Việc sắp xếp tinh gọn tổ chức bộ máy được dư luận xã hội đồng tình ủng hộ rất rõ

Bà Phạm Chi Lan: Tôi thấy chúng ta có vị thế quốc tế ngày càng được cải thiện và ngày càng tốt hơn, đó là điều rất đáng mừng. Chúng ta phải thấy rõ được một thực tế là trong khi những năm vừa qua chúng ta đã cố gắng phát triển và đạt được mức độ tăng trưởng GDP tương đối cao so với nhiều nước khác.

Nhưng thực tế khoảng cách giữa chúng ta và một số nước trong khu vực cũng như các nước trên thế giới vẫn còn xa. Hiện tại, chúng ta vẫn là nước đứng thứ 6 trong ASEAN, đứng sau Philippines và khoảng cách với họ vẫn khá lớn. Thái Lan hay Indonesia rõ ràng họ có những bước vượt rất ngoạn mục. Dù GDP của họ thấp hơn Việt Nam nhưng hàm lượng của họ lớn. 1% GDP của Thái Lan bằng 2% của chúng ta. Vì vậy, chúng ta đừng nhìn vào GDP đã vội tự hào, đã nghĩ là hơn họ.

Nước ta hội nhập sâu rộng, có nhiều đối tác chiến lược toàn diện. So với các nước trong khu vực, chúng ta chỉ đứng sau Singapore.

Tuy nhiên, điều tôi mong muốn là tới đây chúng ta tiếp tục phá vỡ được các điểm nghẽn về kinh tế, đòi hỏi phải có thể chế vận hành tương tự như họ thì chúng ta mới tận dụng được hết nội lực.

Thế giới vẫn luôn biến động với rất nhiều phức tạp nhưng chúng ta đứng vững được đến đâu thì là do chính bản thân mình, do nội lực, năng lực của chính chúng ta. Nếu chúng ta có nội lực, năng lực vững chắc, một vị thế tốt thì mình vẫn chèo lái đi trên con đường theo ý của chúng ta mà không bị tác động quá lớn từ thế giới.

Thế giới bên cạnh những cạnh tranh, thậm chí là những cạnh tranh rất khốc liệt giữa hai nền kinh tế lớn là Mỹ và Trung Quốc nhưng chúng ta lại chơi với cả hai. Cả Mỹ và Trung Quốc đều là đối tác rất quan trọng của Việt Nam, một bên là về xuất khẩu, một bên là về nhập khẩu. Giữa họ lâu nay vẫn xảy ra chiến tranh thương mại nhưng Việt Nam vẫn được coi là một nước được hưởng lợi hơn là bị thua thiệt.

Rõ ràng chúng ta đã có cách của mình trong việc giữ quan hệ với các đối tác chiến lược, chủ lực. Chúng ta cũng quan hệ tốt với rất nhiều các cường quốc khác, không bị phụ thuộc quá nhiều vào bất cứ ai hay bất cứ lĩnh vực nào, đó chính là dựa trên chiến lược khôn ngoan của mình.

Nói về điều kiện, vị thế của đất nước khi bước vào kỷ nguyên vươn mình, bà Phạm Chi Lan cho rằng: Thực tế những con số về kinh tế trong nước chúng ta vẫn nói lạc quan với nhau, nước ngoài cũng ca ngợi Việt Nam, tuy nhiên theo tôi vẫn có những điểm thực sự chưa cảm thấy vui. Tại sao tôi lại nói như vậy bởi trong GDP của chúng ta hiện nay có hơn 20% đóng góp của các nhà đầu tư nước ngoài. Phần tài sản, vốn liếng của họ, họ làm ăn ở đây thì họ đóng góp cho chúng ta nên chúng ta có được hơn 20% đó của họ vào GDP của mình.

Xuất khẩu của chúng ta cũng rất nhiều. Việt Nam là một trong những nền kinh tế xuất khẩu lớn trên thế giới nhưng trong đó có tới hơn 75% là qua tay nhà đầu tư nước ngoài. Công nghiệp hoá chúng ta cũng đã đẩy lên. Hiện nay, tỷ trọng của hàng có hàm lượng công nghệ cao hơn trong sản lượng xuất khẩu của chúng ta càng ngày càng tăng lên nhưng lại cũng có đến 55% hoạt động qua tay nước ngoài.

