Tư tưởng hòa hợp dân tộc của cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt

Trong dòng chảy của lịch sử dân tộc, có những cột mốc không chỉ đánh dấu sự thay đổi về chính trị hay cương thổ, mà còn chạm đến tận cùng những rung cảm sâu thẳm nhất của mỗi con người. Ngày 30/4/1975 là một thời điểm như thế. Đó là ngày mà non sông thu về một mối, Bắc Nam sum họp, nhưng đó cũng là ngày bắt đầu một hành trình mới gian nan không kém cuộc chiến giữ nước: Hành trình hòa hợp lòng người.

Hơn ai hết, cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt, một nhà lãnh đạo mang tầm vóc nhân văn cao cả, đã thấu cảm sâu sắc những lằn ranh mỏng manh nhưng đầy trăn trở ấy khi ông đưa ra nhận định lay động tâm can: “Một sự kiện liên quan đến chiến tranh khi nhắc lại, có hàng triệu người vui, mà cũng có hàng triệu người buồn. Đó là vết thương chung của dân tộc, cần được giữ lành thay vì lại tiếp tục làm cho nó thêm rỉ máu”.

Lịch sử chiến tranh luôn để lại những hệ lụy phức tạp. Chiến thắng của phía này đôi khi là bi kịch của phía kia. Cái nhìn của cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt là một cái nhìn sòng phẳng, dũng cảm và đầy sự thấu cảm. Khi nói đến “hàng triệu người buồn”, ông không hề làm nhẹ đi ý nghĩa của sự nghiệp giải phóng dân tộc, của chiến thắng chính nghĩa trước ngoại xâm.

Ngược lại, ông đang nhìn nhận cuộc chiến dưới lăng kính nhân bản nhất. Mỗi người lính nằm xuống, dù ở bên nào, cũng là một nỗi đau của một bà mẹ, một gia đình. Mỗi sự chia ly sau cuộc chiến là một vết rạn trong cơ thể dân tộc.

Việc thừa nhận nỗi buồn của đồng bào ở phía bên kia không phải là sự thỏa hiệp về quan điểm chính trị, mà là sự vươn tới tầm cao của lòng nhân ái. Chính thái độ nhìn thẳng vào sự thật đó mới là liều thuốc đầu tiên để chữa lành vết thương. Nếu chúng ta chỉ nhìn thấy vinh quang mà quên đi những vết sẹo, nếu chúng ta chỉ muốn nghe tiếng cười chiến thắng mà lảng tránh những tiếng thở dài của sự mất mát, chúng ta sẽ mãi mãi tạo ra một khoảng cách trong tâm hồn dân tộc.

Tư tưởng của cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt về hòa hợp dân tộc không dừng lại ở sự cảm thông, mà nó được nâng tầm thành một triết lý về sự tồn tại và phát triển của quốc gia. Ông khẳng định: “Tổ quốc là của mình, dân tộc là của mình, Việt Nam là của mình, chứ không phải là của riêng bất cứ tôn giáo hay phe phái nào cả”.

Đây là một tuyên ngôn về quyền sở hữu tinh thần tối thượng của mọi người dân Việt Nam đối với mảnh đất cha ông. Tổ quốc không phải là một tài sản riêng để phân chia theo thành bại, cũng không phải là một khái niệm bị độc quyền bởi một ý thức hệ hay nhóm lợi ích nào. Việt Nam là mái nhà chung, là nơi mà mỗi người dân, dù mang đức tin gì, theo quan điểm chính trị nào, hay đang sống ở bất cứ đâu trên thế giới, đều có quyền và có trách nhiệm đóng góp gạch đá để xây dựng.

Khái niệm “mẫu số chung” dân tộc mà ông nhắc tới chính là lòng yêu nước và khát vọng về một quốc gia độc lập, tự cường. Khi chúng ta đặt lợi ích dân tộc lên trên hết, mọi khác biệt về quá khứ sẽ trở thành những mảnh ghép đa dạng tạo nên sức mạnh tổng hợp thay vì là những mảnh vỡ gây chia rẽ.

Hòa hợp dân tộc, theo tinh thần Võ Văn Kiệt, không phải là một sự xóa nhòa lịch sử một cách khiên cưỡng. Chúng ta không bao giờ quên quá khứ, không bao giờ quên những hy sinh xương máu của các anh hùng, liệt sĩ và nhân dân để có được ngày độc lập. Nhưng trân trọng quá khứ không đồng nghĩa với việc sống mãi trong quá khứ hay dùng quá khứ làm thước đo để phán xét hiện tại một cách khắt khe.

