Khuyến nông – “cầu nối” quyết định thành công của chăn nuôi hữu cơ và xây dựng thương hiệu nông sản

Sáng 1/10, tại phường Đông Hà, tỉnh Quảng Trị, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Trị tổ chức Diễn đàn Khuyến nông @ Nông nghiệp với chủ đề “Giải pháp phát triển chăn nuôi hữu cơ gắn với xây dựng thương hiệu sản phẩm”.

Chăn nuôi hữu cơ – xu thế tất yếu nhưng nhiều thách thức

Tại diễn đàn, lãnh đạo Trung tâm Khuyến nông Quốc gia cho biết, trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng, nông nghiệp Việt Nam đứng trước cơ hội lớn nhưng cũng đối diện với thách thức không nhỏ. Người tiêu dùng trong và ngoài nước không chỉ quan tâm sản phẩm nông nghiệp có ngon, rẻ, mà còn đòi hỏi minh bạch về nguồn gốc, an toàn cho sức khỏe, thân thiện với môi trường và tôn trọng giá trị cộng đồng. Đây là xu hướng tất yếu, buộc ngành chăn nuôi phải đổi mới theo hướng hữu cơ, xanh và bền vững.

Theo số liệu ngành chăn nuôi, Việt Nam mỗi năm sản xuất hơn 8,3 triệu tấn thịt, 20 tỷ quả trứng và 1,2 triệu tấn sữa. Song, tỷ lệ sản phẩm đạt chuẩn hữu cơ còn rất nhỏ bé – mới khoảng 0,1-0,2% tổng sản lượng.

Một số mô hình như bò sữa hữu cơ Vinamilk, chuỗi lợn hữu cơ Quế Lâm, gà bản địa hữu cơ tại nhiều địa phương đã chứng minh được tính khả thi và giá trị vượt trội. Thịt, trứng, sữa hữu cơ có giá cao hơn 20–30% so với thông thường, thị trường tiêu thụ ổn định, được người tiêu dùng tin tưởng.

Đi cùng thành công ban đầu là vô vàn khó khăn như chi phí sản xuất và chứng nhận cao, thức ăn – chế phẩm hữu cơ còn khan hiếm, thị trường tiêu thụ thiếu ổn định, quy mô nhỏ lẻ, manh mún. Đặc biệt, nhiều hộ nông dân chưa sẵn sàng thay đổi tập quán cũ, còn ngần ngại khi tiếp cận quy trình sản xuất khắt khe của chăn nuôi hữu cơ.

Trong bối cảnh đó, vai trò của khuyến nông càng trở nên nổi bật và có ý nghĩa chiến lược.

Khuyến nông – “bà đỡ” cho sản xuất hữu cơ

Từ khi ra đời, hệ thống khuyến nông đã thực hiện sứ mệnh đưa tiến bộ kỹ thuật đến tận tay nông dân. Trong chăn nuôi hữu cơ, khuyến nông giữ vai trò ở ba phương diện quan trọng gồm chuyển giao kỹ thuật, kết nối thị trường và hỗ trợ xây dựng thương hiệu.

Chuyển giao kỹ thuật được thực hiện thông qua mô hình trình diễn, lớp tập huấn, hội thảo đầu bờ, cán bộ khuyến nông giúp nông dân làm quen và tuân thủ các tiêu chuẩn TCVN 11041 về chăn nuôi hữu cơ. Hướng dẫn cách chọn giống, quản lý thức ăn, tiêm phòng bằng chế phẩm sinh học, sử dụng men vi sinh xử lý chất thải, thiết kế chuồng trại thân thiện môi trường.

Nhiều mô hình như nuôi lợn hữu cơ ở Thái Nguyên, Vĩnh Phúc; gà hữu cơ ở Quảng Trị; dê bản địa hữu cơ ở miền núi phía Bắc… đều do Trung tâm Khuyến nông chủ trì hoặc đồng hành triển khai đạt hiệu quả cao.

Lực lượng khuyến nông là cầu nối giữa nông dân, hợp tác xã (HTX) và doanh nghiệp, góp phần hình thành chuỗi giá trị khép kín. Ví dụ, chuỗi lợn hữu cơ Quế Lâm hoạt động hiệu quả nhờ có HTX đứng giữa giám sát quy trình, còn cán bộ khuyến nông tổ chức đào tạo, tập huấn, gắn sản xuất với tiêu thụ. Thông qua diễn đàn, hội chợ, Trung tâm Khuyến nông quảng bá sản phẩm hữu cơ, kết nối với hệ thống phân phối, siêu thị và kênh thương mại điện tử.

Trung tâm Khuyến nông hỗ trợ HTX, tổ hợp tác đăng ký nhãn hiệu, hướng dẫn truy xuất nguồn gốc bằng QR code, chuẩn hóa bao bì, xúc tiến thương mại. Nhiều sản phẩm từ mô hình khuyến nông đã được chứng nhận OCOP, ví dụ “Gà sạch Tân Tiến – Gà tươi” hay “Gà đồi Tân Tiến – Gà ủ muối” – minh chứng cho việc gắn hữu cơ với thương hiệu và chế biến sâu để nâng sức cạnh tranh.