Nhìn vào phần đóng góp thuộc sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài còn rất lớn. Trong thâm tâm tôi vẫn rất buồn vì những nguồn lợi nhuận chúng ta thu được. Vấn đề nội lực cũng đã được lãnh đạo nói rất nhiều lần. Một nghị quyết rất hay của Đại hội Đảng lần thứ XII là về đầu tư nước ngoài được điều chỉnh lại. Sau đó cũng có nhiều nghị quyết của Đảng nói đến vai trò của khu vực tư nhân trong nước, muốn phát triển doanh nghiệp nội địa, doanh nghiệp của Việt Nam, nhấn mạnh đến nội lực của chúng ta.

Điều tôi mong đợi nhất là đến năm 2045 chúng ta đạt được mục tiêu trở thành một nước thu nhập cao nhưng phần đóng góp chủ yếu là của người Việt Nam, là đầu tư nội lực của chúng ta. Chúng ta không bị lệ thuộc hay dựa quá nhiều vào doanh nghiệp có vốn đầu tư của nước ngoài.

Tính thu nhập tất cả GDP bình quân đầu người thì chúng ta ở mức thu nhập cao nhưng thực chất trong đó có cả phần đầu tư của các nhà đầu tư nước ngoài. Nếu trừ đi 20% của họ thì chúng ta đâu còn cao được như thế.

Thứ hai, ngay trong vấn đề phát triển kinh tế rất cần quan tâm đến việc phát triển xã hội, các vấn đề về làm sao cho lợi ích được phân bổ đến tất cả mọi người.

Những năm sau này, lãnh đạo nói nhiều đến phương châm "không để ai bị bỏ lại phía sau", nhưng chúng ta vẫn đang có khoảng cách giãn ra rất lớn kể cả về thu nhập và tài sản. Trong khi tỷ lệ tài sản tập trung vào những người giàu có còn rất cao, còn không ít người dân còn lại vẫn gặp nhiều khó khăn nhất định.

Vươn mình là vươn mình của cả đất nước, của cả dân tộc mà lợi ích mang lại làm sao phải cho cả dân tộc, cả đất nước, cho tất cả công dân Việt Nam sống trên mảnh đất này. Làm sao có được mức công bằng, chia sẻ cao nhất thì đó chính là cái chúng ta mong muốn trong giai đoạn tới.

Tôi luôn tin, chắc chắn rằng trong thời gian tới khi làm rõ hơn các tiêu chí để "vươn mình" thì chúng ta sẽ tìm và đưa ra được giải pháp.

Ông Nguyễn Đức Hà: Khái niệm Kỷ nguyên vươn mình như Tổng Bí thư Tô Lâm nói, kỷ nguyên bắt đầu được tính từ Đại hội XIV của Đảng. Làm thế nào trong vòng 20 năm từ 2025 đến 2045 để đạt được mục tiêu ngay từ Đại hội XIII của Đảng đã đặt ra?

Nội hàm của kỷ nguyên vươn mình nó vừa nói lên thời điểm bắt đầu kỷ nguyên. Về nguồn lực rõ ràng trên cơ sở tổng kết 40 năm đổi mới chúng ta đã có nguồn lực, kinh nghiệm. Chúng ta nung nấu khát vọng vươn lên, khát vọng xây dựng đất nước phát triển phồn vinh hạnh phúc, giờ mọi điều kiện đã cho phép. Hiện chúng ta đã ở mức thu nhập trung bình, vươn lên nhiều so với trước đây. Cả thế giới nhìn nhận Việt Nam đang ở mức chuẩn bị vươn lên, đấy là nền tảng kinh tế.

Quan hệ đối ngoại có thể nói "chúng ta ngồi mâm 10", vị thế của chúng ta trên trường quốc tế so với trước rất khác. Chúng ta cũng chuyển giao công nghệ, tiếp thu khoa học công nghệ của thế giới. Ở thời điểm này nói Kỷ nguyên vươn mình hoàn toàn có cơ sở.

Đặc biệt việc tiếp tục đẩy mạnh cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức bộ máy là có sự thống nhất cao. Theo báo cáo của Bộ Chính trị trước Trung ương thì Bộ Chính trị thống nhất rất cao. Sau khi đưa thông tin này lên, dư luận, nhân dân đồng tình, ủng hộ rất cao; ai cũng thấy cần thiết, tức là ý Đảng, lòng dân, thống nhất cao trong Đảng và sự đồng thuận của xã hội.

