Nghịch lý trong phòng cháy chữa cháy

Ngày 2/5/2026, Thủ tướng ký văn bản yêu cầu 5 Bộ gồm: Nông nghiệp và Môi trường, Công an, Công Thương, Xây dựng, Tư pháp… phải tiếp tục cắt giảm mạnh mẽ các thủ tục hành chính, tạo thuận lợi hơn nữa cho người dân, doanh nghiệp liên quan tới bốn lĩnh vực bao gồm: Phòng cháy chữa cháy (PCCC), thành lập và hoạt động khu công nghiệp, cụm công nghiệp, đánh giá tác động môi trường và cấp phép xây dựng.

Thủ tướng cũng yêu cầu các bộ phải báo cáo trước ngày 10/5 về hiện trạng các quy định, thủ tục hành chính hiện nay như thẩm quyền, trình tự, cách thức thực hiện, hồ sơ, thời gian giải quyết...

Không phải ngẫu nhiên mà Thủ tướng Lê Minh Hưng, ngay sau khi nhậm chức, đã đặc biệt tập trung vào công tác cắt giảm mạnh mẽ các thủ tục hành chính trong nhiều lĩnh vực liên quan tới hoạt động kinh tế - dân sinh, trong đó PCCC là một lĩnh vực dù khá chuyên biệt nhưng lại có ảnh hưởng không nhỏ sự vận hành của các doanh nghiệp.

Còn nhớ, tháng 6/2023, 7 Hiệp hội đã có đơn kêu cứu gửi Thủ tướng vì sự bất cập trong các quy định PCCC khiến hàng ngàn nhà xưởng không thể hoạt động. Tức là nhà xưởng đã xây xong nhưng “đắp chiếu”, không thể vận hành vì không kịp đáp ứng yêu cầu mới về PCCC. Đầu tư xong, nhà xưởng có, máy móc có, đơn hàng có… Nhưng không thể sản xuất. Không phải vì thiếu vốn. Mà vì thiếu… một cái giấy.

Trong những quy định về PCCC này, có cái đúng – nhưng đúng kiểu khó như đánh đố. Chẳng hạn: Nếu xây dựng nhà xưởng 1.000m², phải xây bể chứa nước hơn 400m³; không gian phải đảm bảo cho xe chữa cháy quay đầu; yêu cầu vách ngăn, mái che, thép phải sơn chống cháy…

Nhìn trên giấy, tất cả đều hợp lý. Nhưng đặt vào thực tế – đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và vừa – những quy định này giống như bắt một người đi xe máy phải xây chỗ… đỗ được cả máy bay.

Không chỉ là vấn đề chi phí. Vấn đề là tốc độ thích nghi của doanh nghiệp không theo kịp tốc độ thay đổi của quy định.

Một lãnh đạo hiệp hội doanh nghiệp từng thẳng thắn chia sẻ với báo chí: Quá nhiều văn bản PCCC khiến doanh nghiệp phải liên tục cập nhật, tập huấn, phát sinh chi phí và gián đoạn sản xuất. Đó là chi phí vô hình. Nhưng nó ăn vào thời gian, vào cơ hội – thứ còn đắt hơn tiền.

Báo chí khi đó (Báo Diễn đàn doanh nghiệp – NV) đã đưa ra con số cũng có rất nhiều điều đáng phải suy ngẫm: Chi phí đầu tư cho hệ thống PCCC có thể chiếm khoảng 30% tổng chi phí xây dựng nhà xưởng.

30%! Nếu là marketing, có thể gọi là “chi phí đầu tư cho tương lai”. Nhưng với doanh nghiệp sản xuất, nó đơn giản là một khoản phải chi – mà chưa chắc tạo ra thêm một đồng doanh thu nào. Nhưng đó chưa phải là đã xong.

Một doanh nghiệp logistics được báo chí dẫn lời cho biết đã xây xong nhà xưởng, hết khoảng 1,2 tỷ đồng nhưng phải mất 1,5 tỷ đồng chi phí để đáp ứng quy định PCCC.

Câu chuyện nghe như đùa. Nhưng lại buồn chứ không buồn cười. Vì nó đặt ra một nghịch lý: Chi phí phòng ngừa lại lớn hơn cả tài sản cần được bảo vệ.

Câu chuyện không hề dừng ở đó. Ngay sau làn sóng phản ánh của doanh nghiệp khi đó, cũng có những cái khó đã được tháo gỡ.

Những chỉ đạo gần đây của Thủ tướng Lê Minh Hưng (như chỉ đạo ngày 2/5) về việc cắt giảm mạnh mẽ các thủ tục hành chính, tạo thuận lợi hơn nữa cho người dân, doanh nghiệp trong nhiều lĩnh vực cho thấy một chỉ dấu: Chính phủ đang rất kiên định với các yêu cầu: Cắt giảm mạnh thủ tục hành chính, đơn giản hóa quy trình, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Và trên cơ sở rà soát lại toàn bộ quy trình.

Nói cách khác, cơ quan quản lý bắt đầu thừa nhận rằng cùng một tiêu chuẩn – nhưng không thể áp một cách cơ học cho mọi trường hợp. Những chuyển biến cho thấy một hướng đi rõ ràng hơn: Không phải nới lỏng an toàn, mà là cắt bỏ những gì không cần thiết trong cách thực thi.

Đó là tín hiệu tích cực. Nhưng cũng là một lời thừa nhận gián tiếp: Vấn đề trước đây không nằm ở việc doanh nghiệp “không muốn an toàn”. Mà nằm ở chỗ cách thiết kế và thực thi quy định đã vượt quá khả năng chịu đựng của họ.

Vì thế, vấn đề không nằm ở việc có cần PCCC hay không. Câu trả lời luôn là cần. Rất cần. Bởi PCCC không phải lựa chọn có/không mà đó là điều kiện sống còn.

Nhưng điều doanh nghiệp cần không phải là giảm an toàn. Mà là tăng tính khả thi. Bởi một tiêu chuẩn tốt không chỉ đúng về kỹ thuật. Nó phải đúng cả về khả năng thực thi trong đời sống kinh tế. Nếu không, nó sẽ tạo ra một nghịch lý: Doanh nghiệp không lao đao vì cháy, mà là vì… phòng cháy.

Thủy – Hỏa – Đạo tặc, cha ông ta đã tổng kết về các nguy cơ nguy hiểm. Quy định PCCC giống như việc phải mua bình cứu hỏa phòng rủi ro cho nhà, điều này thực sự cần thiết. Nhưng nếu cái bình đắt hơn cả… cái nhà, lúc đó người ta không còn sợ cháy, không sợ rủi ro nữa. Vì chính quy định ấy đã trở thành một loại rủi ro.

Nếu có khác chăng, đây là loại rủi ro… có hóa đơn mà doanh nghiệp nào cũng phải chịu.

×