Nhạc sĩ Phạm Tuyên từng là thầy giáo của nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan, nguyên Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Vũ Mão?

Nhạc sĩ Phạm Tuyên từng là thầy giáo trước khi là nhạc sĩ

Trao đổi với Dân Việt, chị Phạm Hồng Tuyến – con gái của nhạc sĩ Phạm Tuyên, trước khi được biết đến là nhạc sĩ, tác giả của hàng loạt ca khúc nổi tiếng… ông từng là thầy giáo. Từ năm 1950 đến 1953, nhạc sĩ Phạm Tuyên là Đại đội trưởng của Trường Thiếu sinh quân Việt Nam.

Ông là thầy giáo của những học viên nhỏ nhất trong trường, những thiếu nhi mặc áo lính. Nhiều người trong số họ sau này đã trở thành những tên tuổi lớn như: nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan, nguyên Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Vũ Mão, dịch giả Thuý Toàn, Nhà giáo Ưu tú Vũ Thế Khôi, Đạo diễn – Nghệ sĩ Nhân dân Đặng Nhật Minh...

Chính trong thời gian này, nhạc sĩ Phạm Tuyên đã sáng tác bài hát đầu tiên dành cho Thiếu sinh quân Việt Nam mang tên Bài hát Thiếu sinh quân (còn có tên khác là Bài ca Thiếu sinh quân).

“Sau khi tốt nghiệp Trường sĩ quan Lục quân, tôi về làm cán bộ giảng dạy ở Trường Thiếu sinh quân. Thời điểm này, tôi được tiếp xúc nhiều với trẻ em nên tôi bắt đầu hình thành ý tưởng viết ca khúc cho thiếu nhi và những bài hát đầu tiên viết cho các em là những ca khúc về thiếu nhi ở Trường Thiếu sinh quân”, nhạc sĩ Phạm Tuyên từng chia sẻ.

Sau đó, từ 1953 – 1958, nhạc sĩ Phạm Tuyên là giáo viên phụ trách Văn Thể Mỹ của toàn Khu học xá Trung ương đặt tại Nam Ninh, Ttung Quốc. Nhiều học sinh vẫn còn nhớ mãi cuốn nhạc lý in lito cùng nhiều tài liệu khác do ông biên soạn, đã đưa họ đến với thế giới âm nhạc diệu kỳ. Nhiều năm qua đi nhưng các lớp học sinh vẫn luôn nhớ đến thầy giáo đáng kính của mình.

Theo con gái nhạc sĩ Phạm Tuyên, hồi tháng 9/2025, Nhà giáo Ưu tú Vũ Thế Khôi - cậu đội viên thiếu sinh quân thuộc đại đội 3 Trường Thiếu sinh quân Việt Nam do Nhạc sĩ Phạm Tuyên làm đại đội trưởng, đến thăm thầy của mình. Cả hai thầy trò đã ôn lại rất nhiều kỷ niệm khi thầy đã 96 tuổi, trò cũng đã bước sang tuổi 88. Các học trò mà nhạc sĩ Phạm Tuyên dạy dỗ khi xưa giờ người còn, người mất và đều đã lớn tuổi nhưng vẫn luôn dành một niềm kính yêu đối với thầy mình.

Hoàn cảnh ra đời đặc biệt của bài hát "Cô và mẹ"

Nhạc sĩ Phạm Tuyên từng sáng tác vài trăm bài hát dành cho tuổi thơ, từ các em thiếu sinh quân trong những năm kháng chiến chống Pháp đến các cháu thiếu niên nhi đồng, mẫu giáo hôm nay. Những bài hát do ông sáng tác có sức lan tỏa mạnh mẽ, với ca từ và giai điệu trong sáng, giản dị tự nhiên, lan tỏa. Những ca khúc đó trải qua năm tháng vẫn nguyên vẹn với nét đẹp của âm nhạc gắn với bao thế hệ thiếu nhi.

Bài hát Trường cháu là trường mầm non là một bài như thế và có hoàn cảnh ra đời khá thú vị. Đó là vào dịp cuối năm 1972, gia đình nhạc sĩ ở phố Đại La (Hà Nội) bị máy bay Mỹ ném bom phá sập. Sau đó gia đình nhạc sĩ sơ tán về ở tạm cơ quan Đài Tiếng nói Việt Nam, 58 phố Quán Sứ, Hà Nội.

Nơi đó gần với Trường mẫu giáo Mầm non A phố Thợ Nhuộm, gia đình phấn khởi gửi con út là Phạm Hồng Tuyến đến trường. Con gái của nhạc sĩ rất thích ngôi trường, mỗi lần đi học về là bé lại ríu rít kể cho bố mẹ nghe những điều thích thú ở lớp học.

Trường cháu là trường mầm non ra đời, con gái nhạc sĩ chính là người được hát thử đầu tiên. Thấy con gái hát được, nhạc sĩ mới mang bài hát đến dạy lại cho các cô giáo ở trường. Lúc đấy, Trường mầm non là tên riêng của trường con gái nhạc sĩ học. Sau này thành tên chung của cả ngành học như hiện nay. Bài hát đã được Ủy ban Thiếu niên Nhi đồng tặng giải thưởng và cho đến tận ngày nay vẫn phổ biến rộng rãi.

Có một bài hát khác mà có lẽ không một ai không từng hát qua hoặc từng chí ít nghe con cháu mình hát, đó là bài Cô và mẹ. Bài hát ra đời vào năm 1974, đó là khi gia đình của nhạc sĩ lại chuyển về ở khu tập thể Khương Thượng, quận Đống Đa. Vợ chồng nhạc sĩ tìm đến một trường mẫu giáo ở gần nhà là Trường Mầm non Đống Đa ở khu Kim Liên để gửi cô con gái út, lúc này đã lên mẫu giáo lớn.

Cô Hiệu trưởng lại đề nghị nhạc sĩ phải viết một bài hát để tặng trường. Nhạc sĩ Phạm Tuyên cũng đã quen với lứa tuổi thiếu nhi vì hằng ngày vẫn đưa con đi học và ông lại có người bạn đời đang nghiên cứu và giảng dạy tâm lý học trẻ em nên nhanh chóng hình thành bài hát.

Cô và mẹ rất giản dị, ngay khi đưa bài hát vào trường mầm non của cô con gái út nhạc sĩ đang đi học thì bài hát đã nhanh chóng bay đến các ngôi trường mầm non khác và lan tới các tỉnh và vào cả trong Nam.

Lúc ở nhà mẹ cũng là cô giáo/ Khi đến trường cô giáo như mẹ hiền/ Cô và mẹ là hai cô giáo/ Mẹ và cô, ấy hai mẹ hiền.

Năm nay, nhạc sĩ Phạm Tuyến đã bước vào tuổi 96. Dù sức khỏe đã yếu đi nhiều, đi lại khó khăn hơn nhưng ông vẫn nhớ rất nhiều về các bài hát do mình sáng tác. Con gái út của nhạc sĩ luôn thường trực, cận kề và chăm sóc chu đáo cho ông trong từng miếng ăn, giấc ngủ. Được biết, nhiều năm qua, nhạc sĩ Phạm Tuyên vẫn ở tại căn hộ tập thể trong khu tập thể Vạn Bảo (Hà Nội) – căn hộ mà vợ chồng ông đã sống nhiều năm qua.

×