Một dân tộc vĩ đại là một dân tộc biết khép lại quá khứ để mở ra tương lai, biết biến hận thù thành hành động vì sự phồn vinh chung. Vết thương dân tộc sẽ không bao giờ lành nếu chúng ta cứ tiếp tục “làm cho nó rỉ máu” bằng những định kiến, bằng sự phân biệt đối xử hay bằng những ngôn từ kích động. Làm cho vết thương ấy “lành lại” đòi hỏi sự bao dung từ phía người thắng cuộc và sự chân thành từ phía những người từng đứng ở bên kia chiến tuyến. Đó là một quá trình tương tác hai chiều, nơi sự chân thành gặp gỡ sự bao dung trên nền tảng của tình đồng bào.

Nhìn rộng ra, nhiều quốc gia trên thế giới sau những biến động lịch sử tàn khốc cũng đã trải qua những cuộc hòa giải để đứng dậy. Nhưng với người Việt Nam, tinh thần “lấy nhân nghĩa thắng hung tàn, lấy chí nhân thay cường bạo” đã thấm đẫm trong huyết quản từ nghìn đời nay. Tinh thần ấy được cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt vận dụng một cách nhuần nhuyễn trong bối cảnh hiện đại. Ông hiểu rằng, trong thời đại toàn cầu hóa, sức mạnh nội lực của một quốc gia phụ thuộc vào khả năng quy tụ chất xám và tâm huyết của toàn dân tộc.

Chúng ta không thể bỏ phí bất kỳ một nguồn lực nào, dù là nhỏ nhất, chỉ vì những khác biệt trong quá khứ. Hàng triệu người Việt ở nước ngoài, dù ra đi với những lý do khác nhau và tâm thế khác nhau, vẫn mang trong mình dòng máu Việt, vẫn đau đáu nhìn về quê hương. Nếu chúng ta thực hiện tốt sự hòa hợp, khơi dậy được niềm tự hào dân tộc trong họ, đó sẽ là một sức mạnh vô tận đưa Việt Nam vươn tầm thế giới.

Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều chủ trương, chính sách quan trọng để cụ thể hóa tinh thần hòa hợp, hòa giải dân tộc. Những chính sách về đại đoàn kết, về thu hút Việt kiều, về tôn trọng tự do tín ngưỡng... đã mang lại những kết quả rõ rệt.

Tuy nhiên, hòa hợp dân tộc không chỉ nằm ở những văn bản pháp lý, mà nó phải hiện hữu trong từng suy nghĩ, từng hành động của mỗi người dân. Đó là khi chúng ta biết lắng nghe nhau hơn, biết đặt mình vào vị trí của người khác để thấu cảm, và biết vượt qua những mặc cảm cá nhân để hướng tới cái chung.

Ngày 30/4 hàng năm không nên chỉ là dịp để nhìn lại những thước phim lịch sử, mà còn là thời điểm để mỗi người tự vấn: Mình đã làm gì để vun đắp cho khối đại đoàn kết dân tộc? Mình đã thực sự buông bỏ những định kiến để ôm lấy người anh em đồng bào của mình hay chưa?

Khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc vào năm 2045 chỉ có thể thực hiện được khi chúng ta có một sức mạnh tinh thần đoàn kết tuyệt đối. Hãy để ngày 30/4 trở thành ngày của sự thấu hiểu, ngày mà niềm vui hòa bình thực sự trọn vẹn trong lòng mỗi người Việt, khi không còn ai phải thấy mình đứng ngoài dòng chảy của dân tộc.

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, một khoảng thời gian đủ dài để một thế hệ mới lớn lên mà không biết đến tiếng bom đạn. Thế hệ trẻ hôm nay chính là những người sẽ tiếp nối sứ mệnh giữ lành vết thương dân tộc. Họ cần được giáo dục về lịch sử với đầy đủ sự phức tạp và tính nhân văn của nó, để họ biết trân trọng hòa bình và thấu hiểu giá trị của sự hòa hợp. Để từ đó, mỗi người trẻ sẽ là một nhịp cầu kết nối, xóa bỏ những hố ngăn cách cuối cùng của quá khứ.

Tinh thần Võ Văn Kiệt, tinh thần của sự bao dung và tầm nhìn vượt thời đại, sẽ mãi là hành trang quý báu để Việt Nam vững bước trên con đường hội nhập và phát triển, nơi mọi người Việt đều có thể tự hào dõng dạc nói rằng: Tổ quốc là của mình, dân tộc là của mình và tương lai là của chính chúng ta.

×