắc chữ (chữ cổ của người Chăm) vẫn còn sắc nét đến thế…", chị Mai Khuê đặt dấu hỏi.
Du khách vào tham quan tháp chính trong cụm tháp Pô Klong Garai. Ảnh: Bùi Phụ
Trao đổi với chúng tôi, ông Thành Nhảy - Phó Giám đốc Bảo tàng tỉnh Ninh Thuận cho biết, tính đến nay rất có nhiều đoàn nghiên cứu khảo cổ về đây tìm hiểu nhưng vẫn chưa ai giải mã được cụm tháp xây dựng bằng chất liệu gì. Tương tự, những dòng chữ khắc trên các thanh đá cũng chưa lý giải được nội dung…
Cũng theo ông Thành Nhảy, hằng năm tại tháp diễn Pô Klong Garai diễn ra nhiều sinh hoạt văn hóa, tôn giáo, tín ngưỡng của cộng đồng người Chăm. Nhưng thu hút khách thập đến rất đông nhất là lễ hội Katê (Tết của người Chăm theo đạo Bàlamôn). Lễ hội Katê thường diễn ra vào ngày 30/6 - 10/7 theo lịch Chăm, tương ứng với khoảng thời gian vào tháng 9, 10 hoặc tháng 11 (Dương lịch).
Vào những ngày này, tại tháp diễn ra nhiều nghi lễ và biểu diễn nghệ thuật mang đậm bản sắc văn hóa của người Chăm. Ngày đầu tiên ở trên các đền - tháp; ngày thứ hai ở ngôi nhà chung của làng; ngày thứ ba ở nhà cả sư; từ ngày thứ tư đến hết ngày 10/7 lịch Chăm, thường dành cho các hộ gia đình.
Theo phân tích của các nhà nghiên cứu, thời điểm này là dịp cuối mùa Thu, mùa màng đã thu hoạch xong, là lúc nhàn rỗi, nghỉ ngơi để chuẩn bị bước vào vụ mùa tiếp theo. Vì vậy, bà con lên tháp Pô Klong Gia Rai để mừng lễ hội Katê…
"Trong tháng 7/2022 vừa qua có trên 18 nghìn lượt khách đến tham quan tháp Pô Klong Garai, còn tính từ đầu năm đến cuối tháng 7 này có khoảng 68 nghìn khách đến tham quan. Ở đây bán đủ các đồ lưu niệm đậm bản sắc văn hóa người Chăm như các mặt hàng dệt, gốm và những đặc sản của quê hương Ninh Thuận nên du khách rất thích…", ông Thành Nhảy cho biết.
Các thôn nữ người Chăm Bàlamôn biểu diễn nghệ thuật trong Lễ hội Katê tại tháp Po Klong Garai. Ảnh: Núi Xanh
Nhiều nhà nghiên cứu, khảo cổ đã xếp Pô Klong Garai vào nhóm tháp cổ như Mỹ Sơn E1 - Hòa Lai - Đồng Dương - Mỹ Sơn A1 - Bình Định bởi đây là nhóm đền- tháp có lối kiến trúc, nghệ thuật hoàn mỹ đạt đến đỉnh cao trong nền nghệ thuật, được xây dựng hoàn chỉnh, cuối cùng trong tổng thể các kiến trúc tháp Champa xưa.
Theo sử sách của bà con người Chăm, tháp Pô Klong Garai được xây dựng vào khoảng cuối thế kỷ XII đầu thế kỷ XIII do vua Jaya Simhavarman III (vua Chế Mân) để thờ vị vua Champa Po Klong Garai (Jaya Simhavarman), người có nhiều công lao trong vùng Panduranga và giúp người Chăm trong việc dẫn thủy nhập điền, khai mương, đắp đập làm cho ruộng đồng tươi tốt…
Theo các nhà nghiên cứu, khảo cổ, tháp Pô Klong Garai được xây dựng bằng kỹ thuật độc đáo, huyền bí nên đến nay đã hơn 800 năm, tháp vẫn năm tồn tại với thời gian, tương đối nguyên vẹn như xưa.
Theo Bảo tàng tỉnh Ninh Thuận, cụm tháp Pô Klong Garai có 3 tháp gồm tháp chính (KaLan), tháp cổng (Gopura) và tháp lửa.