TS Nguyễn Sĩ Dũng cho biết: Bộ máy của chúng ta cũng đã học hỏi hỏi từ mô hình rất nhiều nước, trước năm 1960, chúng ta học hỏi mô hình của Pháp. Sau này, chúng ta theo mô hình Xô Viết. Chúng ta cũng học hỏi các triết lý chung từ các mô hình tổ chức.

Trở lại những triết lý căn bản, chúng ta cần phân định rõ, nhà nước làm gì? Xã hội làm gì? Nếu nhà nước can thiệp càng nhiều, cung cấp dịch vụ càng nhiều, bộ máy nhà nước càng phải to hơn. Cái gì xã hội làm tốt hơn, thì để xã hội làm. Cái gì xã hội không làm được, nhà nước làm, lúc đó mô hình sẽ hợp lý hơn.

Ví dụ có những thứ xã hội không thể làm được như vấn đề an ninh, quốc phòng, công lý. Trong triết lý này cũng không phải nhất nhất, như các nước Bắc Âu, mô hình nhà nước nhiều phúc lợi, bộ máy nhà nước phải lớn hơn.

Mô hình nhà nước cũng phụ thuộc vào văn hóa của khu vực, vùng đất. Ở Mỹ, theo triết lý nhà nước tốt nhất là nhà nước quản lý ít nhất.

Thứ hai là lựa chọn mô hình tổ chức, có: Mô hình thứ nhất là song trùng giám sát của Pháp, Bộ Nội vụ giám sát về hành chính, các bộ chuyên môn giám sát về kỹ thuật, Trung ương cử đại diện xuống từng địa phương. Tổ chức như thế này không thể nhỏ được. Mô hình này từng áp dụng ở nước ta trước Cách mạng Tháng Tám

Mô hình thứ hai là song trùng trực thuộc, bên trên có gì, ở dưới có cái đó, cũng là mô hình không thể bé. Chúng ta có một số địa phương thoát khỏi mô hình đó như Hà Nội, TP HCM, có cơ chế đặc biệt. Nhưng về cơ bản nước ta vẫn nằm trong mô hình song trùng trực thuộc.

Các nước theo mô hình Anh, Mỹ là cái gì phân cho Trung ương thì không phân cho địa phương., Trung ương không can thiệp địa phương. Mô hình này chính quyền không lớn.

Mô hình nữa khó phù hợp với Việt Nam, vì nước ta có truyền thống tập quyền, không thể địa phương cao hơn Trung ương được.

Tiếp theo đó là mô hình bổ trợ của Đức, Nhật, đó là những gì cấp dưới làm được giao hết cho cấp dưới. Ở Nhật chỉ có 12 Bộ.

Ở nước ta, tôi thiên về mô hình bổ trợ, việc gì địa phương làm được giao hết cho địa phương nhưng cũng phải có ranh giới. Chúng ta phân quyền như vậy, bộ máy sẽ gọn, không chồng chéo.

Việc tinh gọn bộ máy thực hiện đồng bộ gắn với cơ cấu lại đội ngũ cán bộ đủ phẩm chất, năng lực ngang tầm nhiệm vụ, đi cùng với đó là đổi mới mạnh mẽ công tác tuyển dụng, đào tạo, đề bạt, bổ nhiệm, luân chuyển, điều động, đánh giá cán bộ.

Vấn đề này vẫn là khâu yếu nên thời gian qua chúng ta chưa vẫn chưa tinh giản chưa đạt như mong muốn, liệu vấn đề này có gây cản trở trong quá trình chúng ta sắp xếp tinh gọn bộ máy, chia sẻ về vấn đề này ông Nguyễn Đức Hà cho rằng:

Đây là mặt hạn chế mà mấy năm vừa qua chúng ta triển khai thực hiện Nghị quyết 18 của Trung ương và kết quả chưa đạt được như mong muốn. Chúng ta có giảm được đầu mối, tầng nấc, tổ chức, lãnh đạo, biên chế nhưng việc giảm tổ chức, biên chế mới dừng lại ở tính cơ học.

