Sáp nhập thôn, tổ dân phố ở miền núi phía Bắc năm 2026: Không đủ 150 hộ có được giữ nguyên?

Sáp nhập thôn, tổ dân phố năm 2026: Điều kiện thành lập không chỉ căn cứ vào số hộ

Theo Điều 7 Thông tư 14/2018/TT-BNV sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 04/2021/TT-BNV ngày 31 tháng 8 năm 2012 của Bộ trưởng Bộ Nội vụ hướng dẫn về tổ chức và hoạt động của thôn, tổ dân phố quy định, việc thành lập thôn mới, tổ dân phố mới chỉ đặt ra khi xuất phát từ yêu cầu quản lý thực tế của chính quyền cấp xã, đồng thời phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện bắt buộc, trong đó quan trọng nhất là quy mô số hộ gia đình.

Cụ thể: Tại Khoản 1, Điều 7 quy định, trong trường hợp do khó khăn trong công tác quản lý của chính quyền cấp xã, tổ chức hoạt động của thôn, tổ dân phố yêu cầu phải thành lập thôn mới, tổ dân phố mới thì việc thành lập thôn mới, tổ dân phố mới phải đạt các điều kiện sau:

Quy mô số hộ gia đình: Đối với thôn ở xã: Thôn ở xã thuộc các tỉnh trung du và miền núi phía Bắc có từ 150 hộ gia đình trở lên;

Thôn ở xã thuộc các tỉnh Đồng bằng sông Hồng có từ 300 hộ gia đình trở lên;

Thôn ở xã thuộc các tỉnh miền Trung có từ 250 hộ gia đình trở lên;

Thôn ở xã thuộc các tỉnh miền Nam có từ 350 hộ gia đình trở lên;

Thôn ở xã thuộc các tỉnh Tây Nguyên có từ 200 hộ gia đình trở lên;

Thôn ở xã biên giới, xã đảo; thôn ở huyện đảo không tổ chức đơn vị hành chính cấp xã có từ 100 hộ gia đình trở lên;

Đối với tổ dân phố ở phường, thị trấn:

Tổ dân phố ở phường, thị trấn thuộc các tỉnh trung du và miền núi phía Bắc có từ 200 hộ gia đình trở lên;

Tổ dân phố ở phường, thị trấn thuộc các tỉnh Đồng bằng sông Hồng có từ 350 hộ gia đình trở lên. Riêng thành phố Hà Nội có từ 450 hộ gia đình trở lên;

Tổ dân phố ở phường, thị trấn thuộc các tỉnh miền Trung có từ 300 hộ gia đình trở lên;

Tổ dân phố ở phường, thị trấn thuộc các tỉnh miền Nam có từ 400 hộ gia đình trở lên. Riêng thành phố Hồ Chí Minh có từ 450 hộ gia đình trở lên;

Tổ dân phố ở phường, thị trấn thuộc các tỉnh Tây Nguyên có từ 250 hộ gia đình trở lên;

Tổ dân phố ở phường, thị trấn biên giới, phường, thị trấn đảo; tổ dân phố ở huyện đảo không tổ chức đơn vị hành chính cấp xã có từ 150 hộ gia đình trở lên.

Ngoài ra, tại Điểm b, khoản 1, Điều 7 cũng quy định  các điều kiện khác:

Cần có cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội thiết yếu, phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương để phục vụ hoạt động cộng đồng và bảo đảm ổn định cuộc sống của người dân.

Cách thiết kế này cho thấy chính sách không máy móc mà có sự phân hóa theo điều kiện phát triển và mật độ dân cư từng vùng.

Điểm đáng chú ý, Điều 7 cũng nhấn mạnh, ngoài số hộ, việc thành lập còn phải đáp ứng điều kiện về cơ sở hạ tầng kinh tế  xã hội thiết yếu. Điều này nhằm bảo đảm cộng đồng dân cư sau khi thành lập có thể hoạt động ổn định, không gây xáo trộn đời sống người dân.

Nói cách khác, nếu chỉ “đủ hộ” nhưng thiếu hạ tầng hoặc chưa bảo đảm điều kiện sinh hoạt cộng đồng thì vẫn chưa đủ căn cứ để thành lập mới.

Sáp nhập thôn, tổ dân phố năm 2026: Trường hợp đặc thù và vai trò của Trưởng thôn, Tổ trưởng dân phố

Khoản 2 Điều 7 Thông tư 14/2018/TT-BNV mở ra cơ chế linh hoạt cho các trường hợp đặc thù, cho phép hạ thấp tiêu chí số hộ hoặc thậm chí không áp dụng tiêu chí này trong một số tình huống.

