Tại sao Tống Cao Tông lại truyền ngôi cho nhánh của Tống Thái Tổ chứ không phải con cháu Tống Thái Tông?

Tại sao Tống Cao Tông lại truyền ngôi cho nhánh của Tống Thái Tổ chứ không phải con cháu Tống Thái Tông?

Ngày 13 tháng 6 năm Kiến Viêm nguyên niên (23/7/1127), phi tần họ Phan của Tống Cao Tông Triệu Cấu sinh hạ một hoàng tử tại Nam Kinh (nay là Thương Khâu, Hà Nam), đặt tên là Triệu Phu. Đây là người con trai đầu tiên của Tống Cao Tông nên từ nhỏ đã vô cùng được sủng ái. Ông đặt rất nhiều kỳ vọng vào đứa con này, sau đó còn lập làm Hoàng thái tử..

Đáng tiếc, niềm vui ấy chẳng kéo dài được bao lâu. Đến năm Kiến Viêm thứ ba, Triệu Phu chết yểu vì bệnh. Còn Triệu Cấu, do nhiều năm liên tiếp bị quân Kim truy đuổi, phải sống trong cảnh chạy trốn kéo dài, tinh thần luôn căng thẳng và hoảng loạn, nên được cho là đã mất khả năng sinh con. Không thể có thêm hoàng tử, ông buộc phải tính đến chuyện nhận con nuôi để giải quyết vấn đề người kế vị.

Cuối cùng, Tống Cao Tông lựa chọn Triệu Thận — cháu đời thứ sáu của Triệu Đức Phương, con trai thứ hai của Tống Thái Tổ Triệu Khuông Dận. Xét theo vai vế, Triệu Thận thuộc hàng cháu gọi Tống Cao Tông bằng chú. Năm Thiệu Hưng thứ 32 (1162), Triệu Thận được lập làm Hoàng thái tử. Cùng năm ấy, Tống Cao Tông nhường ngôi cho ông, tức Tống Hiếu Tông. Điều này đồng nghĩa, sau gần một thế kỷ, ngôi vị hoàng đế nhà Tống lại quay về nhánh của Tống Thái Tổ Triệu Khuông Dận.

Vậy chẳng lẽ dòng dõi của Tống Thái Tông Triệu Quang Nghĩa đã không còn ai? Vì sao Tống Cao Tông lại “bỏ gần tìm xa”, lựa chọn hậu duệ của Tống Thái Tổ kế vị? Có thể lý giải điều này từ nhiều nguyên nhân khác nhau.

Trước hết, xét theo tình hình thực tế lúc bấy giờ, dòng họ gần của Tống Cao Tông gần như đã bị diệt sạch, còn hậu duệ khác của Tống Thái Tông thì cũng đã vượt quá “ngũ phục”, quan hệ huyết thống rất xa. Trong mắt Tống Cao Tông, họ thực chất không khác gì hậu duệ của Tống Thái Tổ. Tuy nhiên, việc lựa chọn người thuộc nhánh Tống Thái Tổ lại giúp ông giành được danh tiếng lớn trong triều đình lẫn dân gian.

Thông thường, nếu hoàng đế không có con nối dõi, người kế vị sẽ được chọn từ nhánh gần như cháu hoặc cháu họ. Thế nhưng, sau biến cố “Tĩnh Khang chi biến”, phần lớn tông thất Bắc Tống đã bị quân Kim bắt đưa về phương Bắc. Đặc biệt, nhánh của Tống Huy Tông — cha của Tống Cao Tông — gần như bị “quét sạch”, chỉ còn mỗi Tống Cao Tông may mắn thoát nạn.

Dĩ nhiên, ở phương Nam vẫn còn hậu duệ của Tống Thái Tông. Chẳng hạn, nhánh của Triệu Nguyên Tá — con trưởng của Tống Thái Tông — vẫn tiếp tục sinh sống tại miền Nam. Danh thần Nam Tống là Triệu Nhữ Ngu chính là cháu đời thứ bảy của Triệu Nguyên Tá. Tuy nhiên, xét về huyết thống với Triệu Cấu thì mối quan hệ ấy đã quá xa, từ lâu vượt ngoài phạm vi ngũ phục.

Sau khi Tống Thái Tông lên ngôi, hai người con của Tống Thái Tổ lần lượt qua đời một cách bí ẩn, khiến nhánh Tống Thái Tổ ngày càng bị gạt khỏi trung tâm quyền lực. Nhưng cũng chính vì bị xa lánh như vậy mà họ lại vô tình tránh được đại họa. Khi quân Kim bắt giữ hàng loạt tông thất nhà Tống, phần lớn hậu duệ của Tống Thái Tổ đã sa sút thành dân thường nên may mắn thoát nạn.

Vì vậy, xét trên thực tế, khi quan hệ huyết thống đều đã xa, đều vượt ngoài ngũ phục, thì trong mắt Tống Cao Tông, hậu duệ của Tống Thái Tông hay Tống Thái Tổ thực ra không có quá nhiều khác biệt.

Ngoài ra, việc lựa chọn hậu duệ của Tống Thái Tổ còn liên quan đến những tranh cãi kéo dài nhiều đời trong nội bộ hoàng thất nhà Tống. Bản thân Tống Thái Tông là em trai của Tống Thái Tổ nhưng lại vượt qua hai con trai của anh để lên ngôi. Cộng thêm bí ẩn “chúc ảnh phủ thanh” xoay quanh cái chết của Tống Thái Tổ, cũng như việc hai con trai ông sau đó đều qua đời đầy khó hiểu, khiến dân gian từ lâu đã bàn tán không ngớt.

