Khi xe điện thành lựa chọn ưu tiên

Những ngày 3/2026 đánh dấu một cột mốc đáng lo ngại khi xăng RON 95-III liên tục thiết lập mặt bằng giá. Đứng giữa dòng xe xếp hàng dài tại một cây xăng trung tâm TP.HCM, tôi tự hỏi phải chăng chúng ta đang trực tiếp nắm giữ vô lăng, nhưng hành trình và túi tiền lại bị điều khiển bởi những xung đột địa chính trị cách nửa vòng trái đất. Đây là hồi chuông cảnh báo trực diện về sự mong manh của quyền tự chủ cá nhân khi vẫn còn duy trì sự lệ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Nhìn lại thời gian trước đây, thị trường Việt Nam từng bao phủ bởi một làn sóng hoài nghi khi các chính sách chuyển đổi giao thông xanh bắt đầu lộ diện. Khi Chính phủ ban hành Quyết định số 876/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình hành động về chuyển đổi năng lượng xanh, dư luận thời điểm đó không thiếu những tiếng thở dài.

Người ta nhìn vào các mốc thời gian như 2040 dừng sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu ô tô, xe máy sử dụng nhiên liệu hoá thạch hay 2050 phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) như những mục tiêu viễn tưởng, thậm chí là sự áp đặt hành chính xa rời thực tế.

Những rào cản về hạ tầng trạm sạc, nỗi lo về tuổi thọ pin và thói quen sở hữu động cơ đốt trong đã tạo nên một bức tường định kiến vững chắc. Trên các trang mạng xã hội hay trong các bài bình luận chuyên môn, người ta vẫn liên tục đặt câu hỏi tại sao phải chuyển đổi sớm như vậy? Bởi có lẽ sự tiện lợi của những cây xăng san sát từng được coi là một hằng số bất biến của sự an tâm.

Tuy nhiên, cơn biến động năng lượng năm 2026 đã trở thành một phép thử thực tế nhất cho tất cả những hoài nghi đó. Chính vì vậy, cái gọi là sự tiện lợi của xe xăng bỗng trở thành một gánh nặng tài chính. Lúc này, chúng ta mới bàng hoàng nhận ra bản chất của nguồn năng lượng mình tiêu thụ hằng ngày mang tính ngoại lực và rủi ro cực lớn.

Theo số liệu năm 2025, nhu cầu xăng dầu nội địa của Việt Nam đạt khoảng 28,6 triệu m³/tấn, bình quân mỗi tháng tiêu dùng hơn 2,2 triệu m³. Dù hai nhà máy lọc dầu Nghi Sơn và Bình Sơn luôn vận hành tối đa công suất, chúng ta vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn nhập khẩu thô và thành phẩm.

Xăng dầu phải băng qua những “yết hầu” hàng hải như eo biển Hormuz, nơi chiếm giữ 20% lượng dầu thế giới. Chỉ cần một biến động địa chính trị nhỏ, chuỗi cung ứng ấy lập tức bị siết chặt. Lái một chiếc xe xăng trong bối cảnh này đồng nghĩa với việc đặt toàn bộ quyền chủ động di chuyển vào tay các nhà cung ứng quốc tế.

Dĩ nhiên, công tâm mà nói, điện không phải là nguồn năng lượng miễn nhiễm với tăng giá. Theo quy luật thị trường, giá điện vẫn có khả năng điều chỉnh tăng theo chi phí đầu vào. Tuy nhiên, sự khác biệt cốt lõi nằm ở khả năng tự chủ. Thay vì phụ thuộc vào các tuyến hàng hải đầy bất ổn, chúng ta sở hữu tiền đề vững chắc để tự chủ năng lượng dựa trên địa chính trị năng lượng nội địa.

Với đường bờ biển dài 3.260 km và cường độ bức xạ nhiệt cao, Việt Nam hiện dẫn đầu khu vực về tiềm năng điện gió và điện mặt trời. Sự bùng nổ của năng lượng tái tạo đã thay đổi cơ cấu lưới điện quốc gia, cho phép năng lượng được truyền tải và phân tán đến tận hộ gia đình thông qua hệ thống dây dẫn hiện hữu.

