Sáp nhập thôn, tổ dân phố năm 2026: Khi nào được bố trí thêm một Phó thôn?

Không còn “cứng” theo số hộ, chỉ bố trí Phó thôn khi thực sự cần thiết

Theo Điều 2, Thông tư 04/2012/TT-BNV của Bộ Nội vụ hướng dẫn về tổ chức và hoạt động của thôn, tổ dân phố đưa ra định nghĩa về thôn, tổ dân phố như sau:

Thôn, làng, ấp, bản, buôn, bon, phum, sóc,... (gọi chung là thôn); thôn được tổ chức ở xã; dưới xã là thôn.

Tổ dân phố, khu phố, khối phố, khóm, tiểu khu,... (gọi chung là tổ dân phố); tổ dân phố được tổ chức ở phường, thị trấn; dưới phường, thị trấn là tổ dân phố.

Thôn, tổ dân phố không phải là một cấp hành chính mà là tổ chức tự quản của cộng đồng dân cư có chung địa bàn cư trú trong một khu vực ở một xã, phường, thị trấn (xã, phường, thị trấn sau đây gọi chung là cấp xã); nơi thực hiện dân chủ trực tiếp và rộng rãi để phát huy các hình thức hoạt động tự quản, tổ chức nhân dân thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và nhiệm vụ cấp trên giao.

Trong khi đó, Điều 4 Thông tư 14/2018/TT-BNV, mỗi thôn có Trưởng thôn; trường hợp cần thiết thì có 01 Phó Trưởng thôn.

Đây là điểm thay đổi rất quan trọng so với quy định cũ tại Thông tư 04/2012/TT-BNV. Nếu trước đây, pháp luật “neo” theo tiêu chí định lượng (trên 500 hộ gia đình thì có thể thêm 01 Phó Trưởng thôn), thì nay đã bỏ tiêu chí cứng về số hộ, chuyển sang nguyên tắc linh hoạt hơn.

Nói cách khác, sau sáp nhập thôn, tổ dân phố năm 2026:

Không phải cứ đạt trên 500 hộ là đương nhiên có thêm Phó Trưởng thôn

Việc bố trí thêm hay không phụ thuộc vào mức độ cần thiết trong quản lý, điều hành thực tế

Tại Điều 4 Thông tư 14/2018/TT-BNV, sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 04/2021/TT-BNV ngày 31 tháng 8 năm 2012 của Bộ Nội vụ hướng dẫn về tổ chức và hoạt động của thôn, tổ dân phố quy định: Phó Trưởng thôn do Trưởng thôn lựa chọn sau khi thống nhất với Trưởng Ban công tác Mặt trận; Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định công nhận.

Cách thiết kế này cho thấy vai trò chủ động của cơ sở được đề cao, thay vì áp dụng một “công thức chung” cho mọi địa bàn.

Sáp nhập để tinh gọn, nhưng vẫn phải bảo đảm vận hành hiệu quả

Điều 3 Thông tư 14/2018/TT-BNV sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 04/2021/TT-BNV ngày 31 tháng 8 năm 2012 của Bộ Nội vụ hướng dẫn về tổ chức và hoạt động của thôn, tổ dân phố quy định việc tổ chức thôn, tổ dân phố phải bảo đảm tính tự quản của cộng đồng dân cư, đồng thời chấp hành sự quản lý trực tiếp của chính quyền cấp xã và sự lãnh đạo của cấp ủy Đảng.

Đáng chú ý, Điều 3 Thông tư 14/2018/TT-BNV, sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 04/2021/TT-BNV ngày 31 tháng 8 năm 2012 của Bộ Nội vụ hướng dẫn về tổ chức và hoạt động của thôn, tổ dân phố quy định quy định rõ nguyên tắc không chia tách các thôn, tổ dân phố đang hoạt động ổn định, đồng thời khuyến khích sáp nhập phù hợp với điều kiện từng địa phương.

Điều này lý giải vì sao sau sáp nhập, nhiều thôn có quy mô lớn hơn đáng kể, dẫn đến: Khối lượng công việc tăng; Phạm vi quản lý rộng hơn; Nhu cầu phân công, hỗ trợ Trưởng thôn rõ nét hơn

Trong bối cảnh đó, quy định “trường hợp cần thiết thì có 01 Phó Trưởng thôn” chính là cơ chế mở để địa phương chủ động cân đối giữa tinh giản bộ máy và hiệu quả quản lý.

Thực tế, với những thôn có địa bàn rộng, dân cư đông, hoặc có nhiều vấn đề phát sinh (an ninh trật tự, môi trường, xây dựng…), việc bố trí thêm Phó Trưởng thôn là hoàn toàn hợp lý.

Tuy nhiên, pháp luật không định nghĩa cứng “trường hợp cần thiết”, nhưng có thể hiểu dựa trên các tiêu chí thực tiễn như: Quy mô dân cư lớn sau sáp nhập; Địa bàn rộng, chia cắt, khó quản lý; Khối lượng công việc nhiều (triển khai chính sách, họp dân, phong trào…);Yêu cầu đảm bảo an ninh, trật tự, quản lý dân cư.

Điều 3 Thông tư 14/2018/TT-BNV, nguyên tắc hoạt động của thôn, tổ dân phố phải bảo đảm dân chủ, công khai, minh bạch và phù hợp với điều kiện cụ thể của địa phương.

Vì vậy, việc bố trí thêm Phó Trưởng thôn cần tránh hai xu hướng: Không bố trí dù quá tải, dẫn đến giảm hiệu quả quản lý; Bố trí tràn lan, làm tăng bộ máy không cần thiết.

Quyết định cuối cùng thuộc về UBND cấp xã, trên cơ sở đề xuất của Trưởng thôn và sự thống nhất với Ban công tác Mặt trận.

Điểm mới cần lưu ý cho năm 2026 so với trước đây, quy định hiện hành có 3 điểm cốt lõi: Bỏ tiêu chí “trên 500 hộ” để bổ sung Phó Trưởng thôn; Chuyển sang tiêu chí “trường hợp cần thiết”;Tăng tính chủ động cho cấp xã trong quyết định nhân sự. Điều này phù hợp với xu hướng cải cách hành chính hiện nay: không quản lý bằng con số cứng, mà bằng hiệu quả thực tế.

×