Sáp nhập thành công, 21 tỉnh, thành phố của Việt Nam có đất hiếm, 2 tỉnh này có trữ lượng đất hiếm nhiều nhất

Sau sáp nhập, Việt Nam có 21 tỉnh, thành phố có đất hiếm

Sau sáp nhập, số lượng các tỉnh, thành phố có trữ lượng đất hiếm tại Việt Nam có sự thay đổi. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nước ta hiện nằm trong nhóm những quốc gia có trữ lượng đất hiếm lớn nhất thế giới, phân bổ tại 21 tỉnh, thành phố.

Thông tin thêm về hiện trạng tài nguyên đất hiếm của Việt Nam, TS. Trần Bình Trọng – Cục trưởng Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, tính đến cuối năm 2023, cả nước đã thống kê được hơn 24 triệu tấn tài nguyên đất hiếm, trong đó khoảng 3,5 triệu tấn REO (nguyên tố đất hiếm riêng rẽ) có thể đưa vào khai thác ngay, chưa kể trữ lượng tiềm ẩn trong các mỏ sa khoáng vẫn chưa được đánh giá đầy đủ.

Hiện các hoạt động điều tra địa chất hiện đang triển khai trên diện tích 22.000km², với khoảng 5.000km² đã được khảo sát kỹ. Dự kiến sẽ xác định được khoảng 15 mỏ đất hiếm phong hóa tiềm năng, tập trung chủ yếu tại khu vực có hàm lượng đất hiếm nhóm nặng cao, phù hợp với nhu cầu công nghiệp chế tạo hiện đại.

Trên thực tế, đất hiếm không hiếm gặp. Đất hiếm (Rare Earth Elements – REE) là tên gọi chung của nhóm 17 nguyên tố hóa học trong bảng tuần hoàn, bao gồm Scandi (Sc), Ytri (Y) và 15 nguyên tố thuộc dãy Lanthan (La, Ce, Pr, Nd, Pm, Sm, Eu, Gd, Tb, Dy, Ho, Er, Tm, Yb, Lu).

Đất hiếm gắn với từ "hiếm" bởi dù những nguyên tố đất hiếm phân bố khá rộng nhưng hiếm khi tập trung thành các thân quặng giàu, thường phân tán trong nhiều loại khoáng vật khác nhau, đi kèm tạp chất phức tạp.

Chính những đặc thù trong khai thác, tách chiết khiến những mỏ đất hiếm trở thành nguồn tài nguyên chiến lược quan trọng.

Hiện nay, đất hiếm đã đã trở thành “con át chủ bài” của nhiều quốc gia trên thế giới trong các cuộc chiến công nghệ lẫn thương mại.

Phần lớn các loại đất hiếm đóng vai trò không thể thay thế trong sản xuất thiết bị công nghệ cao, pin, nam châm vĩnh cửu phục vụ cho xe điện, tuabin điện gió, máy bay, điện thoại và công nghiệp quốc phòng...

Việc loại bỏ hoặc thay thế đất hiếm bằng các vật liệu khác sẽ ảnh hưởng đến hiệu suất của các thiết bị này, chẳng hạn như giảm dung lượng pin xe điện.

Tại Việt Nam, phần lớn trữ lượng đất hiếm của Việt Nam vẫn tập trung tại các tỉnh vùng Trung du và miền núi phía Bắc sau sáp nhập. Trong đó, 2 tỉnh Lai Châu và Lào Cai là 2 tỉnh trọng tâm được tập trung quy hoạch thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng khoáng sản đất hiếm.

Đây là động lực để đến năm 2030, tổng sản lượng khai thác các mỏ đất hiếm trên cả nước phải đạt xấp xỉ hơn 2 triệu tấn quặng nguyên khai/năm.

Sau sắp xếp các đơn vị hành chính, Lai Châu vẫn thuộc top các tỉnh giàu đất hiếm, có mỏ đất hiếm Đông Pao đứng đầu cả nước

Sau sắp xếp các đơn vị hành chính, Lai Châu vẫn thuộc top các tỉnh "giàu" đất hiếm nhất trên cả nước. Theo tài liệu bàn giao của Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam năm 2005, trên địa bàn tỉnh Lai Châu có tổng số 68 mỏ, điểm mỏ khoáng sản.

Riêng đất hiếm có 4 điểm mỏ, trong đó có 3 mỏ được thăm dò tính trữ lượng, tổng trữ lượng dự báo trên 21 triệu tấn ôxít đất hiếm, là mỏ khoáng sản có tiềm năng lớn nhất tỉnh.

