Con giống thủy sản vùng Đồng bằng sông Cửu Long, từ nông dân, doanh nghiệp, bao năm rồi vẫn nói "lời trăn trở"?

Khi người nuôi thủy sản ở ĐBSCL vẫn phải đặt cược vào niềm tin

Với những người nông dân cả đời gắn bó với sông nước, bờ ao tại miền Tây, không ai là không hiểu vai trò cốt lõi của con giống.

Ông Nguyễn Thanh Mỹ (67 tuổi, ngụ xã Vĩnh Bình, tỉnh An Giang), một lão nông dày dạn kinh nghiệm trong nghề nuôi xen canh tôm sú, tôm thẻ, tôm càng xanh và cua biển với cây lúa, khẳng định chắc nịch: “Chất lượng con giống chính là yếu tố quyết định sự thành bại của người nuôi”.

Ông Mỹ phấn khởi thừa nhận, những năm gần đây chất lượng nguồn giống tại địa phương đã từng bước được nâng lên.

Tỷ lệ tôm, cua thả nuôi đạt mức khá cao, dao động khoảng 40% đến 60%. Nhờ nguồn giống cải thiện, sản lượng thu hoạch đạt mức khá và ổn định, mang lại nguồn thu nhập vững vàng cho gia đình ông cũng như nhiều hộ dân trong vùng.

Tuy nhiên, niềm vui ấy chưa thực sự trọn vẹn khi người nuôi thủy sản đang rơi vào tình cảnh tiến thoái lưỡng nan trước bài toán giá cả và chất lượng.

Hiện nay, giá con giống có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, đã qua kiểm dịch và đạt chất lượng cao tại các cơ sở uy tín trong tỉnh thường chênh lệch rất lớn so với nguồn giống trôi nổi.

Cụ thể, mức giá của các cơ sở thương hiệu tại địa phương thường cao hơn từ 20 đồng đến 40 đồng cho mỗi con tôm post so với con giống từ các tỉnh khác (nhất là miền Trung) vận chuyển về hoặc từ các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ.

Chính sự chênh lệch này khiến nhiều nông dân rơi vào trạng thái "mơ hồ". Ông Phạm Tuấn Khanh (xã Vân Khánh, tỉnh An Giang) chia sẻ: "Nông dân chúng tôi chọn mua chủ yếu dựa vào niềm tin và uy tín của cơ sở cung ứng. Nhưng cũng có những thời điểm, do ngặt nghèo về tài chính hoặc bị hấp dẫn bởi các chính sách khuyến mãi giá rẻ, tôi và một số bà con đành đánh liều mua ở các chi nhánh bán lẻ dù trong lòng vẫn đầy nghi vấn về chất lượng. Qua những lần như thế mới thấy, tỷ lệ tôm sống khi mua con giống trôi nổi trên thị trường thấp hơn hẳn so với những vụ mua tại cơ sở uy tín".

Không chỉ người nuôi tôm bờ bãi, các ngư dân nuôi cá lồng bè cũng chịu chung nỗi lo.

Bà Tô Diễm Thúy, một người có hơn 20 năm kinh nghiệm nuôi cá lồng bè tại đặc khu Kiên Hải, chia sẻ rằng suốt hai thập kỷ qua, bà và nhiều ngư dân địa phương đều mua cá giống thông qua các thương lái trung gian, hoàn toàn mù mờ về nguồn gốc và chất lượng.

"Chúng tôi chỉ nghe thương lái giới thiệu là hàng từ miền Trung hay nước ngoài mang về chứ cũng chẳng biết thực hư. Cứ theo kinh nghiệm, thấy mua của ai mà cá đạt tỷ lệ sống cao thì gắn bó. Do chất lượng cá giống không ổn định, hiệu quả nuôi cá những năm gần đây càng ngày càng giảm. Ngư dân chúng tôi khát khao có được cơ sở sản xuất giống tại chỗ, hoặc ngành chức năng đứng ra liên kết, kiểm tra chất lượng và cam kết hỗ trợ đầu tư, bao tiêu đầu ra", bà Thúy tâm sự.

Nâng tầm công nghệ để giữ vững chất lượng con giống ngành thủy sản

Hiểu được nỗi lòng của người nông dân, nhiều doanh nghiệp sản xuất giống trên địa bàn đã chủ động đầu tư công nghệ cao để khẳng định chất lượng. Điển hình như Chi nhánh Công ty TNHH Giống thủy sản Dương Hùng tại An Giang. Bà Phan Hồng Nhiên, Giám đốc chi nhánh, cho biết đơn vị đang cung ứng khoảng 900 triệu con sú giống cho hơn 9.000 hộ nông dân trong tỉnh.