Tháp chính, trong cụm tháp cụm tháp Pô Klong Garai có lối kiến trúc và rất tinh xảo. Ảnh: Bùi Phụ
Tháp chính cao trên 20m, bình đồ mặt bằng hình vuông, kích thước 10,5 x 10,5 m. Đế tháp là một khối hộp xây gạch, hình dáng như một bệ thờ, thắt ở khoảng giữa. Dưới chân cột có các khối ốp trang trí hình trụ thon, phía trên đỡ khối xây hình mũi lao nhọn, áp vào chân cột. Cột cửa ngoài cùng bằng chất liệu đá khối ghép lại thành khung cửa, với chân và đầu mũ cột vuông, mặt đứng cột khắc chữ Chăm cổ.
Cửa ra vào quay về hướng Đông, bên trên cửa có phù điêu thần Siva có 6 tay đang uyển chuyển với những điệu múa thần bí. Ba cửa còn lại theo ba hướng Nam, Bắc, Tây là cửa giả có trụ ốp gạch lồi, lõm vào trong. Trên mỗi cửa giả có một tượng thần tư thế thiền. Trong lòng tháp chính hiện còn nguyên vẹn bệ thờ Yoni - Linga, trên Linga còn thể hiện MuKhaLinga, hình ảnh vị vua được thờ.
Theo ông Thành Nhảy- Phó Giám đốc Bảo tàng tỉnh Ninh Thuận, theo quan niệm của bà con người Chăm, hướng Đông là hướng sống, sinh tồn là hướng thần linh. Vì vậy tất cả đền tháp khi xây dựng đều quay về hướng Đông và tháp Pô Klong Garai cũng vậy.
Tháp cổng (trái), tháp lửa (phải) trong cụm tháp Pô Klong Garai. Ảnh: Bùi Phụ
Thấp hơn với tháp chính là tháp lửa, tháp có mặt bằng hình chữ nhật, dài 8m, rộng 4m, cao gần 10m. Tháp có 3 cửa thông nhau 3 hướng Đông, Bắc và Nam, riêng phía Nam là cửa sổ. Chức năng của tháp này là để các vị tu sĩ, các vị thầy bày các vật tế lễ và giữ ngọn lửa tế nên gọi là tháp lửa. Tháp lửa được xây dựng phía trước tháp thờ chính, nằm về phía Đông – Nam.
Trước tháp chính là tháp cổng, cao hơn 5m. Tháp cổng là cổng ra vào hành lễ, cúng tế và tiếp đón khách của vua khi xưa.
Trải qua hơn 800 năm mưa nắng, tháp Pô Klong Garai vẫn đứng uy nghi trước vạn vật thay đổi. Du khách đến đây ai cũng khen đây là một cụm đền tháp có lối kiến trúc, độc đáo đầy huyền bí mà đến nay chưa lời giải mã...
Làm sao tôi có thể chấp nhận được sự thật phũ phàng này?
Chia sẻ
Tối 13/4, Liên hoan Phát thanh toàn quốc lần thứ XVII năm 2026 chính thức bế mạc. Báo NTNN/Điện tử Dân Việt đạt Giải Bạc với tác phẩm podcast "Sự thật kinh hoàng phía sau những suất ăn học đường".
Chia sẻ
Các chư hầu từng được Hạng Vũ phong vương đều không trợ giúp, trong khi Lưu Bang từng bước đi tới đỉnh cao. Cuối cùng, Hạng Vũ tự vẫn bên bờ Ô Giang.
Chia sẻ
Thủ đô Hà Nội vừa ghi dấu rất quan trọng của tuyến metro Nhổn – ga Hà Nội khi máy đào hầm TBM số 2 “Táo Bạo” chính thức về đích tại ga S12 (Ga Hà Nội), hoàn thành toàn bộ hành trình khoan qua 4 ga ngầm.
Chia sẻ
Một lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đối với Iran sẽ là một chiến dịch quân sự quy mô lớn, kéo dài không xác định, có thể kích hoạt các hành động trả đũa mới từ Tehran và gây áp lực lớn lên lệnh ngừng bắn vốn đã mong manh, theo các chuyên gia.
Chia sẻ
Trong khi nền kinh tế cần tới 38,5 triệu tỷ đồng vốn cho giai đoạn 2026–2030, lãnh đạo FiinGroup cho rằng thách thức lớn nhất của các tập đoàn Việt Nam không còn nằm ở huy động vốn, mà ở khả năng tối ưu hiệu suất sử dụng vốn — yếu tố quyết định liệu doanh nghiệp Việt có thể vươn tầm khu vực hay tiếp tục lép vế trước FDI.
