Một Vườn quốc gia cách trung tâm Hà Nội 60km, có 64 loài thực vật trong sách đỏ, 62 loài động vật nguy cấp, quý hiếm

Vườn quốc gia Ba Vì được thành lập theo quyết định số 17/CT ngày 16/01/1991 của Chủ tịch Hội đồng bộ trưởng (nay là Thủ tướng Chính phủ). Hiện Vườn Quốc gia Ba Vì có tổng diện tích là 9.702,41 ha (bao gồm 3 phân khu: Bảo vệ nghiêm ngặt 1.648,60 ha; Phục hồi sinh thái 7.713,31 ha; Dịch vụ hành chính 340,50 ha) thuộc địa giới hành chính của hai tỉnh, thành phố là Hà Nội và Phú Thọ.

Hệ động thực vật đa dạng, nhiều động vật quý, hiếm

Theo ông Đỗ Thanh Hùng - Phó Giám đốc Vườn quốc gia Ba Vì có giá trị cao về đa dạng sinh học và tiềm năng đặc biệt về du lịch. Được coi là “lá phổi xanh” của thành phố Hà Nội.

Vườn quốc gia Ba Vì có đủ 3 kiểu rừng chính theo đai cao là: Rừng kim là rộng thường xanh mưa ẩm á nhiệt đới núi thấp; Rừng kín thường xanh hỗn hợp cây lá rộng, cây lá kim á nhiệt đới núi thấp và Rừng kín lá rộng thường xanh mưa ẩm nhiệt đới núi thấp.

Vườn quốc gia Ba Vì có 5 hệ sinh thái rừng đặc trưng, điển hình: hệ sinh thái rừng kín lá rộng thường xanh mưa ẩm nhiệt đới núi thấp; hệ sinh thái rừng kín lá rộng thường xanh mưa ẩm á nhiệt đới núi thấp; hệ sinh thái rừng kín thường xanh hỗn hợp cây lá rộng, cây lá kim mưa ẩm á nhiệt đới núi thấp; hệ sinh thái rừng phục hồi sau nương rẫy; hệ sinh thái rừng trồng.

Vườn quốc gia Ba Vì có hệ thực vật phong phú, với 2.181 loài thuộc 958 chi của 207 họ của 6 ngành thực vật bậc cao có mạch. Trong đó, Ngành Ngọc lan (Magnoliophyta) ưu thế tuyệt đối so với các ngành khác với 171 họ (chiếm 82,6%), 884 chi (chiếm 92,28%) và 2002 loài (chiếm 91,79%) so với tổng số họ, chi và loài của hệ thực vật; ngành Dương xỉ (Polypodiophyta) và Thông (Pinophyta) ít nhiều cũng thể hiện được sự có mặt trên biểu đồ trong khi 3 ngành còn lại chiếm tỷ lệ rất ít.

Vườn quốc gia Ba Vì có tổng số 64 loài được ghi nhận trong sách đỏ Việt Nam 2007, 27 loài nằm trong danh sách của Nghị định 06/2019/NĐ-CP chiếm 1,2% tổng số loài, 46 loài được ghi nhận theo tiêu chuẩn của IUCN (2020), 9 loài có tên trong phục lục của Công ước CITES, trong đó tất cả đều thuộc phụ lục II.

Theo kết quả điều tra và kế thừa các tài liệu tại Vườn quốc gia Ba Vì đã ghi nhận hệ động vật có xương sống có 28 bộ, 104 họ và 341 loài. Trong đó lớp Chim được đánh giá đa dạng nhất với 17 bộ, 58 họ và 193 loài (chiếm lần lượt 60,7%; 55,8%; 55,1% tổng số bộ, họ, loài động vật tại Vườn quốc gia Ba Vì).

Trong số các nhóm động vật đã được ghi nhận xuất hiện tại Vườn quốc gia Ba Vì thì có 62 loài đang được xếp vào mức nguy cấp, quý hiếm, phần lớn là loài động vật có kích thước nhỏ, hoặc trung bình gồm các loài như Cầy vằn, Cầy mực, Cầy gấm; Beo lửa, Sơn dương, Sóc bay… Gà lôi trắng, Yểng quạ, Khướu bạc má,…. Đặc biệt, có 3 loài đặc hữu gồm Thằn lằn tai ba vì, Ếch vạch.

Các loài thú nguy cấp, quý hiếm tại Vườn quốc gia Ba Vì: Có 21 loài thú (chiếm 38,9% tổng số loài thú tại VQG Ba Vì) đang bị đe doạ được pháp luật Việt Nam và quốc tế bảo vệ.