Trước 2 vụ 3 vụ nhập 1 thì giảm 2 đầu mối, cũng giảm được lãnh đạo, nhân viên… nhưng vấn đề yêu cầu tinh giản bộ máy phải gắn liền với cơ cấu lại đội ngũ cán bộ để nâng cao chất lượng, hiệu quả công việc thì còn hạn chế.

Ví dụ có nhiều trường hợp xảy ra, như người có năng lực, tài giỏi nhưng thôi việc xin sang cơ quan khác, từ đó mất chất xám, mất nguồn lực, trí tuệ.

Thứ hai chỗ này, chỗ kia, cấp này cấp kia, lĩnh vực này lĩnh vực kia, có chỗ có người phải giảm thì không được lại giảm người làm được việc. Nhìn chung việc tinh giản tổ chức bộ máy chưa gắn với đổi mới, cơ cấu đội ngũ cán bộ nên hiệu quả chưa cao.

"Người cán bộ phải như con dao pha, giỏi một việc nhưng có thể làm nhiều việc khác. Để cán bộ giỏi một việc nhưng thạo nhiều lĩnh vực khác thì không tự dưng mà có, phải qua quá trình đào tạo. Trong khi việc đào tạo của ta còn mang nặng lý thuyết.

Mặt khác, đã có nhiều chủ trương chúng ta đã làm, đang làm nhưng vẫn thấy vướng, đó là xác định vị trí việc làm. Tôi cho là việc cần thiết, từ vị trí việc làm xem cục này cần bao người, vụ này cần bao người, việc này, việc kia cần bao người, từ đó mới ra biên chế.

Công tác cán bộ rất nhiều khâu liên quan đến nhau, và nguồn lực chính quyết định chất lượng hoạt động của bộ máy chính là cán bộ", ông Hà nói.

Nói đến công tác sắp xếp, tinh gọn bộ máy chúng ta cũng đã có những bài học kinh nghiệm, ví dụ như có thời Chính phủ có tới trên 30 bộ, ngành, sau đó qua sắp xếp rút xuống chỉ còn 22 bộ, cơ quan ngang bộ. Chia sẻ về vấn đề này, bà Phạm Chi Lan cho biết: 

Khi còn công tác trong tổ Tư vấn thời Thủ tướng Võ Văn Kiệt, rồi thời Thủ tướng Phan Văn Khải cũng đã có những lần cải cách, sắp xếp tinh gọn bộ máy và chúng tôi cũng đã tham gia. "Tôi thấy muốn sắp xếp tinh gọn được các bộ ngành thì những người chỉ đạo cụ thể là Thủ tướng và các Phó Thủ tướng phải xác định chính xác chức năng của bộ nào không còn phù hợp để tổ chức thành bộ riêng nữa, và chức năng của các bộ nào có thể sắp xếp lại thành một đầu mối để có thể tinh gọn hơn. Đó chính là sự xuất phát từ sự phát triển, nhu cầu của nền kinh tế. Không thể có quá nhiều bộ, ngành làm những công việc trùng lặp với nhau.

Ví dụ chúng ta có thời trong ngành công nghiệp có rất nhiều bộ như: Bộ Điện than, Bộ Cơ khí luyện kim, Bộ công nghiệp nhẹ...

Khi chúng ta phân chia ra quá nhiều bộ thì trách nhiệm các bộ chia ra, công việc của bộ này chồng chéo công việc bộ khác gây ra sự lãng phí, nếu tập trung lại thì sẽ hỗ trợ nhau phát triển", bà Lan chia sẻ.

Theo TS Nguyễn Sĩ Dũng, nói đến sắp xếp tinh gọn bộ máy ông cảm nhận thấy sự ủng hộ của xã hội rất rõ. Chúng ta thấy dư luận nói chung không có ý kiến trái chiều, cả dân tộc, đất nước ta đều đồng lòng ủng hộ chủ trương lớn này.

Theo TS Dũng, việc quyết tâm thực hiện việc tinh gọn bộ máy thể hiện tầm nhìn của người lãnh đạo cao nhất của Đảng, thấy được tính cấp bách, thời điểm mà các yếu tố đều đã chín muồi. Nếu không chớp lấy thì không thể thúc đẩy cuộc cách mạng về sắp xếp tinh gọn bộ máy.