Chia sẻ
Là một hoàng đế xuất thân võ tướng, Triệu Khuông Dận chưa hoàn toàn bỏ được tính cách cương trực, nên những hành động “dùng rìu dạy dỗ” quan lại cũng không phải điều quá khó hiểu.
Chia sẻ
Thủ tướng yêu cầu các bộ quyết liệt hoàn thiện cơ sở dữ liệu, tái cấu trúc quy trình giải quyết thủ tục hành chính. Tinh thần là người dân, doanh nghiệp chỉ cung cấp thông tin 1 lần, những thông tin, dữ liệu đã có thì tuyệt đối không yêu cầu cung cấp thêm.
Chia sẻ
Bản quyền liên tục tăng qua từng giải đấu, cuộc cạnh tranh không dừng lại giữa các nhà đài, mà còn "căng thẳng" hơn giữa bên sở hữu hợp pháp và bên phát lậu.
Chia sẻ
Trung Quốc ngày 13/4 đã lên tiếng kêu gọi các bên kiềm chế và nhanh chóng đạt được một thỏa thuận ngừng bắn, trong bối cảnh căng thẳng xung quanh eo biển Hormuz gia tăng sau phát biểu của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc phong tỏa các tàu liên quan đến Iran, theo CNTG.
Chia sẻ
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết các tàu thuyền đi vào khu vực bị phong tỏa có thể bị chặn và bắt giữ.
Chia sẻ
Chia tay CLB CAHN, cựu tuyển thủ U23 Việt Nam... giải nghệ?; Bruno Fernandes ra điều kiện ở lại M.U; Hoàng Hên muốn trở thành công dân Việt Nam thực thụ; Terry mua cổ phần CLB Colchester United; Chelsea không sa thải HLV Rosenior.
Chia sẻ
Đài Truyền hình Việt Nam (VTV) chính thức công bố là đơn vị sở hữu bản quyền truyền thông Vòng chung kết FIFA World Cup 2026TM tại Việt Nam. VTV nắm giữ quyền khai thác trên đa nền tảng bao gồm truyền hình, phát thanh, thiết bị di động và internet, trình chiếu công cộng, mang đến cho người hâm mộ cơ hội sống trọn FIFA World Cup 2026TM cùng VTV.
Chia sẻ
Theo tử vi ngày mai, bắt đầu từ tháng 5, những nỗ lực của 4 con giáp cuối cùng sẽ được đền đáp, thoát khỏi sự vô danh, mở ra "khoảnh khắc tỏa sáng".
Chia sẻ
Thủ tướng Nhật Bản Takaichi đánh giá cao vị trí, vai trò của Việt Nam trong khu vực; chia sẻ Việt Nam là đối tác quan trọng trong triển khai Tầm nhìn Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở (FOIP) của Nhật Bản; đồng thời khẳng định Nhật Bản coi trọng và đánh giá cao chính sách độc lập tự chủ, ủng hộ Việt Nam thực hiện các mục tiêu phát triển trong kỷ nguyên mới.
Chia sẻ
BTV Diệp Chi từng bày tỏ niềm tự hào khi có bố là Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Xuân Thiêm.
Chia sẻ
Trong ngăn kéo ký ức của mỗi người, ai cũng nâng niu một ước mơ cho riêng mình. Có bạn ước làm bác sĩ để mang lại nụ cười cho người bệnh, có bạn mong thành cô giáo để gieo mầm tri thức. Còn với em, ước mơ ấy gói gọn trong sắc xanh của bộ quân phục, em muốn trở thành một người chiến sĩ công an, tiếp nối bước chân của bố và anh trai, những "người hùng" bình dị mà em hằng kính trọng.
Chia sẻ
Dưới đây là một số công thức món ăn cho người bị men gan cao bạn có thể tham khảo cho thực đơn ăn hàng ngày.
Chia sẻ
Ở cuộc tiếp đón Hồng Lĩnh Hà Tĩnh trong khuôn khổ vòng 18 V.League 2025/2026, tiền đạo Daniel Passira là người ghi bàn quyết định giúp Hà Nội FC giành chiến thắng 3-0.
