Xã, phường xã hội chủ nghĩa tạo sinh kế bền vững tại chỗ cho người dân

“Xã, phường xã hội chủ nghĩa phải là mô hình phát triển kinh tế tại chỗ, tạo sinh kế bền vững cho người dân”

PGS.TS Đinh Trọng Thịnh - Học viện Tài chính chia sẻ, việc Hà Nội nghiên cứu xây dựng mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” không chỉ mang ý nghĩa về mặt quản trị địa phương mà còn thể hiện tư duy phát triển mới, trong đó lấy người dân làm trung tâm và lấy chất lượng sống làm thước đo cuối cùng của tăng trưởng.

Ông Thịnh cho rằng, điểm đáng chú ý nhất trong định hướng mà lãnh đạo Hà Nội đưa ra là yêu cầu “người dân có thể sống, làm việc, tạo thu nhập tại chỗ”. Đây chính là tư duy phát triển kinh tế bền vững ở cấp cơ sở, thay vì chỉ tập trung vào mở rộng đô thị hay tăng trưởng thuần túy về GDP.

“Muốn xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa thì trước hết phải giải được bài toán kinh tế. Không thể nói tới hạnh phúc hay công bằng xã hội nếu người dân vẫn thiếu việc làm, thu nhập bấp bênh, phải rời quê hương để mưu sinh”, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh nhấn mạnh.

Theo ông Thịnh, mô hình này cần được hiểu là một không gian phát triển kinh tế, xã hội hoàn chỉnh ở cấp cơ sở. Trong đó, chính quyền địa phương không chỉ làm nhiệm vụ quản lý hành chính mà phải đóng vai trò kiến tạo phát triển, hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh và người lao động tiếp cận nguồn lực sản xuất, chuyển đổi số, khoa học công nghệ và thị trường.

PGS.TS Đinh Trọng Thịnh phân tích, nếu chỉ dừng ở các khẩu hiệu định tính thì mô hình sẽ khó tạo ra đột phá thực chất. Vì vậy, điều quan trọng là phải lượng hóa được các tiêu chí phát triển kinh tế. Ví dụ, thu nhập bình quân của người dân tăng bao nhiêu; tỷ lệ lao động có việc làm bền vững thế nào; mức độ tham gia của kinh tế số, kinh tế xanh ra sao; tỷ lệ người dân tiếp cận dịch vụ công trực tuyến, bảo hiểm xã hội, y tế, giáo dục đạt mức nào.

Ông cũng đánh giá cao việc Hà Nội đưa tiêu chí “hạnh phúc” và “sự hài lòng của người dân” vào hệ thống đánh giá. Theo ông, đây là cách tiếp cận hiện đại, phù hợp xu hướng quản trị công của nhiều quốc gia phát triển.

“Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phát triển không chỉ là tăng trưởng kinh tế mà phải bảo đảm công bằng xã hội, nâng cao chất lượng sống và cơ hội phát triển cho mọi người dân”, ông phân tích.

Tuy nhiên, chuyên gia tài chính Đinh Trọng Thịnh cũng lưu ý rằng, để mô hình thành công, Hà Nội cần có cơ chế huy động nguồn lực linh hoạt, tránh phụ thuộc hoàn toàn vào ngân sách nhà nước. Thành phố cần đẩy mạnh hợp tác công, tư, xã hội hóa đầu tư hạ tầng, đồng thời xây dựng cơ chế tài chính đặc thù để các xã, phường có thêm dư địa chủ động phát triển.

Theo PGS.TS Đinh Trọng Thịnh, nếu được triển khai bài bản, mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” có thể trở thành một bước thử nghiệm quan trọng trong đổi mới quản trị phát triển ở Việt Nam, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển đất nước đến năm 2045 theo hướng hiện đại, bao trùm và bền vững.

“Muốn xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa phải đặt quyền làm chủ của người dân ở vị trí trung tâm”

Theo luật sư Hoàng Anh Sơn, việc Hà Nội nghiên cứu thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” là hướng tiếp cận mới, thể hiện nỗ lực cụ thể hóa các đặc trưng của chủ nghĩa xã hội vào thực tiễn quản trị ở cấp cơ sở. Tuy nhiên, để mô hình vận hành đúng bản chất, yếu tố quan trọng nhất không chỉ là phát triển kinh tế hay hạ tầng, mà phải bảo đảm quyền làm chủ thực chất của người dân.

Ông Sơn cho hay, trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, mọi mô hình quản trị đều phải đặt trên nền tảng pháp luật, minh bạch và bảo vệ quyền con người, quyền công dân theo Hiến pháp năm 2013.

“Xã, phường xã hội chủ nghĩa không thể chỉ là một mô hình hành chính mới hay một tập hợp các tiêu chí kinh tế, xã hội. Điều cốt lõi là người dân phải thực sự được tham gia vào quá trình quản trị, giám sát và thụ hưởng thành quả phát triển”, luật sư Hoàng Anh Sơn nhấn mạnh.

Theo luật sư Hoàng anh Sơn, việc Hà Nội xây dựng hệ thống 54 tiêu chí là bước đi cần thiết, nhưng các tiêu chí này phải có cơ chế kiểm chứng bằng pháp lý rõ ràng. Đặc biệt, các chỉ số liên quan đến sự hài lòng của người dân, công bằng xã hội, tiếp cận dịch vụ công hay minh bạch quản trị cần được đánh giá độc lập, khách quan.

Luật sư Hoàng Anh Sơn cho rằng, một trong những yêu cầu quan trọng của mô hình này là phải xây dựng chính quyền cơ sở theo hướng “kiến tạo và phục vụ”, thay vì nặng tính quản lý hành chính truyền thống. Điều đó đòi hỏi phải tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng cao trách nhiệm giải trình của đội ngũ cán bộ, công chức.

“Người dân phải cảm nhận được rằng chính quyền tồn tại để phục vụ họ, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ, chứ không chỉ dừng ở việc thực hiện các thủ tục hành chính”, luật sư Hoàng Anh Sơn nói.

Theo luật sư Hoàng Anh Sơn, việc lựa chọn địa bàn thí điểm cũng cần đặc biệt thận trọng. Nếu chọn những nơi có điều kiện quá thuận lợi hoặc được ưu tiên nguồn lực đặc biệt thì sẽ khó đánh giá đúng hiệu quả thực chất của mô hình. Việc thí điểm phải bảo đảm tính đại diện và khả năng nhân rộng.

Luật sư Sơn cũng lưu ý rằng, quá trình triển khai cần tránh hình thức, tránh chạy theo thành tích hoặc đặt ra các tiêu chí vượt quá khả năng thực hiện. Bởi nếu thiếu nền tảng pháp lý đồng bộ và thiếu cơ chế kiểm soát quyền lực hiệu quả, mô hình rất dễ rơi vào tình trạng “đẹp trên giấy nhưng khó vận hành trong thực tế”.

Theo luật sư Hoàng Anh Sơn, giá trị lớn nhất của mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” không nằm ở tên gọi, mà ở khả năng tạo ra một môi trường sống an toàn, công bằng, minh bạch; nơi người dân được bảo đảm quyền lợi, có cơ hội phát triển và thực sự trở thành chủ thể của quá trình phát triển địa phương.

×