Các mô hình chăn nuôi hữu cơ gắn thương hiệu do khuyến nông đồng hành đã tạo ra nhiều dấu ấn. Đơn cử như mô hình lợn hữu cơ Quế Lâm. Trong bối cảnh dịch tả lợn châu Phi gây thiệt hại nặng nề, đàn lợn hữu cơ Quế Lâm vẫn an toàn, không bị dịch bệnh. Thịt lợn bán cao hơn 25–30% so với thường, lại được bao tiêu, giúp nông dân yên tâm sản xuất.

Mô hình gà hữu cơ Tân Tiến áp dụng 70% tiêu chí hữu cơ, liên kết HTX – doanh nghiệp – nông hộ, sản phẩm đạt OCOP 3 sao, bán tại siêu thị và cửa hàng thực phẩm sạch.

Mô hình nuôi dê, lợn bản địa hữu cơ thành công nhờ tận dụng nguồn thức ăn sẵn có, giữ hương vị đặc sản vùng miền, dễ xây dựng thương hiệu gắn OCOP. Những mô hình này cho thấy khi có khuyến nông đồng hành, nông dân không còn đơn lẻ, sản phẩm có đầu ra ổn định, thương hiệu được định hình.

Khó khăn và giải pháp đổi mới

Dù vậy, quá trình phát triển chăn nuôi hữu cơ vẫn vấp phải nhiều trở ngại. Chính sách hỗ trợ chưa đồng bộ, chi phí chứng nhận hữu cơ cao. Nông hộ sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, thiếu cơ sở giết mổ, chế biến chuyên biệt. Nhận thức của một bộ phận nông dân còn hạn chế, e ngại đầu tư dài hạn. Thị trường tiêu thụ hữu cơ còn bất ổn, thương hiệu Việt chưa đủ mạnh để cạnh tranh với sản phẩm nhập khẩu.

Tại diễn đàn Khuyến nông @ Nông nghiệp với chủ đề “Giải pháp phát triển chăn nuôi hữu cơ gắn với xây dựng thương hiệu sản phẩm”, các đại biểu kiến nghị cơ quan chức năng sớm hoàn thiện chính sách tín dụng xanh, hỗ trợ chứng nhận hữu cơ; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số (IoT, Blockchain) trong quản lý chuồng trại và truy xuất nguồn gốc; phát triển thương hiệu vùng miền; mở rộng kênh tiêu thụ, nhất là qua thương mại điện tử. Và ở tất cả các khâu đó, Khuyến nông tiếp tục là lực lượng dẫn dắt, tổ chức, kết nối.

Các đại biểu nhấn mạnh, khuyến nông chính là “hệ mạch” nối từ chính sách đến thực tiễn, từ nhà khoa học đến nông dân, từ sản xuất đến thị trường. Không chỉ chuyển giao kỹ thuật, Khuyến nông còn kiến tạo mạng lưới liên kết, giúp nông dân nhỏ lẻ bước vào chuỗi giá trị hiện đại, xây dựng thương hiệu, nâng cao giá trị gia tăng.

Trong bối cảnh Chính phủ đặt mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ sản phẩm chăn nuôi hữu cơ đạt 2–3% tổng sản lượng, thì khuyến nông càng cần đổi mới theo hướng chủ động tham gia vào hoạch định chính sách, phản ánh khó khăn từ cơ sở. Đẩy mạnh đào tạo, truyền thông để nâng cao nhận thức cộng đồng. Ứng dụng mạnh mẽ chuyển đổi số để quản lý, giám sát mô hình hữu cơ. Kết nối doanh nghiệp, HTX, nhà khoa học để hình thành hệ sinh thái sản xuất – chế biến – tiêu thụ đồng bộ.

Ông Lê Minh Lịnh - Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, khẳng định phát triển chăn nuôi hữu cơ gắn với xây dựng thương hiệu sản phẩm không chỉ là hướng đi tất yếu nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường xanh, bền vững, mà còn góp phần nâng cao thu nhập cho nông dân, bảo vệ môi trường và khẳng định vị thế nông sản Việt Nam trên bản đồ thế giới. Trên con đường ấy, khuyến nông đóng vai trò “bà đỡ”, “cầu nối” và “người đồng hành chiến lược”.

Ông Trần Đình Hiệp – Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị và ông Lê Văn Anh – Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Huế đồng quan điểm cho rằng, Trung tâm Khuyến nông đã giúp nông dân vượt qua rào cản kỹ thuật, kết nối thị trường, định hình thương hiệu. Và chỉ khi khuyến nông được trao quyền, được đầu tư và phát huy hết vai trò, ngành chăn nuôi hữu cơ Việt Nam mới có thể bứt phá, trở thành niềm tự hào của nền nông nghiệp xanh, sạch và bền vững.

×