Chia sẻ
Iran đã thiết lập được kênh trao đổi tích cực với Phó Tổng thống Mỹ JD Vance tại Islamabad, nhưng đồng thời nhận thấy ông gần như “bị trói tay” trước sự hiện diện của con rể Tổng thống Donald Trump là Jared Kushner và người bạn thân Steve Witkoff, một nguồn tin giấu tên tiết lộ với Al Majalla.
Chia sẻ
Dự án Bến xe khách Yên Sở với công suất 800-1.000 lượt xe/ngày nằm ngay cạnh đường Vành đai 3, chỉ cách bến xe Giáp Bát vài cây số đã thành hình.
Chia sẻ
Đến tháng 4/2026, hàng nghìn hộ dân trên địa bàn tỉnh Nghệ An vẫn chưa nhận được tiền hỗ trợ thiệt hại do các đợt thiên tai xảy ra trong năm 2025. Hiện, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Nghệ An đang tiếp tục đôn đốc các địa phương hoàn thiện hồ sơ nhằm đảm bảo quyền lợi cho người dân.
Chia sẻ
Sau 40 năm Đổi mới, khu vực kinh tế tư nhân ngày càng lớn mạnh, song cơ cấu doanh thu của doanh nghiệp tư nhân trong nước vẫn cho thấy sự tập trung đáng kể vào các lĩnh vực như tài chính và bất động sản trong khi sản xuất, chế biến chế tạo chiếm tỷ trọng còn khiêm tốn.
Chia sẻ
Theo các tài liệu và truyền thuyết dân gian, đền Mẫu Vừng ở phường Đồ Sơn, Hải Phòng được xây dựng từ khoảng thế kỷ XVIII (thời nhà Lê Trung hưng) trên bãi dâu tằm ven cửa sông đổ ra biển. Tương truyền, vào một đêm mưa gió, ba khúc gỗ mục từ biển trôi ngược vào bãi dâu, bất ngờ nảy mầm, nở hoa đỏ rực.
Chia sẻ
Về chủ trương sáp nhập thôn, sắp xếp tổ dân phố năm 2026, các tổ trưởng Tổ dân phố (TDP) trên bán đảo Bảo Ninh, phường Đồng Hới, tỉnh Quảng Trị (địa phận xã Bảo Ninh, TP Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình trước đây) chia sẻ, sắp xếp thôn, tổ dân phố, tinh giản, tinh gọn vẫn phải gìn giữ bản sắc văn hóa, tín ngưỡng đặc trưng của cộng đồng ngư dân làng biển.
Chia sẻ
Hội Nông dân xã Pha Long, tỉnh Lào Cai vừa tổ chức lớp tập huấn kỹ thuật chăm sóc và thu hái chè cho 100 hội viên nông dân tại thôn Máo Chóa Sủ.
Chia sẻ
SHB Đà Nẵng đã tụt xuống vị trí cuối cùng trên bảng xếp hạng V.League 2025/2026 sau 18 vòng đấu và cơ hội để họ trụ hạng đang trở nên rất mong manh.
Chia sẻ
Sau khi tiến hành phân loại, lực lượng chức năng phường Quảng Phú, tỉnh Thanh Hóa đã tiến hành thả về tự nhiên số chim tự nhiên còn sống (gồm chim vạc, chim diệc, cò), số chim đã chết cùng với lưới, bẫy và thiết bị dẫn dụ được tiêu huỷ theo quy định. Lực lượng Công an đã tham mưu UBND phường ra quyết định xử phạt hành chính đối với 2 cá nhân vi phạm với tổng số tiền phạt 4 triệu đồng.
Chia sẻ
Bí quyết giữ mái tóc đen mượt của Từ Hi Thái hậu từ xưa đến ngày nay hoàn toàn có thể áp dụng được.
Chia sẻ
Trong dòng chảy lịch sử Việt Nam, có một địa phương đặc biệt gắn liền với nhiều triều đại và các vị vua nổi tiếng. Đó là nơi nào?
Chia sẻ
Thời sự 
Thế giới 
Nhà nông 
Hội và Cuộc sống 
Đại đoàn kết dân tộc 
Kinh tế 
Thể thao 
Văn hóa - Giải trí 
Xã hội 
Bạn đọc 
Nhà đất 
Media 
Chuyển động Sài Gòn 
Pháp luật 
Dân Việt trò chuyện 
Gia đình 
Đông Tây - Kim Cổ 
Khoa học Công nghệ 
Radio Nông dân 
Doanh nghiệp 
Đăng nhập
Bùi Phụ
