Sáp nhập thôn, tổ dân phố 2026: Ứng xử thế nào với thôn, tổ dân phố có địa bàn siêu rộng?

Áp lực thực tiễn, nguy cơ “thôn siêu rộng”, cán bộ khó bao quát

Vừa qua, phát biểu tại phiên họp về kinh tế xã hội, đại biểu quốc hội Nguyễn Đặng Ân (Lạng Sơn) đánh giá, chủ trương sắp xếp lại bộ máy chính quyền địa phương là đúng đắn, bước đầu đã giúp cấp xã vận hành ổn định hơn, phục vụ người dân, doanh nghiệp thuận lợi hơn.

Tuy nhiên, đại biểu quốc hội Nguyễn Đặng Ân cho rằng, từ thực tế cơ sở, nhiều bất cập đã bộc lộ.

Ở cấp thôn, tổ dân phố, nơi gần dân nhất, những bất cập càng rõ nét.

Đại biểu quốc hội Nguyễn Đặng Ân chia sẻ: Thực tế tại Lạng Sơn cho thấy, có những khối phố rộng tới 6,44km² nhưng chỉ khoảng 75 hộ dân. Nếu tiếp tục sáp nhập theo hướng cơ học, diện tích có thể vượt 10km².

Trong điều kiện hạ tầng giao thông và công nghệ thông tin chưa đồng bộ, việc một trưởng thôn hay tổ trưởng dân phố quản lý địa bàn rộng như vậy là rất khó khả thi.

Không chỉ vậy, sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, nhiều thôn được chuyển thành tổ dân phố do sáp nhập xã với phường. Điều này dẫn đến nghịch lý: quy mô dân số nhỏ nhưng diện tích lại rất rộng, đặc biệt tại các tỉnh miền núi, biên giới.

Từ đó, đại biểu quốc hội Nguyễn Đặng Ân kiến nghị cần bổ sung tiêu chí riêng đối với các tổ dân phố hình thành sau sáp nhập, thay vì áp dụng cứng theo tiêu chuẩn chung.

Tiêu chí sáp nhập thôn, tổ dân phố

Về mặt pháp lý, việc sắp xếp thôn, tổ dân phố hiện nay đã có khung quy định tương đối rõ.

Khoản 5 Điều 1 Thông tư 14/2018/TT-BNV bổ sung Điều 7a Thông tư 04/2012/TT-BNV, quy định việc sáp nhập phải căn cứ vào cả quy mô dân số và các yếu tố đặc thù.

Theo đó, thôn, tổ dân phố có quy mô dưới 50% số hộ gia đình theo tiêu chuẩn thì bắt buộc phải sáp nhập với đơn vị liền kề. Trường hợp đạt từ 50% trở lên, việc sáp nhập được xem xét trên cơ sở phù hợp điều kiện thực tế.

Điều 7a Thông tư 04/2012/TT-BNV cũng nhấn mạnh, việc sắp xếp phải tính đến yếu tố địa lý, văn hóa, phong tục tập quán của cộng đồng dân cư, tránh cơ học, áp đặt.

Đặc biệt, một nguyên tắc quan trọng là sự đồng thuận của người dân.

Điều 7a Thông tư 04/2012/TT-BNV quy định, đề án sáp nhập chỉ được thông qua khi có trên 50% cử tri hoặc đại diện hộ gia đình đồng ý. Đây được xem là “điểm chốt” để bảo đảm tính khả thi khi triển khai.

Trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, việc tổ chức lại thôn, tổ dân phố cũng được định hình rõ hơn: thôn tổ chức tại xã, đặc khu; tổ dân phố tổ chức tại phường; trường hợp đặc khu là đô thị thì tổ chức tổ dân phố.

Đối với các đơn vị hành chính mới sau sáp nhập: Nếu sáp nhập xã, thị trấn với phường để thành lập phường mới thì tổ chức thống nhất tổ dân phố;

Nếu sáp nhập xã với thị trấn để thành lập xã mới thì tổ chức thống nhất thôn;

Ở tầm vĩ mô, Chính phủ đã tiếp tục thúc đẩy tiến trình này.

Nghị quyết số 105/NQ-CP ngày 8/4/2026 của Chính phủ xác định rõ việc tiếp tục sắp xếp, tinh gọn bộ máy, đồng thời giao Bộ Nội vụ chủ trì hướng dẫn sắp xếp thôn, tổ dân phố trên phạm vi cả nước.

Theo nghị quyết, Bộ Nội vụ sẽ xây dựng Nghị định mới về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và chế độ chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách, dự kiến hoàn thành trong quý II/2026.

×