Theo Quy hoạch thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng các loại khoáng sản thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 được Thủ tướng Chính phê duyệt tại Quyết định số 866/QĐ-TTg ngày 18/7/2023, trên địa bàn tỉnh Lai Châu có 6 khu vực mỏ được quy hoạch thăm dò, khai thác thuộc thẩm quyền cấp phép của Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) với tổng diện tích là hơn 3.000ha, trữ lượng huy động vào khai thác khoảng gần 160.000 nghìn tấn quặng nguyên khai tương đương với gần 4.800 nghìn tấn đất hiếm.

Trên thực tế, các mỏ đất hiếm gốc tại Việt Nam hiện tập trung chủ yếu tại Lai Châu và Lào Cai. Đặc điểm địa chất của vùng với sự phân bố dày đặc các đá magma kiềm và á kiềm giàu nguyên tố đất hiếm tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình hình thành các thân quặng quy mô lớn.

Trên địa bàn tỉnh Lai Châu, các mỏ đất hiệm đã được phát hiện và thăm dò như Đông Pao, Nam Nậm Xe, Bắc Nậm Xe đều được đánh giá có giá trị kinh tế cao.

Đáng chú ý, mỏ Đông Pao được xác định có trữ lượng đất hiếm lớn nhất cả nước, đủ điều kiện khai thác ở quy mô công nghiệp, đóng vai trò then chốt trong chiến lược khai thác và sử dụng đất hiếm của Việt Nam.

Mỏ Đông Pao nằm trên địa phận xã Khun Há và phường Tân Phong, trước đây thuộc huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu, có diện tích hơn 11km2, trữ lượng trên 5 triệu tấn oxit và thân quặng chính là F3 và F7, một loại quặng quý hiếm rất cần trong chế tạo công nghệ điện tử.

Trữ lượng được cấp phép của mỏ Đông Pao gồm đất hiếm (TR2O3) khoảng 1,1 triệu tấn, Barit (BaSO4) khoảng 4,2 triệu tấn và Fluorit (CaF2) khoảng 6 triệu tấn.

Sáp nhập Lào Cai - Yên Bái, tỉnh Lào Cai (mới) đứng đầu cả nước về trữ lượng nhiều loại khoáng sản

Sau sáp nhập 2 tỉnh Lào Cai, Yên Bái, tỉnh Lào Cai (mới) có nguồn tài nguyên khoáng sản khá phong phú và đa dạng với nhiều loại khoáng sản khác nhau.

Trong đó, có các loại khoáng sản có trữ lượng lớn và giá trị cao như: apatit trên 2,5 tỷ tấn, khoáng sản kim loại, nhiên liệu than các loại, khoáng sản không kim loại, khoáng sản quý hiếm (đá quý các loại)…

Riêng về đất hiếm, từ trước sáp nhập, 2 tỉnh Lào Cai và Yên Bái đã nằm trong quy hoạch trọng điểm thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng loại khoáng sản này.

Theo đó, từ trước sáp nhập, tỉnh Lào Cai được đánh giá là tỉnh đứng thứ 2 về trữ lượng đất hiếm, sau tỉnh Lai Châu. Theo quyết định phê duyệt quy hoạch thăm dò, khai thác, chế biến của Thủ tướng Chính phủ và nguồn tài liệu của Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Lào Cai (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lào Cai), trên địa bàn tỉnh có 2 mỏ đất hiếm đã hoàn thành thăm dò, đánh giá trữ lượng cấp độ tiền khai thác là mỏ Bến Đền và mỏ Mường Hum.

Mỏ Bến Đền thuộc địa bàn các xã Gia Phú, Xuân Giao và Sơn Hải (huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai, nay là xã Gia Phú và xã Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai), có tổng diện tích 2.161ha, trữ lượng quặng đất hiếm dạng phong hóa (TR2O3) đạt 3.286 tấn.

Mỏ Mường Hum thuộc các xã Mường Hum, Nậm Pung, Bản Xèo, Pa Cheo (huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai, nay là xã Mường Hum, xã Bản Xèo, tỉnh Lào Cai) và xã Ngũ Chỉ Sơn (thị xã Sa Pa, tỉnh Lào Cai, nay là xã Ngũ Chỉ Sơn, tỉnh Lào Cai) có diện tích quy hoạch 2.985 ha, trữ lượng 129.207 tấn quặng đất hiếm phong hóa.

