Bí thư, Chủ tịch tỉnh đều là Ủy viên Trung ương Đảng sẽ tạo sức mạnh cộng hưởng, như thế "kiềng ba chân"

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã khép lại với những dấu ấn đậm nét về một tinh thần đổi mới mạnh mẽ, tinh thần hành động quyết liệt và khoa học. Không chỉ là một sự kiện chính trị trọng đại, Đại hội còn thắp sáng khát vọng để vươn tới một Việt Nam hùng cường trong kỷ nguyên mới.

Trao đổi với Dân Việt, PGS.TS Lê Văn Cường – Phó Viện trưởng Viện Xây dựng Đảng (Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh), Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo, bồi dưỡng công tác kiểm tra của Đảng đã có những phân tích sâu sắc về các điểm mới trong công tác tổ chức và nhân sự tại Đại hội.

Đại hội XIV có nhiều điểm mới mang tính đột phá

Thưa PGS.TS Lê Văn Cường là chuyên gia nghiên cứu Xây dựng Đảng, đánh giá về Đại hội XIV vừa qua, ông có ấn tượng sâu sắc gì từ cách thức tổ chức, thời gian tổ chức, nghi lễ và đặc biệt là nội dung?

- Điểm đặc biệt đầu tiên và cũng là sự khác biệt lớn nhất nằm ở quá trình chuẩn bị. Theo thông lệ, chúng ta thường chỉ soạn thảo ba văn kiện gồm Báo cáo chính trị, Báo cáo kinh tế - xã hội, và Báo cáo tổng kết công tác xây dựng Đảng, thi hành Điều lệ Đảng. Tuy nhiên, lần này chúng ta đã chuẩn bị thêm báo cáo thứ tư là Báo cáo tổng kết 40 năm đổi mới. Đây là một điểm rất đặc biệt so với các kỳ đại hội trước.

Sự đặc biệt thứ hai nằm ở tư duy tích hợp. Ban đầu các báo cáo được chuẩn bị riêng lẻ, nhưng càng sát Đại hội, chủ trương rút ngắn và tích hợp càng được thực hiện quyết liệt. Chúng ta nhớ lại Đại hội XIII văn kiện rất dài, lên tới hai tập, mỗi tập gần 300 trang. Lần này, tất cả được chỉ đạo ngắn gọn, súc tích và dồn trọng tâm vào Báo cáo chính trị.

Khi Đại hội diễn ra, tinh thần nhìn thẳng vào sự thật, nói đúng sự thật, đi vào nội dung cốt lõi và tránh hình thức đã được thể hiện rõ nét. Dự kiến Đại hội diễn ra từ ngày 19 đến 25/1, nhưng thực tế chúng ta đã bế mạc vào ngày 23/1, rút ngắn được một ngày rưỡi.

Về nội dung, Đại hội có nhiều điểm mới mang tính đột phá. Tổng Bí thư Tô Lâm đã trình bày bản báo cáo vô cùng cô đọng, súc tích, mang tính khái quát cao. Đây là tiền đề để các tham luận của các đoàn, các ban, bộ, ngành đi vào thực chất, tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn, hỗ trợ đắc lực cho việc biến Báo cáo chính trị thành chương trình hành động ngay tại Đại hội. Chúng ta đã chuyển đổi từ tư duy định tính, định ra tầm nhìn sang tư duy hành động, triển khai thực hiện với tiêu chí rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm.

Về công tác nhân sự, chúng ta đã tìm được những người có thể biến nội dung đã đề ra thành hành động thực tiễn. Từ hơn 1.500 đại biểu, Đại hội đã bầu ra 200 Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương với sự đồng thuận rất cao, bầu một lần là xong. Không vì rút ngắn thời gian mà chúng ta bỏ lỡ các nội dung quan trọng hay mất đi sự đoàn kết.

Một điểm nhấn nữa đó là tính lan tỏa. Chưa bao giờ có một kỳ Đại hội Đảng mà sự lan tỏa lại rộng rãi và mạnh mẽ như lần này. Một minh chứng rõ nét nhất là việc chúng ta huy động trí tuệ của toàn dân thông qua đa dạng các kênh, từ truyền thông truyền thống, mạng xã hội đến cả những ứng dụng công nghệ hiện đại như nền tảng VNeID. Kết quả thu được thật sự ấn tượng với hơn 5 triệu ý kiến và 14 triệu lượt đóng góp. Những con số này không chỉ cho thấy sự quan tâm đặc biệt của nhân dân trong nước mà còn thu hút sự chú ý của bạn bè quốc tế. Đây chính là điểm nhấn quan trọng, tạo nên sự gắn kết mật thiết giữa ý Đảng và lòng dân, giúp chúng ta thêm tự tin và kỳ vọng vào việc hiện thực hóa những mục tiêu mà Đại hội đã đề ra.

