Chốt bộ sách giáo khoa "Kết nối", mang lại 4 "yên tâm"

Bộ GDĐT chốt bộ sách giáo khoa "Kết nối tri thức với cuộc sống" để sử dụng chung toàn quốc từ năm học 2026-2027 được xem đóng vai trò như một “điểm tựa” cho giai đoạn này.

Sau nhiều ngày tháng bàn luận, tranh cãi ý kiến, từ năm học 2026–2027, học sinh cả nước sẽ chính thức sử dụng một bộ sách giáo khoa (SGK) thống nhất trên phạm vi toàn quốc và hướng đến năm 2030 hoàn thành việc cung cấp miễn phí SGK cho tất cả học sinh. Đây là định hướng chiến lược nhằm chuẩn hóa nội dung giáo dục phổ thông, bảo đảm công bằng trong tiếp cận tri thức và tạo nền tảng cho chuyển đổi số, xây dựng hệ sinh thái học liệu quốc gia của Nghị quyết số 71-NQ/TW và Nghị quyết số 281/NQ-CP.

Thực hiện chủ trương này, ngày 26/12, Bộ GDĐT đã ban hành Quyết định số 3588/QĐ-BGDĐT với việc “chốt” bộ sách giáo khoa Kết nối tri thức với cuộc sống để sử dụng thống nhất trên phạm vi toàn quốc. Nếu nhìn bằng một tâm thế bình tĩnh và tích cực, thực sự là một quyết định đáng để suy ngẫm – không chỉ về sách giáo khoa.

Trước hết, cần nhìn thật, nói thẳng rằng: giáo dục Việt Nam những năm qua đã đi một chặng đường không ngắn để thoát khỏi mô hình “một chương trình – một bộ sách” được cho là cứng nhắc.

Việc cho phép nhiều bộ sách giáo khoa cùng tồn tại là một bước tiến trong tư duy giáo dục, tạo cạnh tranh và động lực đổi mới, giúp giáo viên chủ động, linh hoạt hơn trong dạy học và học sinh tiếp cận kiến thức đa dạng, giảm học thuộc máy móc. Khi triển khai đồng bộ, chủ trương này góp phần thúc đẩy đổi mới phương pháp, nâng cao năng lực giáo viên và hướng tới phát triển phẩm chất, năng lực người học.

Tuy nhiên, nhìn lại lộ trình 5 năm qua sử dụng sách giáo khoa mới cũng cho thấy, khi có quá nhiều lựa chọn nhưng điều kiện triển khai không đồng đều đã khiến giáo viên vất vả hơn, phụ huynh và học sinh bối rối, áp lực hơn. Vì vậy, vấn đề không nằm ở việc đúng hay sai khi chọn một hay nhiều bộ sách mà là lựa chọn thế nào phù hợp hơn và là cách chúng ta sử dụng sách ra sao.

Trên cơ sở nghiên cứu các bộ SGK hiện hành và đối chiếu với các tiêu chí lựa chọn, Bộ GDĐT đã không biên soạn một bộ SGK mới mà chọn ngày bộ SGK Kết nối tri thức với cuộc sống sẵn có cũng là điều dễ hiểu.

Theo lý giải, bộ SGK này đáp ứng đầy đủ và nổi trội hơn cả khi bảo đảm đầy đủ, đồng bộ tất cả các môn học, hoạt động giáo dục ở cả 3 cấp học; chất lượng khoa học – sư phạm được khẳng định qua thực tiễn, được sử dụng rộng rãi tại tất cả 34 tỉnh/thành, với quy mô học sinh lớn nhất trong các bộ SGK hiện hành; tính ổn định, khả năng chỉnh lý và mức độ sẵn sàng cao nhất (Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam có đủ năng lực kỹ thuật, kho vận, phân phối, đảm bảo cung ứng trên phạm vi toàn quốc); hạn chế tối đa tác động đến giáo viên – học sinh – phụ huynh do đây là bộ sách đang được sử dụng ổn định và phổ biến nhất, giáo viên quen thuộc phương pháp, cấu trúc bài học.