Khác với xăng dầu buộc phải cung ứng tại các điểm tập trung, xe điện cho phép người dùng sạc tại nhà hoặc mạng lưới trạm sạc phủ rộng, một giải pháp di chuyển dựa trên hạ tầng nội tại. Dù Việt Nam duy trì một tỉ trọng nhỏ điện nhập khẩu từ Lào và Trung Quốc để cân đối phụ tải, đây vẫn là nguồn năng lượng được Nhà nước điều tiết ổn định về giá và lộ trình. Sự ổn định này giúp người tiêu dùng tránh được các cú sốc với túi tiền như cách mà giá xăng dầu đang thực hiện. Khả năng dự báo chi phí chính là điểm tựa để mỗi cá nhân nắm quyền kiểm soát cuộc sống của mình.

Tầm nhìn chiến lược từ các khung pháp lý của Việt Nam giờ đây đang phát huy giá trị phòng vệ. Tại Hà Nội, việc thí điểm phân vùng hạn chế xe máy xăng tại nội đô từ tháng 7/2026, hay TP.HCM đang tăng tốc chuyển đổi giao thông thanh với tỉ lệ taxi điện chiếm ưu thế lên đến 71%, gần 10.000 cổng sạc đã vận hành, đặt mục tiêu 1.500 trạm sạc công cộng. Thực tế, đó là những phao cứu sinh được chuẩn bị để bảo vệ nền kinh tế trước sự tổn thương năng lượng.

Minh chứng điển hình nhất chính là sự chênh lệch cước phí giữa các nền tảng gọi xe khi các hãng xe điện có thể duy trì mức giá thấp hơn đối thủ tới 48% trong giờ cao điểm tháng 3/2026 nhờ kiểm soát được chi phí điện năng đầu vào ổn định. Đây là bằng chứng thép cho thấy ai nắm giữ năng lượng xanh, người đó nắm giữ quyền kiểm soát chi phí và lợi thế cạnh tranh.

Thú thật, bản thân tôi vốn không phải là người quyết liệt với sự thay đổi ngay từ đầu. Tôi từng dành mấy chục năm gắn bó với xe xăng, từ xe máy đến ô tô, coi tiếng động cơ và mùi xăng dầu là một phần của sự trải nghiệm. Tôi từng hoài nghi về việc các thông tư, nghị định liệu có tạo ra một sự đứt gãy trong nếp sống hằng ngày hay không.

Nhưng sự lửng lơ ấy đã tan biến khi tôi nhận thấy mình đang trở thành một mắt xích yếu ớt trong chuỗi giá trị năng lượng hóa thạch thế giới. Mỗi lần giá xăng biến động, tôi cảm thấy sự tự do cá nhân bị ảnh hưởng, khi một phần thu nhập hằng tháng bị tước đoạt bởi những sự kiện mà tôi hoàn toàn không thể tác động.

Sự kiện giá xăng dầu lần này chính là điểm mốc để tôi dứt khoát chuyển đổi tư duy. Tôi sẽ chọn xe điện để tái lập quyền kiểm soát cá nhân. Việc dịch chuyển sang xe điện giờ đây không còn để chứng tỏ sự thức thời hay chạy theo một trào lưu xanh bóng bẩy. Thay vào đó, tôi chọn để tìm kiếm một phương án kinh tế an toàn.

Khi chúng ta tháo bỏ được sợi dây lệ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, chúng ta cũng đang đồng thời bảo vệ sự bình yên của chính mình trước những sóng gió vĩ mô toàn cầu.

Chuyển đổi sang giao thông điện hóa tại Việt Nam là một cuộc di cư tài chính thông minh và tất yếu. Nó giúp mỗi km di chuyển trở nên giá trị hơn về mặt vị thế và an toàn hơn về mặt tài chính.

Sự tự do thực sự bắt đầu từ một lựa chọn năng lượng tự cường, nơi lộ trình của chúng ta được bảo chứng bởi nắng, gió và nội lực quốc gia thay vì sự bất định của thị trường dầu mỏ thế giới. Cuộc cách mạng này không chỉ thay đổi động cơ dưới nắp capo, nó đang thay đổi cách chúng ta bảo vệ quyền làm chủ cuộc đời mình.

×