Lào Cai còn có 2 mỏ đất hiếm đã được đưa vào quy hoạch là mỏ Tân An (trước thuộc huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai) có nền diện tích 773,6 ha, trữ lượng quặng 101.640 tấn; mỏ đất hiếm tại xã Bảo Hà (trước thuộc địa bàn huyện Bảo Yên và huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai) có diện tích 1.890 ha với trữ lượng 125.000 tấn.

Trên địa bàn tỉnh Yên Bái trước đây, mỏ đất hiếm tại xã Yên Phú, huyện Văn Yên (nay là xã Xuân Phú, tỉnh Lào Cai) cũng đã được Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cấp phép khai thác. Mỏ đất hiếm này nằm cách thành phố Lào Cai khoảng 60km, có trữ lượng khai thác gần 1,9 triệu tấn đất quặng (tương ứng hơn 23.500 tấn tổng oxit đất hiếm TR2O3, gần 260.000 tấn tinh quặng sắt 60% Fe).

Đến năm 2030, cần hoàn thành đầu tư Nhà máy chế biến đất hiếm tại Lào Cai

Quyết định 866/QĐ-TTg ngày 18/7/2023 phê duyệt Quy hoạch thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng các loại khoáng sản thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 do Thủ tướng Chính phủ ban hành đã quy hoạch rõ 3 nội dung về thăm dò, khai thác, chế biến đất hiếm tại các tỉnh Lai Châu và Lào Cai, giai đoạn 2021-2030.

Theo đó, về khâu thăm dò, đến năm 2030, Quy hoạch nêu rõ cần hoàn thành các đề án thăm dò đã cấp phép tại mỏ Bắc Nậm Xe, Nam Nậm Xe tỉnh Lai Châu. Thăm dò nâng cấp, thăm dò mở rộng các mỏ đã cấp phép khai thác và đầu tư mới thăm dò tại: Lai Châu (7); Lào Cai (2); Yên Bái (1).

Với khâu khai thác, giai đoạn đến năm 2030 cần đẩy mạnh tìm kiếm công nghệ, thị trường khai thác gắn với chế biến sâu khoáng sản đất hiếm tại các mỏ đã cấp phép khai thác như Đông Pao - Lai Châu; Yên Phú - Yên Bái.Dự kiến đầu tư mới dự án khai thác mỏ tại Lai Châu (5), Lào Cai (3); Yên Bái (1). Phấn đấu đạt tổng sản lượng khai thác đạt xấp xỉ 2.020.000 tấn quặng nguyên khai/năm.

Ở khâu chế biến, đến năm 2030 sẽ hoàn thành đầu tư Nhà máy chế biến đất hiếm tại xã Yên Phú, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái, nay là tỉnh Lào Cai.

(1) Với tổng các ôxit đất hiếm (TREO): Đầu tư mới từ 3 dự án thủy luyện - chế biến đất hiếm tại tỉnh Lai Châu và Lào Cai với các sản phẩm chế biến đến năm 2030 (không tính sản lượng chế biến của các Nhà máy đã đầu tư từ nguồn nguyên liệu nhập khẩu), dự kiến từ 20.000 - 60.000 tấn/năm.

(2) Với đất hiếm riêng rẽ (REO): Đầu tư mới các dự án chiết tách - chế biến đất hiếm tại tỉnh Lai Châu và Lào Cai hoặc địa điểm phù hợp với các sản phẩm chế biến đất hiếm riêng rẽ đến năm 2030 (không tính sản lượng chế biến của các Nhà máy đã đầu tư từ nguồn nguyên liệu nhập khẩu), dự kiến từ 20.000 - 60.000 tấn/năm.

Quy hoạch cũng nêu rõ, các doanh nghiệp được cấp phép khai thác mỏ đất hiếm phải đáp ứng các tiêu chí: có đủ năng lực và phải đầu tư các dự án chế biến phù hợp (sản phẩm là tối thiểu là tổng các ôxit, hydroxit, muối đất hiếm có hàm lượng TREO ≥ 95%, khuyến khích sản xuất tới nguyên tố đất hiếm riêng rẽ (REO)), sử dụng công nghệ tiên tiến, thiết bị hiện đại, bảo vệ môi trường bền vững.

(Nguồn tài liệu tham khảo: Quyết định 866/QĐ-TTg ngày 18/7/2023 phê duyệt Quy hoạch thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng các loại khoáng sản thời kỳ 2021-2030, Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Cổng Thông tin điện tử và Báo và Phát thanh, Truyền hình các tỉnh Lào Cai, Lai Châu...)

×