Trao đổi với người viết, một giáo viên ở Hà Nội đang dạy bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống nhận xét: "Nhìn chung bộ sách được xây dựng khá tốt, kiến thức bám sát các mạch chủ đề, bài tập cơ bản, có sự giảm tải so với trước; hình thức trình bày đẹp, sinh động, tạo hứng thú cho học sinh; nhiều bài học gắn với thực tiễn, phù hợp mục tiêu phát triển năng lực".

Tuy nhiên, giáo viên này cũng đánh giá: "Bộ sách này vẫn có phần “nặng” hơn một số bộ khác, đặc biệt ở lớp 1 đòi hỏi học sinh có nền tảng đọc, viết, tính toán trước và lớp 5, khi kiến thức bị dồn nhiều, khiến giáo viên vất vả hơn. Việc Bộ GDĐT quyết định chọn bộ sách này cho thấy Bộ đã cân nhắc kỹ lưỡng, song vẫn cần tiếp tục rà soát, chỉnh sửa một số nội dung để phù hợp hơn với năng lực và tâm lý học sinh ở từng cấp học".

Dĩ nhiên, không có bộ sách nào là hoàn hảo, ngay cả khi Bộ GDĐT có dồn nguồn lực để xây dựng bộ sách mới cũng chưa hẳn đã không xảy ra ý kiến khác nhau. Kết nối tri thức với cuộc sống cũng sẽ còn những điểm cần điều chỉnh, cập nhật, thậm chí là tranh luận.

Nhưng điểm tích cực nằm ở chỗ: Khi đã “chốt” một bộ sách, việc góp ý, cải tiến sẽ trở nên tập trung và hiệu quả hơn. Thay vì tranh cãi xem nên chọn bộ nào, xã hội có thể dành nhiều năng lượng hơn để bàn cách dạy – học thế nào cho tốt, làm sao để sách thực sự “kết nối” được với cuộc sống đa dạng của học sinh ở từng vùng miền.

Bên cạnh đó, việc Bộ GDĐT quyết định việc thống nhất lựa chọn Kết nối tri thức với cuộc sống không nên được nhìn như một bước “quay về lối cũ” - như cách dư luận đang ý kiến - mà có thể xem là một cú “chốt sổ” cần thiết sau giai đoạn thử nghiệm rộng rãi. Chọn một bộ sách có độ ổn định cao, đã được kiểm nghiệm qua nhiều vòng triển khai, chắt lọc qua nhiều năm sử dụng... là cách làm thực tế và có trách nhiệm của Bộ GDĐT.

Ở một góc nhìn rộng hơn, quyết định này cho thấy giáo dục Việt Nam đang bước vào giai đoạn cần sự ổn định để đi sâu vào chất lượng. Sau nhiều năm đổi mới liên tục, điều hệ thống cần lúc này không phải là thêm xáo trộn mà là củng cố, tinh chỉnh và làm cho những gì đã có trở nên hiệu quả hơn.

Vì thế, thay vì lo lắng hay hoài nghi, tranh cãi, có lẽ chúng ta nên đón nhận quyết định “chốt” sách giáo khoa lần này bằng một tinh thần cởi mở, lạc quan, tích cực. Hãy coi đây là cơ hội để giáo viên yên tâm dạy học, học sinh yên tâm lĩnh hội kiến thức, phụ huynh yên tâm đồng hành và xã hội yên tâm rằng giáo dục đang đi những bước chắc chắn hơn.

Sách giáo khoa, suy cho cùng, chỉ là phương tiện, là một tài liệu quan trọng trong số các nguồn học liệu khác nhau để sử dụng trong dạy học. Điều quan trọng nhất vẫn là con người – những thầy cô tận tâm trong mỗi bài giảng, những học sinh được truyền cảm hứng trong mỗi tiết học, phụ huynh cùng sẻ chia trách nhiệm giáo dục. Khi đó, học không chỉ cho điểm số mà giúp học sinh phát triển năng lực và được áp dụng cho chính cuộc sống của mình.

×