Sau “Tĩnh Khang chi biến”, thậm chí còn xuất hiện lời đồn rằng vị thống soái quân Kim có diện mạo rất giống Tống Thái Tổ, là Tống Thái Tổ chuyển thế quay lại báo thù con cháu Tống Thái Tông. Vì thế, trong dân gian cũng như trong hàng ngũ sĩ đại phu thời đó, không ít người cho rằng nếu Tống Cao Tông không có con nối dõi, thì nên trả ngôi vị lại cho nhánh của Tống Thái Tổ.

Trong hoàn cảnh ấy, khi khoảng cách huyết thống giữa các nhánh đều không còn quá khác biệt, Tống Cao Tông dứt khoát lựa chọn hậu duệ của Tống Thái Tổ. Quyết định này giúp ông nhận được rất nhiều lời ca ngợi từ giới sĩ đại phu và dân gian, đồng thời mang lại danh tiếng lớn cho bản thân.

Bên cạnh đó, so với việc chọn người thuộc nhánh gần — vốn “đương nhiên có quyền kế vị” — thì lựa chọn hậu duệ của nhánh Tống Thái Tổ, vốn theo lý không có nhiều cơ hội lên ngôi, lại mang đến cho Tống Cao Tông nhiều lợi ích hơn. Cách làm này vừa giúp ông trực tiếp quan sát phẩm hạnh người kế vị, vừa khiến đối phương mang lòng biết ơn sâu sắc.

Dù sau “Tĩnh Khang chi biến”, phần lớn tông thất bị đưa sang phương Bắc, nhưng trên thực tế Tống Cao Tông vẫn có khả năng thông qua đàm phán để chuộc về một vài người cháu gần. Ngay cả khi không làm được điều đó, ông vẫn có thể chọn người thuộc nhánh gần nhất trong hậu duệ của Tống Thái Tông để kế vị.

Thế nhưng, Tống Cao Tông không chọn cách ấy.

Bởi nếu thông qua đàm phán để đưa các cháu về nước, thì sẽ nảy sinh một vấn đề lớn khác: vậy Tống Khâm Tông, Tống Huy Tông cùng các hoàng thân khác có nên được chuộc về hay không? Nếu thật sự đưa họ trở lại, địa vị của chính Tống Cao Tông chắc chắn sẽ bị đe dọa nghiêm trọng.

Ngay cả việc đưa về một vài người anh em của mình cũng đã là điều bất lợi. Bởi Triệu Cấu chỉ là con trai thứ chín của Tống Huy Tông, việc ông lên ngôi vốn không được Tống Huy Tông hay Tống Khâm Tông chính thức thừa nhận, mà chủ yếu dựa vào danh nghĩa của Nguyên Hựu Hoàng hậu — vị hoàng hậu bị phế của Tống Triết Tông, người có địa vị cao nhất trong hoàng tộc lúc bấy giờ. Điều đó đồng nghĩa tính chính thống của ông vốn đã không quá vững chắc. Nếu chỉ đưa một vài người về mà không tiếp tục cứu các tông thất khác, ông chắc chắn sẽ phải đối mặt với nhiều chỉ trích. Vì thế, tốt hơn hết là ngay từ đầu không mở ra tiền lệ ấy.

Một nguyên nhân khác là nếu lựa chọn người thuộc nhánh gần theo thứ tự tông pháp, người được nhận làm con nuôi chưa chắc đã thật lòng biết ơn Tống Cao Tông. Họ sẽ cho rằng ngôi vị vốn dĩ thuộc về mình theo lễ pháp và huyết thống, chứ không phải nhờ ân huệ của hoàng đế.

Ngược lại, nếu lựa chọn hậu duệ của nhánh Tống Thái Tổ — vốn không có nhiều cơ hội kế vị — thì không chỉ giúp Tống Cao Tông có thêm nhiều lựa chọn, mà còn khiến người được chọn mang lòng cảm kích sâu sắc. Thực tế, Tống Cao Tông không chỉ nhận riêng Tống Hiếu Tông làm con nuôi, mà còn có thêm một dưỡng tử khác.

Cuối cùng, thực tế đã chứng minh quyết định của Tống Cao Tông là hoàn toàn đúng đắn. Ông không chỉ giành được danh tiếng lớn lao mà còn có thể an hưởng tuổi già.

Tống Hiếu Tông được xem là một trong những vị hoàng đế hiếu thuận bậc nhất lịch sử Trung Quốc. Sau khi lên ngôi, ông vô cùng kính trọng Tống Cao Tông — lúc ấy đã trở thành Thái thượng hoàng. Quan hệ giữa hai người rất hòa thuận, gần như không xảy ra xung đột quyền lực.

Tống Cao Tông làm Thái thượng hoàng hơn 20 năm, cuối cùng qua đời ở tuổi 81. So với cảnh ngộ bi thảm cuối đời của cha ông là Tống Huy Tông và anh trai là Tống Khâm Tông, thì tuổi già của ông quả thực hạnh phúc và an nhàn hơn rất nhiều.

×