Công tác nhân sự bao giờ cũng là vấn đề trọng tâm được dư luận trong và ngoài nước quan tâm. Nhìn vào cơ cấu 200 Ủy viên Trung ương khóa XIV vừa được bầu để lãnh đạo sự nghiệp đổi mới, ông có nhận xét gì về cơ cấu độ tuổi, sự phân bổ giữa các bộ ngành, vùng miền và chất lượng của đội ngũ lãnh đạo cao nhất này?

- Tôi cảm thấy khá hài lòng với kết quả nhân sự lần này vì chúng ta đã chuẩn bị rất kỹ lưỡng qua ba nhiệm kỳ với quy trình đào tạo nguồn bài bản từ cấp huyện, tỉnh đến Trung ương. Một đội ngũ lãnh đạo mạnh thường được đánh giá trên bốn yếu tố: số lượng, cơ cấu, chất lượng và sự kế thừa.

Về số lượng, chúng ta giữ nguyên 200 người gồm 180 ủy viên chính thức và 20 ủy viên dự khuyết. Về cơ cấu, tôi đánh giá là rất đa dạng và hợp lý, bao gồm đầy đủ các thành phần dân tộc, giới tính, độ tuổi, vùng miền, tôn giáo và trình độ chuyên môn.

Điểm đáng tự hào là tỷ lệ nữ trong Ban Chấp hành Trung ương khá cao với 21 người. Nhìn lại lịch sử, chúng ta có quyền tự hào khi có những nữ tướng như cô Nguyễn Thị Định, Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình, hay sau này là nữ Chủ tịch Quốc hội, nữ Thường trực Ban Bí thư, và nhiệm kỳ này chúng ta có nữ Phó Thủ tướng đầu tiên - bà Phạm Thị Thanh Trà. Điều này cho thấy sự tiến bộ vượt bậc về bình đẳng giới trong chính trị so với nhiều quốc gia khác.

Trình độ học vấn và chuyên môn nghiệp vụ của các Ủy viên Trung ương khoá mới đã được nâng cao, cùng với đó là sự vững vàng về lý luận chính trị. Cơ cấu về dân tộc, vùng miền cũng được phân bổ rất hợp lý. Đây chính là cơ sở vững chắc để chúng ta tin tưởng và kỳ vọng vào đội ngũ lãnh đạo khóa XIV. Sự hội tụ của các yếu tố này sẽ đảm bảo về chất lượng nhân sự - yếu tố quyết định để biến Nghị quyết thành hành động thực tiễn, đưa những quyết sách của Đảng đi nhanh và đúng hướng vào cuộc sống.

Một điểm đáng chú ý khác khiến tôi rất kỳ vọng, đó là cơ cấu khóa này đã chú trọng tỷ lệ các chuyên gia, những nhà quản trị có tư duy "kỹ trị". Trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và yêu cầu năng động, sáng tạo, chúng ta rất cần những lãnh đạo am hiểu sâu về chuyên môn để vạch lối đưa đường. Bởi cán bộ lãnh đạo cấp chiến lược không chỉ cần bản lĩnh mà còn phải có tầm nhìn và năng lực thực thi vượt trội. Đó là lý do tôi đặt niềm tin rất lớn vào Ban Chấp hành Trung ương nhiệm kỳ này.

Tạo thế "kiềng ba chân" để phát triển mạnh mẽ hơn

Sau khi chúng ta sắp xếp, tinh gọn bộ máy, sáp nhập tỉnh, thành, nhưng số Ủy viên Trung ương vẫn giữ 180 chính thức, 20 dự khuyết, nhiều tỉnh cả Bí thư, Chủ tịch UBND hoặc Chủ tịch HĐND là Ủy viên Trung ương, như vậy sự lãnh đạo của Đảng từ Trung ương xuống địa phương được tăng cường, thưa ông?