Để đảm bảo chất lượng, công ty đã ứng dụng quy trình nghiêm ngặt, lựa chọn 100% con giống bố mẹ từ tự nhiên, ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất và kiểm dịch. Đặc biệt, quy trình ương vèo tôm giống được thực hiện theo hai giai đoạn, giúp con giống thích nghi dần với môi trường nước, độ mặn và nhiệt độ địa phương. Nhờ vậy, tỷ lệ hao hụt trước thời tiết khắc nghiệt được giảm thiểu đáng kể, nâng cao hiệu quả kinh tế cho người nuôi.

Theo Trung tâm Khuyến nông An Giang, hiện toàn tỉnh có trên 900 cơ sở sản xuất, ương dưỡng giống các loại từ tôm, cua đến cá tra và cá nước ngọt. Các cơ sở này đã từng bước nâng cấp hạ tầng, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật để đáp ứng nhu cầu mùa vụ của người dân. Theo kế hoạch trong năm 2026, toàn tỉnh đặt mục tiêu sản xuất và ương dưỡng khoảng 81 tỷ con giống thủy sản các loại (tăng 1,3% so với năm 2025); trong đó riêng tôm giống nước lợ đạt trên 17 tỷ con và cá tra đạt gần 2 tỷ con.

Tuy nhiên, quy mô sản xuất giống nhìn chung vẫn còn nhỏ lẻ, chất lượng giữa các cơ sở chưa đồng đều. Việc kiểm soát nguồn giống nhập tỉnh, đặc biệt là tôm sú và tôm chân trắng vận chuyển từ ngoài tỉnh về, vẫn gặp nhiều khó khăn. Thêm vào đó, nguồn giống nuôi biển vẫn phụ thuộc lớn vào khai thác tự nhiên, kết hợp với áp lực từ dịch bệnh, biến đổi thời tiết và chi phí đầu vào tăng cao đang ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sản xuất của bà con.

Đồng bộ giải pháp, gỡ "nút thắt" cho con giống thủy sản

Để giải quyết triệt để những bất cập, ông Lê Hữu Toàn, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang, khẳng định ngành nông nghiệp sẽ triển khai đồng bộ nhiều giải pháp quyết liệt.

Trước hết, tỉnh đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ mới vào sản xuất. Trọng tâm là hoàn thiện công nghệ sản xuất giống tôm càng xanh toàn đực; chọn tạo, gia hóa các giống chủ lực như tôm sú, tôm thẻ chân trắng, cá tra, cá rô phi chất lượng cao, sạch bệnh nhằm phục vụ nhu cầu nuôi thâm canh của người dân.

Song song đó, công tác quản lý thị trường sẽ được siết chặt. Ngành chức năng tăng cường kiểm tra, giám sát chất lượng từ khâu sản xuất, lưu thông đến tiêu thụ; kiểm soát nghiêm ngặt việc vận chuyển giống từ ngoài tỉnh vào An Giang nhằm ngăn chặn triệt để nguồn giống trôi nổi, chưa qua kiểm dịch. Những trường hợp vi phạm sẽ bị xử lý nghiêm minh.

Về lâu dài, An Giang khuyến khích các doanh nghiệp, hợp tác xã mở rộng quy mô, xây dựng thương hiệu giống uy tín riêng của địa phương. Các lớp tập huấn kỹ thuật ương dưỡng, phòng bệnh sẽ được tổ chức liên tục để giúp bà con giảm thiểu hao hụt.

Giải pháp căn cơ nhất chính là đẩy mạnh liên kết chuỗi từ cơ sở giống, hộ nuôi đến doanh nghiệp chế biến xuất khẩu, đồng thời ứng dụng chuyển đổi số vào truy xuất nguồn gốc.

"Ngành nông nghiệp định hướng phát triển mạnh sản xuất giống thủy sản chất lượng cao theo hướng thích ứng biến đổi khí hậu, an toàn dịch bệnh, giảm phát thải.

Đây là con đường tất yếu để đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường trong nước và xuất khẩu, đưa ngành thủy sản địa phương cất cánh bền vững", ông Lê Hữu Toàn nhấn mạnh.

×