"Về thời gian thực hiện, nếu trong quý I/2025, có thể các cơ quan trình đề án sắp xếp tinh gọn bộ máy. Sau khi Ban chấp hành Trung ương thông qua đề án, tôi kiến nghị cần có bước đánh giá tác động chính sách. Các bước cần được thực hiện tuần tự, đảm bảo khoa học, hiệu quả", TS Nguyễn Sĩ Dũng nói.

Ông Nguyễn Đức Hà: Từ cách mạng mà khái niệm lịch sử hay diễn đạt, đó là thay cũ đổi mới, bỏ cũ xây mới. Nếu hiểu theo nghĩa đó đặt vào khái niệm này thì sợ hiểu lầm.

Việc sắp xếp tổ chức bộ máy của nước ta đã có từ năm 1945, nhà nước ta sau đó từng bước kiện toàn. Chúng ta làm nhiều, không có nhiệm kỳ nào không làm, nhưng làm chưa quyết liệt, chưa mạnh mẽ, giờ phải làm mạnh mẽ quyết liệt hơn nữa, đồng bộ hơn.

Trước làm ở cấp dưới, giờ làm ở cả dưới cả trên, làm ở nhiều lĩnh vực. Tổng Bí thư Tô Lâm nói mang tính cách mạng là ở chỗ đó.

Trong những năm đổi mới, không có nhiệm kỳ đại hội nào mà Ban chấp hành Trung ương không có nghị quyết về kiện toàn, sắp xếp tổ chức bộ máy, Bộ Chính trị cũng có nghị quyết, chúng ta làm nhiều lần nhưng kết quả còn rất hạn chế.

Sau 2 năm thực hiện nghị quyết 39 về tinh giản biên chế, bộ máy lại to lên, mục tiêu đề ra nhưng không đạt được.

Khi Ban chấp hành Trung ương khoá XII có nghị quyết 18, nghị quyết đó cũng được chỉ đạo khá mạnh mẽ, người đứng đầu chỉ đạo rất quyết liệt. Công bằng mà nói, sau thời gian triển khai, khi sơ kết việc thực hiện nghị quyết 18, chúng ta có đạt được một số kết quả tích cực: Giảm đầu mối, giảm được lãnh đạo, giảm tầng nấc trung gian, giảm cục vụ việc, giảm biên chế… tức là đã giảm chi thường xuyên, cóđiều kiện để tăng chi cho phát triển.

Nghị quyết 18 tuy đạt được kết quả, nhưng nghiêm túc xem xét thì chưa đạt được kết quả như mong muốn. Vì khi chúng ta chỉ đạo triển khai, thực hiện Nghị quyết 18 chưa thật đồng bộ, toàn diện. Lúc đó làm tổ chức bên trong, bên ngoài, cái lớn chưa làm; vừa làm vừa rút kinh nghiệm; chưa đồng bộ giữa các lĩnh vực. Cùng một lúc chúng ta triển khai thực hiện nhiều việc quá thì không đến nơi đến chốn, cần phải làm có trọng tâm, trọng điểm.

Tôi nghĩ vào thời điểm hiện nay cải cách bộ máy hiện nay thực sự là cuộc cách mạng hết sức cần thiết, đặc biệt là với bối cảnh hiện nay trên thế giới. Khi toàn thế giới đều đã thay đổi, cải cách, tinh gọn bộ máy thì Việt Nam chúng ta cũng không nằm ngoài xu hướng đó.

Một bộ máy đã hình thành nhiều năm nay thực sự cần cải cách để đổi mới để vận động kịp thời với thời đại.

Nội dung buổi tọa sẽ xoay quanh những nội dung như: Sự cấp thiết phải tiến hành sắp xếp tinh gọn bộ máy; những vấn đề đặt ra trong công tác sắp xếp tinh gọn bộ máy; bài học của quá trình sắp xếp, tinh gọn bộ máy trước đây; vai trò của tổ chức Đảng, của người đứng đầu, của cán bộ đảng viên đối với công việc nhạy cảm, phức tạp này; đổi mới công tác cán bộ đủ phẩm chất, năng lực ngang tầm nhiệm vụ; sàng lọc những cán bộ không đủ phẩm chất, năng lực, uy tín ra khỏi vị trí công tác; chế độ, chính sách đối với cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức, người lao động bị ảnh hưởng do sắp xếp lại tổ chức, bộ máy...