- Điều này là một xu thế tất yếu và hoàn toàn bình thường trong bối cảnh sắp xếp lại đơn vị hành chính. Trước đây, ngoại trừ Hà Nội, TP.HCM, hay khối Quân đội, Công an có số lượng Ủy viên Trung ương nhiều hơn, thì các tỉnh thành khác thường chỉ có một đại diện. Nay khi sáp nhập, một địa phương lớn có thể có hai đến ba cán bộ lãnh đạo Ủy viên Trung ương là chuyện hoàn toàn bình thường.

Vấn đề cốt lõi không nằm ở số lượng mà nằm ở sự đoàn kết thống nhất. Như Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh, sức mạnh nằm ở sự đoàn kết. Nếu tăng cường nhân sự mà nội bộ không đồng thuận thì rất khó thực hiện nhiệm vụ. Ngược lại, nếu đoàn kết tốt, việc có thêm các Ủy viên Trung ương tại một địa bàn trọng yếu sẽ tạo thế "kiềng ba chân" vững chắc, thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ.

Tôi cho rằng, việc bố trí cán bộ Trung ương, bao gồm cả Ủy viên dự khuyết về các địa phương, bộ ngành là sự chuẩn bị chiến lược, đảm bảo sự lãnh đạo toàn diện và sâu sát của Đảng đối với những địa bàn, lĩnh vực quan trọng.

Cũng có ý kiến lo ngại rằng khi cả Bí thư và Chủ tịch đều là Ủy viên Trung ương, vị thế tương đương nhau có thể dẫn đến tình trạng "nhìn nhau", nể nang làm ảnh hưởng đến công tác điều hành tại địa phương. Ông nghĩ sao về vấn đề này?

- Tôi cho rằng lo ngại này sẽ không xảy ra nếu chúng ta giải quyết tốt bài toán thể chế và quy chế hoạt động. Hiện nay, chúng ta đang xác định thể chế là "điểm nghẽn của điểm nghẽn", nhưng nếu được khơi thông nó sẽ trở thành động lực.

Để giải quyết bài toán này, quan trọng nhất là phải cụ thể hóa các quy chế hoạt động và quy chế phối hợp một cách rõ nét. Như cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng từng nhắc nhở, mỗi cán bộ phải "đúng vai, thuộc bài". Khi quy chế phân định rạch ròi việc nào của người đứng đầu cấp ủy, việc nào của người đứng đầu chính quyền, thì sẽ không còn chỗ cho sự né tránh hay nể nang. Bản chất của tình trạng trì trệ lâu nay thường do chúng ta thiếu quy chế rõ ràng để quy trách nhiệm: rõ người, rõ việc, rõ thẩm quyền.

Cơ chế "Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân làm chủ" phải được thực hiện thực chất. Trong một đơn vị, khi họp Đảng để đề ra chủ trương, Nghị quyết, Bí thư là người điều hành và chịu trách nhiệm về tính đúng đắn của chủ trương đó. Sau đó, chính quyền do Chủ tịch UBND điều hành có vai trò cụ thể hóa Nghị quyết thành chương trình hành động và tổ chức thực hiện. Nếu chủ trương sai, trách nhiệm thuộc về Bí thư; nếu thực thi kém, trách nhiệm thuộc về Chủ tịch. Khi mọi thứ đã minh bạch về vai trò và trách nhiệm thì không thể có chuyện "nhìn nhau" hay đùn đẩy.

Đại hội XIV vừa qua đã nhấn mạnh rất rõ về đột phá thể chế. Chúng ta phải thực hiện phân cấp đi đôi với phân quyền thực chất. Thực tế hiện nay có tình trạng phân cấp nhưng không giao quyền, khiến cấp dưới dù được giao việc nhưng không có quyền quyết định, dẫn đến việc gì cũng phải "cắp cặp" đi xin ý kiến, làm chậm trễ thời cơ phát triển.

Nếu quy chế quy định rõ việc nào anh được quyết, việc nào anh phải chấp hành, thì bộ máy sẽ vận hành trơn tru. Khi thể chế được khơi thông, việc tăng cường các Ủy viên Trung ương cho địa phương sẽ tạo thành sức mạnh cộng hưởng, như thế "kiềng ba chân" vững chắc để thúc đẩy sự phát triển vượt trội thay vì gây ra sự chồng chéo.

Xin trân trọng cảm ơn ông!

×