Cụ thể, thôn, tổ dân phố nằm trong quy hoạch giải phóng mặt bằng, quy hoạch giãn dân, thôn hình thành do di dân ở miền núi, vùng cao, vùng sâu, vùng xa, thôn nằm ở nơi có địa hình bị chia cắt phức tạp, thôn nằm biệt lập trên các đảo; thôn ở cù lao, cồn trên sông; thôn có địa bàn rộng, giao thông đi lại khó khăn thì quy mô thôn có từ 50 hộ gia đình trở lên; tổ dân phố có từ 100 hộ gia đình trở lên.

 Trường hợp ở khu vực biên giới, hải đảo cách xa đất liền, do việc di dân hoặc để bảo vệ đường biên giới, chủ quyền biển đảo thì việc thành lập thôn, tổ dân phố không áp dụng quy định về quy mô số hộ gia đình nêu tại khoản 1 Điều này.

Thôn, tổ dân phố đã hình thành từ lâu do xâm canh, xâm cư cần thiết phải chuyển giao quản lý giữa các đơn vị hành chính cấp xã để thuận tiện trong hoạt động và sinh hoạt của cộng đồng dân cư mà không làm thay đổi đường địa giới hành chính cấp xã thì thực hiện giải thể và thành lập mới thôn, tổ dân phố theo quy định. Trường hợp không đạt quy mô về số hộ gia đình thì thực hiện ghép cụm dân cư theo quy định tại Điều 9 Thông tư này”.

Như vậy, với thôn niền núi, vùng sâu, vùng xa, địa hình chia cắt, đi lại khó khăn; Khu vực di dân, giãn dân hoặc nằm trong quy hoạch giải phóng mặt bằng; Đảo, cù lao, khu vực biệt lập thì thôn có thể được thành lập từ 50 hộ, tổ dân phố từ 100 hộ.

Đặc biệt, với khu vực biên giới, hải đảo xa đất liền, vì yêu cầu bảo vệ chủ quyền hoặc tổ chức dân cư, pháp luật cho phép không áp dụng tiêu chí quy mô hộ gia đình. Đây là điểm thể hiện rõ tính “mở” của chính sách, ưu tiên yếu tố an ninh, chủ quyền quốc gia.

Một tình huống khác cũng thường gặp là chuyển giao quản lý giữa các đơn vị hành chính cấp xã. Khi đó, nếu thôn, tổ dân phố không đạt quy mô theo quy định thì phải thực hiện ghép cụm dân cư theo hướng dẫn, thay vì duy trì đơn vị nhỏ lẻ, kém hiệu quả.

Ở góc độ vận hành, Điều 10 Thông tư 14/2018/TT-BNV xác định rõ Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố là “hạt nhân tổ chức” tại cơ sở, giữ vai trò kết nối giữa chính quyền và người dân.

Theo đó, đội ngũ này có hai nhóm chức năng chính: Nhiệm vụ tổ chức, điều hành: triệu tập hội nghị, triển khai các quyết định của cộng đồng dân cư, vận động thực hiện dân chủ cơ sở, phản ánh kiến nghị của người dân.

Quyền hạn thực thi: được ký hợp đồng xây dựng công trình cộng đồng (khi được dân thông qua), phân công nhiệm vụ cho cấp phó, tham gia họp với chính quyền cấp xã và được tập huấn nghiệp vụ.

Điểm đáng chú ý là cơ chế này đặt Trưởng thôn, Tổ trưởng dân phố vào vị trí “bán chuyên trách nhưng đa nhiệm”, vừa là người tổ chức cộng đồng, vừa là kênh phản ánh thông tin hai chiều.

Nhìn tổng thể, quy định về thành lập thôn, tổ dân phố đang đi theo hướng “siết điều kiện, mở linh hoạt”. Siết ở tiêu chí quy mô, hạ tầng để tránh chia tách manh mún; nhưng mở ở các trường hợp đặc thù để phù hợp thực tiễn đa dạng của địa bàn.

Đây cũng là nền tảng pháp lý quan trọng để các địa phương triển khai sáp nhập, thành lập đơn vị dân cư theo hướng tinh gọn, hiệu quả, nhưng vẫn bảo đảm ổn định đời sống và quyền làm chủ của người dân ở cơ sở.

Tuy nhiên, với việc Nghị định quy định về tổ chức và hoạt động của thôn, tổ dân phố cùng với một số chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách được yêu cầu Bộ Nội vụ trình Chính phủ trước ngày 30/4/2026 có thể sẽ có những thay đổi so với quy định hiện hành.

×