Các loài chim nguy cấp, quý, hiếm tại Vườn quốc gia Ba Vì: Có 20 loài chim (chiếm 11,4% tổng số loài chim tại VQG Ba Vì) bị đe doạ, được đánh giá xếp hạng và bảo vệ ở luật pháp trong nước và quốc tế.

Các loài bò sát nguy cấp, quý, hiếm tại Vườn quốc gia Ba Vì: Có 16 loài bò sát nguy cấp, quý, hiếm bị đe doạ (chiếm 23,5% tổng số loài bò sát của VQG Ba Vì) được đánh giá và bảo vệ bởi luật pháp trong nước và quốc tế.

Các loài lưỡng cư nguy cấp, quý, hiếm tại Vườn quốc gia Ba Vì: Có 5 loài lưỡng cư quý hiếm bị đe doạ (chiếm 11,5% tổng số loài lưỡng cư tại VQG Ba Vì) được đánh giá xếp hạng đe dọa và bảo vệ bởi luật pháp trong nước.

Nuôi ong, trồng dược liệu cho thu nhập cao

Bên cạnh, vùng bảo vệ nghiêm ngặt, vùng phục hồi sinh thái và khu dịch vụ hành chính, Vườn quốc gia Ba Vì có vùng đệm gần 130.000 người, với 30.264 hộ sinh sống.

Ông Đỗ Thanh Hùng - Phó Giám đốc Vườn quốc gia Ba Vì cho hay, từ khi thành lập, Vườn đã rất trú trọng phát triển kinh tế vùng đệm để an sinh xã hội, tránh tác động tiêu cực lên công tác bảo tồn tài nguyên rừng. Tính đến thời điểm hiện tại, Vườn đã triển khai 5 dự án lớn về vùng đệm.

Trong đó, nổi bật là dự án “Sáng kiến về Đa dạng sin học nguồn gen cây dược liệu để cải thiện sinh kế dựa trên tài nguyên rừng của người Dao Ba Vì-Hà Nội” do Đại sứ quán Phần Lan tài trợ.

Và từ 2021-2023, Vườn được Trung tâm Khuyến nông quốc gia đầu tư dự án và phát triển mô hình Bương mốc gắn với tiêu thụ sản phẩm tại Hà Nội và Hòa Bình, dự án sẽ đặc biệt trú trọng đến tính liên kết trong hoạt động sản xuất kinh doanh, xây dựng thương hiện sản phẩm.

Bên cạnh đó, khu vực vùng đệm Vườn quốc gia Ba Vì cũng đang phát triển các mô hình cho thu nhập cao như: trồng dược liệu dưới tán rừng thu nhập bình quân đạt 80-100 triệu đồng/ha/năm; nuôi ong dưới tán rừng thu nhập 50-70 triệu đồng/hộ/năm; trồng rừng sản xuất kết hợp chăn thả dưới tán tăng thu nhập 2-3 lần so với trồng rừng đơn thuần.

Theo ông Hùng, từ năm 2013 đến nay, Vườn đã thực hiện Quyết định số 24/2012/QĐ - TTg ngày 01/6/2012 của Thủ tướng Chính phủ về chính sách đầu tư phát triển rừng đặc dụng. Tổng kinh phí thực hiện đầu tư hỗ trợ trên 12 tỷ đồng cho 343 lượt thôn, với định mức đầu tư 40 triệu đồng/thôn/năm gồm: Cấp trên 141.000 cây ăn quả (bưởi Diễn, bưởi da xanh, ổi, xoài, nhãn, hồng xiêm, chanh đào...) cho nhân dân trồng; Cấp 356 con bò cái giống lai Zebu (Laisind, Brahman), đến nay đàn bò đã sinh sản ra 120 con bê phục vụ phát triển kinh tế gia đình;

Ngoài các mô hình tạo sinh kế, bà con sống ở vùng đệm Vườn quốc gia Ba Vì cũng đã tham gia vào làm du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái... tạo ra công ăn việc làm và thu nhập ổn định.

"Các mô hình sinh kế dựa vào rừng tại vùng đệm Vườn quốc gia Ba Vì đã chứng minh hiệu quả trong việc tăng thu nhập, giảm áp lực lên rừng và thúc đẩy bảo tồn bền vững. Trong thời gian tới, cần tiếp tục mở rộng quy mô, gắn kết cộng đồng và thị trường, hướng tới phát triển kinh tế xanh và bền vững cho người dân vùng đệm", ông Hùng khẳng định.

×